GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11CHIỀU TỐI MỘ Hồ Chí Minh Ngữ Văn 11, tập 2, cơ bản I.YÊU CẦU CẦN ĐẠT: 1.Kiến thức trọng tâm -Làm nổi bật vẻ đẹp sinh động của bức tranh thiên nhiên hai cầu đầu và
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11
CHIỀU TỐI (MỘ)
Hồ Chí Minh
(Ngữ Văn 11, tập 2, cơ bản)
I.YÊU CẦU CẦN ĐẠT:
1.Kiến thức trọng tâm
-Làm nổi bật vẻ đẹp sinh động của bức tranh thiên nhiên (hai cầu đầu) và bức tranh đời sống con người (hai câu sau)
-Qua bức tranh cảnh vật thấy được vẻ đẹp tâm hồn của nhà thơ chiến sĩ:
lòng yêu thiên nhiên, cuộc sống con người; phong thái ung dung, tự chủ, tinh thần
lạc quan,nghị lực kiên cường vượt lên hoàn cảnh tù đầy khắc nghiệt → trọng tâm
cơ bản
-Cảm nhận được bút pháp tả cảnh ngụ tình vừa cổ điển, vừa hiện đại của bài thơ
2 Kỹ năng cơ bản:
-Ngôn ngữ nói, đọc, viết: hiểu, giải thích được nghĩa một số chữ ở phần nguyên tác Từ đó, cảm thụ và đọc diễn cảm bài thơ
-Tư duy: rèn luyện kỹ năng phân tích, đọc – hiểu thơ chữ Hán Đường Luật
3 Liên hệ gáo dục cho học sinh về hai phương diện:
-Nhận thức: hiểu rõ hơn về vẽ đẹp tâm hồn của Bác trong bài thơ nói riêng
và trong tập “Nhật ký trong tù” nói chung
Trang 2-Thái độ tình cảm: giúp học sinh biết yêu thương, biết vươn lên trong mọi hoàn cảnh khó khăn nhất
II.CHUẨN BỊ:
-Chuẩn bị của giáo viên: SGK Ngữ Văn 11, tập 2, cơ bản; Giáo án
-Chuẩn bị của học sinh: : SGK Ngữ Văn 11, tập 2, cơ bản; Vở soạn
III.PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC:
-Hướng dẫn HS làm việc có khoa học với SGK: đọc, gạch chân, tìm ý
-Nêu vấn đề, gợi mở, thảo luận nhóm, giảng bình
IV.TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1.Ổn định lớp và kiểm tra bài cũ: (4 phút)
-Bao quát lớp
-Kiểm tra sĩ số, sơ đồ lớp học
-Kiểm tra bài cũ:
a.Em hãy đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ”(Hàn
Mặc Tử)
b.Sau đó, nêu cảm nhận của em về một hoặc hai câu thơ, hoặc một hình ảnh thơ mà em ấn tượng nhất trong bài thơ nói trên
2.Bài mới: (1 phút)
-Viết tên bài lên bảng
-Yêu cầu học sinh mở SGK, sẵn sàng làm việc
Trang 3-Lời vào bài:
•Ở những tiết trước, các em đã được làm quen với môt số nhà thơ tiêu biểu của phong trào thơ Mới:
Xuân Diệu – “Nhà thơ mới nhất trong những nhà thơ mới”
Huy Cận – “Người đã gọi dậy cái hồn buồn của Đông Á”
Hàn Mặc Tử - “Người lạ nhất, phức tạp nhất, bí ẩn nhất”, trong các nhà thơ mới
•Hôm nay, cô cùng các em đến với một nhà thơ lớn trong nền văn học
Cách mạng: Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ kính yêu yêu của dân tộc qua bài thơ “Chiều
Tối” (Mộ)
3.Dạy bài mới: (35 phút)
GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA
HOẠT ĐỘNG
Hoạt động 1 (4 phút)
Hướng dẫn HS tìm hiểu
khái quát tác giả, tác phẩm
1.Tác giả:
I.Tiểu dẫn:
1.Tác giả:
-Hồ Chí Minh (1890 –
1969 ) là người bước đầu đặt nền móng và mở cho
Trang 4-Ai trong lớp ta có thể nêu lên
một số hiểu biết của mình về Hồ
Chí Minh?
-Em hãy đọc thuộc lòng một hoặc
hai bài thơ của Bác mà em biết
( Nếu đọc thuộc bài “Chiều Tối”
càng tốt)
-GV nhận xét và khái quát về vị
trí, phong cách nghệ thuật của Hồ
Chí Minh trong nền văn học nước
nhà
2 Tác phẩm
-GV gọi một đến hai em đọc phần
tiểu dẫn SGK tr.41
-Em nào cho cô và cả lớp biết:
+Phần tiểu dẫn SGK, tr.41 gồm
mấy đoạn? Mỗi đoạn trình bày
những vấn đề gì?
+Em có tìm hiểu hay đã đọc tập
“Nhật Ký Trong Tù” của Bác hay
chưa?
+Nếu có, em có thể trình bày
cảm nhận của mình về tập thơ đó
-HS phát biểu
-HS đọc một số bài thơ của Bác
-HS lắng nghe
-HS đọc bài
-HS theo dõi SGK
và trả lời lần lượt
nền văn học Cách mạng -Nổi bật trong thơ của người là sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại
2.Tác phẩm:
Trang 5-GV nhận xét và nói rõ hơn về tập
“Nhật Ký Trong Tù” để học sinh
hiểu:
+Hoàn cảnh ra đời tập thơ
+Giá trị nội dung, nghệ thuật của
tập thơ
-GV nhấn mạnh hoàn cảnh sáng
tác đặc biệt của bài thơ “Chiều
Tối”
+Bài thứ 31/134 – (135) trong
tập “ Nhật Ký Trong Tù” sau bài
“Đi Đường” (Tẩu Lộ) và trước bài
“Đêm Ngủ Ở Long Tuyền” (Dạ
Túc Long Tuyền)
+Đọc hoặc trình chiếu ba bài thơ
nói trên để học sinh hình dung vị trí
của bài thơ “Chiều Tối” trong tập
“ Nhật Ký Trong Tù”
–GV yêu câu HS đánh dấu, gạch
chân hai đoạn trong phần tiểu dẫn
+Đoạn 1: Hoàn cảnh ra đời tập
“Nhật Ký Trong Tù”
-HS lắng nghe và ghi chép ra vở nháp Văn
–HS đánh dấu vào SGK theo sự hướng dẫn của GV
a.Xuất xứ:
-Trích trong tập “Nhật
kí trong tù”
-Bài thứ 31 trong tập thơ
Trang 6+Đoạn 2: Xuất xứ bài thơ
“Chiều tối”
Hoạt động 2 ( 4 phút )
Hướng dẫn HS đọc diễn cảm, xác
định chủ đề bài thơ.
-GV gọi một HS đọc diễn cảm
tòan bộ văn bản ( phiên âm, dịch
nghĩa, dịch thơ ) Yêu cầu:
+Đọc đúng nhịp thơ
+Giọng chậm rãi, bình tĩnh
+Câu cuối thoáng chút vui, ấm
-Hướng dẫn HS xác định thể thơ
-Cho HS thảo luận nhóm, bàn về
ván đề sau : “Bản dịch thơ của
NamTrân tuy có chỗ chưa sát với
nguyên tác nhưng cho tới nay bản
dịch này của ông vẫn là bản dịch
đạt nhất.” Em có đồng tình với ý
-HS xung phong đọc diễn cảm toàn văn bản
-HS làm việc theo nhóm đã định: thảo luận, đưa ra ý kiến chung của nhóm:
+So sanh bản dịch thơ và dịch nghĩa
+Tìm ra những chỗ chưa sát với nguyên tác
b.Thể thơ:
-Thơ chữ Hán -Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
Trang 7kến trên hay không ? vì sao ?
-GV thu nhập ý kiến của các
nhóm, nhận xét và khái quát lại
những chỗ chưa sát với nguyên tác
giúp HS đi vào tìm hiểu bài thơ dễ
dàng hơn
Nguyên
tác
Dịch nghĩa
Dịch thơ
mây lẻ
Chòm mây Sơn thôn
thiếu nữ
Thiếu
nữ xóm
núi
Cô em
xóm núi
Sơn thôn Thiếu nữ Cô em
+Đưa ra các bản dịch của các tác giả khác mà các
em đã sưu tầm để đối chiếu với bản dịch của Nam Trân +Đưa ra kết luận
-HS lắng nghe và ghi ra vở nháp Văn, đánh dấu vào SGK
Trang 8thiếu nữ
ma bao
túc
xóm núi xay ngô
xóm núi xay ngô
tối
-Ai có thể chia bố cục bài thơ ?
-GV nhận xét và khái quát lại
+Hai câu đầu: bức tranh thiên
nhiên miền sơn cước vào buổi
chiều tối
+Hai câu sau: bức tranh đời sống
của người Trung Hoa
-Dựa vào bố cục đã chia và liên
hệ đến hoàn cảnh sáng tác của bài
thơ, em nào cho cô biết chủ đề của
bài thơ là gì ?
-GV nhận xét và khái quát:
Tình yêu thiên nhiên
Tình yêu con người, cuộc sống
Tinh thần lạc quan Cách mạng
trong sáng của Bác
→Vẻ đẹp và tâm hồn của người
chiến sĩ –thi sĩ Hồ Chí Minh
-HS phát biểu
-HS lấy bút màu đánh dấu vào SGK
-HS làm việc theo nhóm, đưa ra ý kiến chung
-HS lắng nghe và ghi ra vở nháp Văn,
c.Bố cục:
-Hai câu đầu: bức tranh thiên nhiên -Hai câu sau: bức tranh đời sống
d.Chủ đề:
Qua bức tranh chiều tối, bài thơ cho ta thấy vẻ đẹp tâm hồn của Bác
Trang 9Hoạt động 3 ( 25 phút )
Hướng dẫn HS đọc-hiểu văn bản
1.Hai câu thơ đầu:
(bức tranh thiên nhiên)
-Theo em,bức tranh thiên nhiên ở
đây đươc thi nhân vẽ bằng mấy
nét ?
-Đó là những nét nào ?
-Bác đã dùng tông màu nào để tô
đậm những nét vẽ ấy ?
-Qua những nét vẽ ấy, em cảm
nhận như thế nào về bức tranh thiên
nhiên ở hai câu thơ ?
-GV nhận xét và khái quát
-GV đưa ra một nhận định để HS
thảo luận : “ nỗi niềm của thi nhân
chất chứa trong bức tranh ấy”.Theo
em ý kiến đó đúng hay sai ? vì
sao ?
-GV thu thập ý kiến của các
nhóm; nhận xét; khái quát
-HS suy nghĩ trả lời
-HS nghe giảng
-HS làm việc theo nhóm, đưa ra ý kiến chung
II.Đọc – hiểu văn bản: 1.Bức tranh thiên
nhiên: (Hai câu thơ
đầu)
*Cánh chim → thời gian Chòm mây→ không gian
→ ước lệ →cổ điển→ bức tranh thiên nhiên rộng, mênh mông, mang mác buồn
* “mỏi” ≠ bay→ sự đồng cảm của Bác đối với cánh chim → cái nhìn đồng cảm của Bác đối với mọi
sự sống trên đời
* “cô”→ sự cô đơn lẻ loi, mang một nỗi buồn chia
Trang 102.Hai câu thơ cuối:
(bức tranh đời sống )
-HS nghe giảng lìa
→ tả cảnh ngụ tình→ Hai câu thơ mang đậm nỗi buồn, nỗi cô đơn, niềm khao khát ước mơ về một một ấm, về niềm tự do của người tù vĩ đại
» Chỉ với hai câu thơ mà thấm đẫm tình và cảnh →
cái hàm xúc dư ba của thơ Đường
» Qua hai câu thơ bình dị
ấy là một tâm hồn cao đẹp, hết sức ung dung thanh thản của nhà thơ, là một tình yêu thiên nhiên tha
thiết→chất“thép”trong thơ Hồ Chí Minh.
2.Bức tranh đời sống:
(Hai câu thơ cuối)
*viễn cảnh→cận cảnh
Trang 11-Từ hai câu đầu sang hai câu cuối,
điểm nhìn của Bác đã có sự chuyển
đổi rõ nét.Theo em,sự chuyển đổi
đó ra sao ? Em nhận ra được điều
gì qua sự chuyển đổi đó ?
-GV nhận xét và khái quát
-Em hiểu câu thơ thứ ba như thế
nào?
-Ở hai câu cuối, một thủ pháp
nghệ thuật mà Hồ chí Minh đã vận
dụng rất thành công.Theo em, thủ
pháp nghệ thuật đó là gì? Được thể
hiện như thế nào ? ý nghĩa và tác
dụng mà nó mang lại ?
-GV nhận xét, khái quát
-Em có suy nghĩ gì về hình ảnh
kết thúc cuối bài thơ ? (lô dĩ hồng)
-HS suy nghĩ trả lời
-HS nghe giảng
-HS suy nghĩ trả lời
-HS làm việc theo nhóm, đưa ra ý kiến chung
-HS nghe giảng
Ước lệ cổ điển→hiện thực gần gũi
→trung tâm của bức tranh
là hình ảnh cô gái xóm núi xay ngô
→sự đồng cảm, vui với niềm vui chung của người dân lao động nơi xứ
người
* “ma bao túc”-“bao túc ma”→điệp ngữ liên hoàn
→động tác lao động nặng nhọc, đều đều của cô gái xay ngô
→sự kiên nhẫn, cần cù, bền bỉ của cô gái
→sự chuyển vận của cối xay ngô, của thời gian từ chiều đến tối
→tạo cho lời thơ luyến láy, liên hoàn, khỏe khoắn
* “lô dĩ hồng”
→công việc xay ngô đã
Trang 12-Ai trong lớp ta có thể nhận xét về
mạch vận động của tứ thơ, hình ảnh
thơ trong bài ?
-GV nhận xét, khái quát
Hoạt động 4 (2 phút)
Hướng dẫn HS tổng kết
-GV yêu cầu HS đọc phần ghi
nhớ SGK tr.42
-GV nhấn mạnh :
Tình yêu thiên nhiên, cuộc sống
+Ý chí vượt lên hoàn cảnh khắc
nghiêt
-HS suy nghĩ, trả lời
-HS phát biểu
-HS nghe giảng
hoàn thành
→nguồn sáng duy nhất xua tan cái lanh lẽo của núi rừng
→điểm nhãn cho c3 bài thơ
*bóng tối→ánh sáng Nỗi buồn→niềm vui
→tất cả đều hướng đến niềm vui và sự sống
→ tinh thần lạc quan yêu đời, yêu thương tất cả chỉ quên minh của người tù vĩ đại
III.Ghi nhớ: (SGK tr.42)
Trang 13+Nghê thuật cổ điển mà hiện đại
+Nhà thơ chiến sĩ – nghệ sĩ
-GV hướng dẫn HS chứng minh
tính chất vừa cổ điển vừa hiện đại
của bài thơ
-HS đọc bài
-HS gạch chân tùng ý nhỏ trong phần ghi nhớ theo
sự hướng dẫn của
GV
-HS nghe giảng, chép ra tập nháp Văn
V.CỦNG CỐ: ( 3 phút )
Câu 1: Theo em, hình ảnh nào trong bài thơ thể hiện tập trung vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh ?
Câu 2: Nguyên tác không có chữ “tối” nhưng người đọc vẫn cảm nhận được chiều tối Em lí giải điều này như thế nào ?
Trang 14VI.DẶN DÒ : ( 2 phút )
1 Bài làm: Làm tất cả những câu hỏi phần hướng dẫn học bài và phần luyện tập SGK tr.42 vào vở bài tập Văn
2 Học bài:
-Học thuộc lòng phần nguyên tác, dịch thơ, dịch nghĩa
-Học – hiểu – nhớ những câu hỏi của phần hướng dẫn học bài và phần luyện tập
3.Soạn bài mới: “ Từ ấy ”
-Đọc sơ bộ toàn văn bản từ đầu cho đến hết phần luyên tập
-Dùng bút chì gạch chân những ý mà em cho là quan trọng trong bài
-Viết vào vở soạn Văn những yêu cầu sau:
+Thứ…ngày…tháng…năm…(thời gian soạn bài )
+Tên bài soạn viết bằng chữ in hoa
+Nội dung soạn gồm mấy ý sau:
•Đọc chưa ?
•Đọc mấy lần ?
•Chép ra một khổ thơ, một đoạn thơ mà em thích
•Vì sao em chọn khổ thơ hay đoạn thơ đó ?