Kiến thức Biết được quá trình sản xuất điện năng của các nhà máy thủy điện, nhiệt điện và điện nguyên tử…, quá trình truyền tải và phân phối điện năng trong thực tế. Hiểu được vai trò quan trọng của điện năng trong sản xuất và đời sống. Hiểu được nguyên nhân gây tai nạn điện, sự nguy hiểm của dòng điện đối với cơ thể con người. Kỹ năng Vẽ được sơ đồ tóm tắt quá trình sản xuất điện năng của các nhà máy điện theo đúng quy trình. Rèn luyện kỹ năng quan sát, tự học, kỹ năng tìm kiếm tài liệu và trình bày trước tập thể. Biết được một số biện pháp an toàn điện trong sản xuất và đời sống.
Trang 1PHÒNG GD & ĐT THÀNH PHỐ PHÚC YÊN
CHUYÊN ĐỀ ĐỔI MỚI SINH HOẠT CHUYÊN MÔN
MÔN: CÔNG NGHỆ CN
1 Tác giả chuyên đề:
Họ và tên: Nguyễn Thu Hằng
Chức vụ: Giáo viên
Trường: THCS Hùng Vương – Phúc Yên – Vĩnh Phúc
2 Tên chuyên đề:
SẢN XUẤT ĐIỆN NĂNG VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG ĐIỆN AN TOÀN
3 Chuyên đề gồm kiến thức của 2 bài trong chương trình Công nghệ lớp 8:
Bài 32: Vai trò của điện năng trong sản xuất và đời sống
Bài 33: An toàn điện
4 Đối tượng HS: lớp 8
5 Dự kiến số tiết dạy: 02
6 Xây dựng kế hoạch dạy học:
CHỦ ĐỀ:
SẢN XUẤT ĐIỆN NĂNG VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG ĐIỆN AN TOÀN A/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1/ Kiến thức, kĩ năng, thái độ
* Kiến thức
- Biết được quá trình sản xuất điện năng của các nhà máy thủy điện, nhiệt điện và điện nguyên tử…, quá trình truyền tải và phân phối điện năng trong thực tế
- Hiểu được vai trò quan trọng của điện năng trong sản xuất và đời sống
- Hiểu được nguyên nhân gây tai nạn điện, sự nguy hiểm của dòng điện đối với cơ thể con người
* Kỹ năng
- Vẽ được sơ đồ tóm tắt quá trình sản xuất điện năng của các nhà máy điện theo đúng quy trình
- Rèn luyện kỹ năng quan sát, tự học, kỹ năng tìm kiếm tài liệu và trình bày trước tập thể
- Biết được một số biện pháp an toàn điện trong sản xuất và đời sống
Trang 2* Thái độ
- Giáo dục ý thức sử dụng điện hợp lý và tiết kiệm điện năng trong gia đình và cộng đồng
- Say mê, hứng thú, yêu thích học tập bộ môn
2/ Các năng lực có thể hình thành và phát triển cho HS
- Năng lực tự học, tìm hiểu thông tin
- Năng lực hợp tác
- Năng lực phát triển và giải quyết vấn đề
- Năng lực giao tiếp, tự tin trình bày trước lớp
- Hình thành năng lực sử dụng kiến thức liên môn về các lĩnh vực Vật lý, Lịch sử, sinh học, Địa lý,…để giải quyết vấn đề của bài học
- Năng lực đánh giá và tự đánh giá
Trên cơ sở đối chiếu với kết quả làm việc của cá nhân, nhóm với kết quả chung qua đó HS dần hình thành và phát triển năng lực tự đánh giá và đánh giá
B/ CẤU TRÚC NỘI DUNG:
Chủ đề: được dự kiến thời lượng 2 tiết, có thể phân chia các nội dung như sau: Tiết 1:
I. Điện năng:
1 Điện năng là gì
2 Sản xuất điện năng
II Vai trò của điện năng Tiết 2:
III Truyền tải điện năng
IV Vì sao xảy ra tai nạn điện
V Một số biện pháp an toàn điện
C CHUẨN BỊ BÀI DẠY
1/ Nội dung chuẩn bị:
a) Đối với giáo viên
- Lập kế hoạch dạy học
- Hình ảnh, clip minh họa quy trình sản xuất điện của nhà máy nhiệt điện, thủy điện; các đường dây truyền tải cao áp, hạ áp,…
- Hình ảnh tư liệu một số nhà máy điện ở nước ta và hậu quả với môi trường
Trang 3- Hình ảnh về hậu quả vụ nổ nhà máy điện hạt nhân.
- Một số hình ảnh , tư liệu về giáo dục ý thức tiết kiệm điện năng, Giờ trái đất, …
- Phiếu học tập
- Hình ảnh về các nguyên nhân gây ra tai nạn điện, một số biện pháp an toàn trong khi sử dụng và sữa chữa điện
- Một số dụng cụ bảo vệ an toàn điện như: Găng tay, ủng cao su, thảm cách điện,
b) Đối với học sinh
- Nghiên cứu nội dung bài 32,33
- Mỗi nhóm 1 bảng phụ, 1 bút dạ ghi bảng
- Tìm hiểu các tài liệu có liên quan đến nội dung của bài học
2/ Chuẩn bị phương tiện dạy học:
- Xây dựng bài trình chiếu trên máy tính, máy chiếu Projecter.
3/ Lựa chọn phương pháp dạy học chủ yếu:
- Sử dụng tổng hợp các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, trong đó chú trọng hoạt động tự học của HS như cá nhân, nhóm
- HS tìm hiểu trước các thông tin bài học trong sách báo, tài liệu và trên mạng internet để làm cơ sở trao đổi, thảo luận với các bạn trong lớp
D/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
I. Hoạt động 1: KHỞI ĐỘNG
* Chuyển giao nhiệm vụ:
Giáo viên tạo tình huống có vấn đề với nội dung liên quan đến chủ đề Điện năng
bằng hình thức tổ chức trò chơi “Đuổi hình bắt chữ”:
Luật chơi: GV chia lớp thành 2 nhóm, mỗi nhóm cử ra 2 bạn Bạn thứ nhất đứng
quay lưng vào bảng, bạn thứ 2 nhìn vào hình ảnh và dùng lời nói, cử chỉ để miêu tả đồ vật nhưng không được nhắc đến bất kì từ nào trong tên đồ vật đó Bạn thứ nhất trả lời mỗi đồ vật trong vòng 10 giây (trong thời gian này có thể đoán nhiều lần), mỗi đồ vật đoán đúng được 1 điểm Nhóm nào đoán đúng và nhanh nhất thì nhóm đó chiến thắng
* Thực hiện nhiệm vụ:
Giáo viên trình chiếu hình ảnh các đồ vật và tổ chức cho HS chơi:
Trang 4*GV dẫn dắt vào bài: Tất cả các đồ vật các em vừa đoán đều có điểm chung là sử dụng
điện năng để hoạt động Vậy điện năng là gì, làm cách nào để tạo ra điện và cách sử dụng điện an toàn, chúng ta cùng tìm hiểu bài hôm nay
II.Hoạt động 2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I Điện năng:
1 Điện năng là gì:
- GV đặt câu hỏi: Điện năng là gì?
- HS tìm hiểu khái niệm, trả lời:
Điện năng là năng lượng của dòng điện hoặc công của dòng điện.
- GV giải thích khái niệm bằng cách tích hợp kiến thức môn Vật lý 9: Công của dòng điện chính là năng lượng của dòng điện chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác trong một đơn vị thời gian
2 Sản xuất điện năng
a/ Nhà máy thủy điện
- GV giới thiệu sơ đồ nhà máy thủy điện và đặt câu hỏi:
? Em hãy nêu tên gọi các bộ phận có ghi số của nhà máy thủy điện?
- GV giải thích quá trình sản xuất điện năng của nhà máy thủy điện: Để có nhà máy thủy điện người ta xây dựng các đập nước và đường ống dẫn nước Năng lượng của dòng nước (gọi là thủy năng) làm quay các bánh xe của tua bin nước Tua bin nước quay làm cho quay máy phát điện quay theo và tạo ra điện năng
Trang 5- GV lưu ý có thể cho HS xem thêm 1 số hình ảnh minh họa và giải thích chức năng các
bộ phận của nhà máy điện bằng cách vận dụng kiến thức Vật lý:
+ Máy phát điện: là thiết bị biến đổi cơ năng thành điện năng (HS sẽ được tìm hiểu ở Vật lý lớp 9)
+ Tuabin: gồm nhiều cánh kích thước lớn, khi nước chảy qua làm cánh tua bin quay
- GV yêu cầu HS quan sát sơ đồ nhà máy thủy điện, thảo luận nhóm (4 nhóm), lập sơ đồ tóm tắt quy trình sản xuất điện năng:
- HS thảo luận nhóm, vẽ sơ đồ
- Các nhóm cử đại diện, báo cáo kết quả, GV hướng dẫn HS chốt kiến thức:
- GV giới thiệu hình ảnh một số nhà máy thủy điện lớn ở nước ta
- GV mở rộng giới thiệu về nhà máy thủy điện Hòa Bình:Thuộc tỉnh Hoà Bình, xây dựng trên dòng sông Đà Là nhà máy thủy điện lớn nhất Đông Nam Á từ 1994 đến nay,
Trang 6được xây dựng trong vòng 15 năm (từ 1979-1994) Gồm 12 cửa xả và 8 tổ máy, sản lượng điện hàng năm 8,16 tỉ KWh
- GV yêu cầu HS vận dụng kiến thức môn Địa lý, tiếp tục thảo luận nhóm trả lời câu hỏi:
? Nhà máy thủy điện được xây dựng ở những nơi có địa hình như thế nào? Vùng /miền nào ở nước ta đáp ứng được các yêu cầu đó?
? Nhà máy thủy điện có gây ảnh hưởng gì đến môi trường sống không?
- HS vận dụng kiến thức, thảo luận nhóm, suy nghĩ và đưa ra các phương án trả lời
Lưu ý: trong khi các nhóm trả lời, các nhóm khác lắng nghe và có thể đặt câu hỏi để
phản biện
- GV đưa ra hình ảnh sơ đồ nhà máy nhiệt điện và hỏi:
? Em hãy nêu tên gọi các bộ phận có ghi số của nhà máy nhiệt điện?
- Dựa vào sơ đồ nhà máy, 1 HS lên bảng trình bày quy trình sản xuất điện
- GV yêu cầu HS nhớ lại các kiến thức đã học ở môn Vật lý 6 về sự ngưng tụ của nước
để giải thích quá trình làm lạnh hơi nước ở nhà máy nhiệt điện
- GV đưa ra hình ảnh và giới thiệu quy trình sản xuất điện ở nhà máy điện nguyên tử
- HS thảo luận nhóm, căn cứ vào phần trình bày và hình ảnh sơ đồ nhà máy nhiệt điện,
vẽ sơ đồ tóm tắt quy trình sản xuất điện năng của nhà máy nhiệt điện, điện nguyên tử vào phiếu học tập:
+ Nhóm 1,2: vẽ sơ đồ tóm tắt quy trình sản xuất điện năng của nhà máy nhiệt điện
+ Nhóm 3,4: vẽ sơ đồ tóm tắt quy trình sản xuất điện năng của nhà máy điện nguyên tử
- Đại diện nhóm lên bảng vẽ sơ đồ
- Các nhóm còn lại thảo luận, chuẩn bị câu hỏi phản biện các nhóm khác Ví dụ:
+ Ưu, nhược điểm của từng nhà máy điện?
+ Kể tên các nhà máy nhiệt điện, điện nguyên tử?
+ Nhà máy nhiệt điện và điện nguyên tử có ảnh hưởng gì tới môi trường không?
- GV hướng dẫn các nhóm thảo luận để HS cùng trao đổi những kiến thức đã biết và chưa biết về các nhà máy điện Giáo viên tổ chức cho các nhóm tự đánh giá kết quả học
tập lẫn nhau và chốt kiến thức:
Trang 7- GV giới thiệu thêm về 1 số ưu điểm của nhà máy điện nguyên tử so với nhà máy nhiệt điện: Để đun sôi 4.163 lít nước (tạo ra 1 Mwh điện) thì:
NM nhiệt điện NM điện nguyên tử
* Tích hợp bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu:
GV đặt câu hỏi, yêu cầu HS vận dụng kiến thức liên quan trả lời:
Nhà máy điện nguyên tử có gây hại gì tới môi trường sống và sức khỏe con người?
- GV giới thiệu minh họa về tai nạn hạt nhân của nhà máy điện nguyên tử: nổ nhà máy điện hạt nhân Fukushima (Nhật Bản) và các tác hại gây ra với con người và môi trường
Trang 8- GV: Để khử chất phóng xạ trong đất, người ta đã trồng hoa hướng dương và cây cải dầu xung quanh nhà máy điện nguyên tử ( giới thiệu hình ảnh)
- HS nêu thêm một số nguồn năng lượng xanh, thân thiện với môi trường để sản xuất ra điện năng như: năng lượng gió, năng lượng mặt trời và hình ảnh nhà máy đốt rác thải tạo điện năng ở Cần Thơ (giới thiệu hình ảnh)
II Vai trò của điện năng:
- HS thảo luận theo nhóm, lấy các ví dụ về sử dụng điện năng trong các lĩnh vực:
Nhóm 1: Công nghiệp, nông nghiệp
Nhóm 2: Giao thông vận tải, thông tin
Nhóm 3: Y tế, giáo dục
Nhóm 4: Văn hóa, thể thao, gia đình
- HS thảo luận, trả lời và rút ra vai trò của điện năng:
+ Là nguồn năng lượng cho các máy, thiết bị….
+ Nâng cao năng suất lao động và cuộc sống của con người có đầy đủ tiện nghi, hiện đại hơn.
(Dự kiến hết tiết 1)
III Truyền tải điện năng
- GV đặt câu hỏi: Điện năng sau khi sản xuất được truyền tải đến nơi tiêu thụ như thế nào?
? Em hãy quan sát quá trình truyền tải điện năng và cho biết khi truyền tải điện năng người ta thường sử dụng các cấp điện áp nào?
Trang 9- HS quan sát sơ đồ, trả lời: Điện năng được truyền tải theo các đường dây dẫn điện đến nơi tiêu thụ
+ Từ nhà máy điện đến các khu công nghiệp người ta dùng đường dây truyền tải điện
áp cao (cao áp) 500 kV, 200kV
+ Đến các khu dân cư, lớp học thì dùng đường dây truyền tải điện áp thấp (hạ áp) 220V
IV Vì sao xảy ra tai nạn điện?
GV giới thiệu một số hình ảnh và yêu cầu HS thảo luận nhóm nêu các nguyên nhân tai nạn điện
Trang 10HS quan sát các hình ảnh cùng tìm hiểu các nguyên nhân tai nạn điện:
1 Do chạm trực tiếp vào vật mang điện
2 Do vi phạm khoảng cách an toàn đối với lưới điện cao áp và trạm biến áp.
3 Do đến gần dây dẫn có điện bị đứt rơi xuống đất.
V Một số biện pháp an toàn điện :
1 Một số nguyên tắc an toàn điện trong khi sử dụng điện.
Gv tổ chức cho HS chơi trò chơi ‘Tiếp sức’ để nối các hình vẽ tương ứng với các biện pháp an toàn điện:
- Thực hiện tốt cách điện dây dẫn điện
- Kiểm tra cách điện của đồ dùng điện
- Thực hiện nối đất các thiết bị
- Không vi phạm khoảng cách an toàn đối với lưới điện cao áp và trạm biến áp
GV tích hợp Kĩ năng sống : Giới thiệu và yêu cầu HS thực hiện nghiêm chỉnh các biển cấm:
Trang 112 Một số nguyên tắc an toàn điện trong khi sửa chữa điện.
Gv yêu cầu HS liên hệ với những hiểu biết của bản thân và trong thực tế để trình bày về những nguyên tắc khi sửa chữa
- Trước khi sửa chữa điện phải cắt nguồn điện
- Sử dụng đúng các dụng cụ bảo vệ an toàn điện cho mỗi công việc trong khi sửa chữa
để tránh bị điện giật và tai nạn khác.
III Hoạt động 3: LUYỆN TÂP, CỦNG CỐ
GV tổ chức cho HS chơi trò chơi ‘ Ô chữ bí mật’ để HS củng cố lại các kiến thức đã
học
Ô chữ mở ra là: TIẾT KIỆM ĐIỆN
GV tích hợp Tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường: giới thiệu các thông tin về giờ Trái đất
Trang 12IV Hoạt động 4: VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG KIẾN THỨC
- Học thuộc bài
- Sưu tầm tranh ảnh và tìm hiểu thêm về các nhà máy điện ở nước ta hiện nay
- Tìm hiểu trên mạng internet, sách báo về cách sản xuất các nguồn năng lượng sạch