MỤC TIÊU BÀI HỌC - Về kiến thức: Củng cố và nâng cao những hiểu biết về yêu cầu, cách thức xây dựng lập luận trong văn nghị luận.. - Về kỹ năng: giúp học sinh biết cách xây dựng lập luận
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10 Lập luận trong văn nghị luận
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Về kiến thức: Củng cố và nâng cao những hiểu biết về yêu cầu, cách thức xây
dựng lập luận trong văn nghị luận
- Về kỹ năng: giúp học sinh biết cách xây dựng lập luận đề vận dụng vào viết
bài văn nghị luận
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án
C TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1) Ổn định lớp
2) Kiểm tra bài cũ: Thế nào là nghị luận văn học?
3) Bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG CẦN ĐẠT
* Hoạt động1: Tìm hiểu về khái
niệm lập luận trong văn nghị luận
GV: Gọi học sinh đọc đoạn văn
trong SGK và trả lời câu hỏi
* Mục đích của lập luận nằm ở câu
văn nào?
I Khái niệm về lập luận trong bài văn nghị luận
- Lập luận: Thuyết phục giặc Minh từ bỏ ý chí
xâm lược: “Nay các ông không hiểu thời thế, lại
dối trá” tức là “kẻ thất phu hèn kém” thì làm sao
Trang 2HS: Đọc suy nghĩ và trả lời
GV: Để đạt được mục đích tác
giả đã dùng những lý lẽ nào?
HS: Suy nghĩ và trả lời
GV: (Từ sự phân tích trên)Em hãy
cho biết lập luận là gì?
* Hoạt động 2:
GV:Muốn xây dựng lập luận,
người viết phải tiến hành theo
những bước nào?
GV: Luận điểm là gì?
Hs đọc bài trả lời câu hỏi
Câu 1: Bài văn "Chữ ta" bàn về
vấn đề gì?
Câu 2: Bài văn có bao nhiêu luận
điểm? Đó là những luận điểm nào?
HS: Suy nghĩ trả lời
“cùng nói việc binh được”.
- Lí lẽ:
+ Người dùng binh giỏi là ở chỗ biết xét thời
thế
+ Được thời, có thế thì biến mất làm còn,
hóa nhỏ thành lớn
+ Mất thời không thế…trở bàn tay mà thôi.
- Khái niệm: Lập luận là đưa ra các lý lẽ, bằng
chứng nhằm dẫn dắt người đọc (nghe) đi đến một kết luận nào đó mà người viết (nói) cần đạt tới
II Cách xây dựng lập luận:
1.Xác định luận điểm:
- Luận điểm là ý kiến thể hiện tư tưởng, quan điểm trong bài văn nghị luận
- Bài văn "Chữ ta" tác giả phê phán sự lạm dụng tiếng nước ngoài ở nước ta
- Bài văn có 2 luận điểm:
+ Bảng hiệu, quảng cáo tiếng Anh ở nước ta
Trang 3GV: Luận cứ là gì?
GV: Chia lớp thành 4 nhóm
Thời gian thảo luận là: 5 phút
Yêu cầu:
+ Nhóm 1, 2: Em hãy chỉ ra những
luận cứ ở đoạn văn trích "Lại dụ
Vương Thông" - Nguyễn Trãi
(SGK - 109)
+ Nhóm 3, 4: Hãy chỉ ra những
luận cứ, luận chứng ở bài văn "
Chữ ta"- Hữu Thọ (SGK - 110)
HS: Cử nhóm trưởng, thư ký phân
công nhiệm vụ cho mỗi thành viên
Các nhóm lần lượt thảo luận, bổ
sung thống nhất ý kiến
GV: Từ 2 văn bản trên hãy cho biết
đang lấn lướt tiếng Việt
+ Báo chí ở nước ta đưa tiếng nước ngoài vào nhiều chiếm mất trang, mất thông tin, gây thiệt thòi cho người đọc
2 Tìm luận cứ:
- Luận cứ là những lí lẽ và bằng chứng thuyết phục dùng để thuyết minh cho luận điểm
- Các luận cứ trong lập luận của Nguyễn Trãi là:
Luận cứ:
+ Được thời, có thế ->biến mất thành còn; nhỏ thành lớn
+ Mất thời, không thế -> mạnh thành yếu;
yếu thành nguy như trở bàn tay
- Luận cứ cho luận điểm ở bài văn "Chữ ta": + Cách sử dụng chữ nước ngoài trong lĩnh vực quảng cáo ở Xơ Un
+ Cách sử dụng chữ nước ngoài trong lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam
+ Cách sử dụng chữ nước ngoài trong báo chí ở nước ta và Hàn Quốc
-> Đều là luận cứ thực tế "mắt thấy tai nghe" của tác giả
Trang 4đâu là luận cứ lĩ lẽ, đâu là luận cứ
thực tế?
GV: Gọi học sinh đọc phần 3
(SGK - 110) và trả lời câu hỏi sau:
* Em hiểu phương pháp lập luận là
gì?
GV: Trong hai văn bản: Đoạn văn
của Nguyễn Trãi lập luận theo
phương pháp nào?
GV: Văn bản "Chữ ta" tác giả Hữu
Thọ lập luận theo phương pháp
nào?
HS: Suy nghĩ trả lời
GV: Ngoài những phương pháp lập
luận trên còn gặp nhiều phương
pháp lập luận nào ở THCS?
GV gợi ý: Có nhiều phương pháp
lập luận, sau đây là ba phương
pháp cơ bản:
-Phương pháp diễn dịch: Là cách
lập luận đi từ cụ thể đến khái quát
-Phương pháp qui nạp: Là cách
3 Lựa chọn phương pháp lập luận:
Phương pháp lập luận: là cách thức lựa chọn sắp xếp luận điểm, luận cứ sao cho chặt chẽ, hợp
lý và thuyết phục
- Nguyễn Trãi lập luận theo phương pháp diễn dịch và quan hệ nhân - quả
- Hữu Thọ lập luận theo phương pháp quy nạp và
so sánh đối lập
+ Quảng cáo ở Hàn Quốc>< quảng cáo ở ta + Báo chí ở Hàn Quốc >< báo chí ở ta
- Phương pháp phản đề
- Phương pháp loại suy
Trang 5lập luận đi từ khái quát đến cụ thể.
-Phương pháp nêu phản đề: là
cách đưa ra một ý kiến ngược lại
hoàn toàn với vấn đề đang được
bàn bạc rồi từ đó khẳng định tính
đúng đắn của vấn đề đang bàn bạc
* Hoạt động 3:
GV: Chia lớp thành 4 nhóm
Thời gian thảo luận : 5 phút
+ Nhóm 1,2: bài tập 1(SGK-111)
+ Nhóm 3,4: bài tập 2
(a)(SGK-111)
HS: Cử nhóm trưởng, thư ký phân
công nhiệm vụ cho mỗi thành viên
Các nhóm lần lượt thảo luận, bổ
sung thống nhất ý kiến
GV: Nhận xét đánh giá
III Luyện tập
1) Bài tập 1 (SGK - 111)
a Luận điểm:“Chủ nghĩa nhân đạo trong văn
học trung đại rất phong phú và đa dạng”
b Luận cứ:
+ Lí lẽ: Chủ nghĩa nhân đạo biểu hiện ở lòng thương người, lên án, tố cáo những thế lực… đề cao con người”
+ Bằng chứng thực tế: Qua các tác phẩm thừi Lý
để cao Sáng tác Nguyễn Trãi, Nguyễn Bình Khiêm, Nguyễn Du
c Phương pháp lập luận: Theo phương pháp
Trang 6GV: Hướng dẫn học sinh sử dụng
bảng phụ trả lời một số câu hỏi trắc
nghiệm khách quan
Câu 1: Đáp án A
Câu 2: Đáp án B
quy nạp
2) Bài tập 2a: (SGK - 111) Tìm luận cứ làm sáng
tỏ luận điểm
a) Đọc sách mang lại cho ta nhiều điều bổ ích + Tăng thêm sự hiểu biết kiến thức về tự nhiên, xã hội
+ Giúp ta tích luỹ vốn từ phong phú, khả năng diễn đạt
+ Giúp ta tự nhận thức bản thân mình
+ Chắp cánh ước mơ cho mỗi chúng ta
3) Bài tập trắc nghiệm khách quan:
Hãy lựa chọn đáp án mà em cho là đúng nhất trong các câu sau:
Câu 1: Mục đích của lập luận là gì?
A Dẫn dắt và thuyết phục
B Dẫn dắt và giải thích
C Giải thích và chứng minh
D Thuyết phục và chứng minh
Câu 2: Câu nào sau đây nêu đúng định nghĩa về luận điểm?
A Những cách thức thể hiện sự tìm tòi phân tích riêng của người viết trong bài văn nghị luận
Trang 7Câu 3: Đáp án C
Câu 4: Đáp án D
B Ý kiến thể hiện tưư tưưởng quan điểm của người viết trong bài văn nghị luận
C Chủ đề đưược nêu ra để nghị luận
D Vấn đề đưược nêu ra để nghị luận
Câu 3: Câu nào sau đây nêu đúng định nghĩa về luận cứ?
A Các bằng chứng để chứng minh và làm sáng vấn đề
B Các lí lẽ đưa ra để thuyết phục người đọc, ngưười nghe
C Các lí lẽ, bằng chứng đưa ra để thuyết phục người đọc, người nghe
D Các sự thật được đưa ra để thuyết phục người đọc
Câu 4:Câu nào nói đúng về phưương pháp lập luận của Hữu Thọ trong bài “Chữ ta”?
A Phương pháp diễn dịch và quan hệ điều kiện – kết quả
B Phưương pháp diễn dịch và quan hệ nhân – quả
C Phưương pháp quy nạp và so sánh tưương đồng
D Phương pháp quy nạp và so sánh đối lập
Trang 8IV Củng cố:
Bài học này chúng ta cần nắm được các khái niệm: luận điểm, luận cứ và các phương pháp lập luận trong bài văn nghị luận
V Hướng dẫn học sinh học bài ở nhà:
- Học sinh làm bài tập 2(b,c), bài tập 3 SGK-111
*GV gợi ý:
- Môi trường đang bị ô nhiễm nặng nề:
+ Đất đai bị xói mòn, sa mạc hóa
+ Không khí bị ô nhiễm
+ Nước bị nhiễm bẩn không thể tưới cây ăn uống, tắm rửa
+ Môi sinh đang bị tàn phá, hủy diệt
- Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng: + Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ
+ Văn học dân gian là những tác phẩm truyền miệng
-Học sinh chuẩn bị bài mới "Chí khí anh hùng" (Trích Truyện Kiều - Nguyễn Du)