Chuyên đề đổi mới sinh hoạt chuyên môn môn công nghệ nông nghiệp

Về lí luận và thực tiễn, việc phát huy tính tích cực của học sinh trong việc sử dụng đồ dùng trực quan trong học tập môn Công nghệ là điều cần thiết và quan trọng để nâng cao hiệu quả giáo dục. Đó chính là lí do chủ yếu để nghiên cứu vấn đề này. Nội dung gồm: a. Cơ sở lí luận của việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạyhọc Công nghệ. b. Thực tiễn của việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học ở trườngTHCS. c. Những biện pháp sư phạm để phát huy sử dụng đồ dùng trực qua có hiệu quả

SỞ GD &ĐT TỈNH VĨNH PHÚC

PHÒNG GD & ĐT HUYỆN LẬP THẠCH CHUYÊN ĐỀ MÔN CÔNG NGHỆ 7 “ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN TRONG GIẢNG DẠY MÔN CÔNG NGHỆ NÔNG NHIỆP TRUNG HỌC CƠ SỞ ”

Người thực hiện : Nguyễn Mạnh Cường Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THCS Quang sơn

Lập thạch, Tháng 12 năm 2018

1

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lí do chọn chuyên đề:

I.1 Cơ sở lí luận:

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, chú trọng kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục

- Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI:“Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”.

- Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức,

kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”;

- Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm theo

Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học".

- Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”; “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời” Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo dục trong nhà

trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới

1.2 Cơ sở thực tiễn:

Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, cuộc cách mạng khoa học công nghệ như một luồng gió mới thổi vào và làm lay động nhiều lĩnh vực trong cuộc sống Hơn bao giờ hết con người đang đứng trước những diễn biến thay đổi to lớn, phức tạp về lịch sử xã hội và khoa học- kỹ thuật Nhiều mối quan hệ mâu thuẫn của thời đại cần được giải quyết trong đó có mâu thuẫn yêu cầu ngành GD- ĐT nói chung và người thầy chúng ta nói riêng phải giải quyết ngay, đó là mâu thuẫn giữa quan hệ sức ép của khối lượng tri thức ngày càng tăng và sự tiếp nhận của con người có giới hạn, bởi vì sự nhận thức của con người nói chung là tuyệt đối và không có giới hạn song sự thu nhận, hiểu biết kiến thức của mỗi con người đều hữu hạn và tương đối

Nhiệm vụ trên đây đã đặt ra cho người giáo viên bên cạnh việc bồi dưỡng kiến thức chuyên môn thì phải cải tiến phương pháp dạy học nâng cao chất lượng giáo dục để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới

Như chúng ta đã biết, môn Công nghệ có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Từ những hiểu biết đơn giản về bộ môn sẽ giúp các em biết các công việc trong cuộc sống hằng ngày, giúp các em có thể định hướng nghề nghiệp trong tương lai Có câu nói rằng: con đường nhận thức ngắn nhất sẽ là con đường “Đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng” và phương tiện hết sức

cần thiết để đi được trên “Con đường” nhận thức này chính là các “Dụng cụ trực quan”.

Đặc biệt trong dạy học mới hiện nay: là phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh thì yêu cầu người giáo viên phải biết tạo điều kiện cho học

sinh tự tìm tòi, khai thác kiến thức, biết điều khiển hoạt động nhận thức của mình

bằng các “Đồ dùng trực quan”, chính vì thế mà “Đồ dùng trực quan” đã trở thành

một nhân tố khá quan trọng trong hoạt động dạy học, vì nó vừa là phương tiện giúp học sinh khai thác kiến thức, vừa là nguồn tri thức đa dạng, phong phú mà học sinh rất dễ nắm bắt

Qua giảng dạy môn Công nghệ ở trường THCS đặc biệt là từ khi thực hiện thay sách giáo khoa và đổi mới phương pháp dạy học tôi nhận thấy đây là một vấn

đề bổ ích về lí luận cũng như thực tiễn

Nhằm để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục và chương trình giáo dục đổi mới hiện nay, người giáo viên cần phải đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp với hướng dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm” Một trong những phương pháp đặc trưng bộ môn Công nghệ là phương pháp “Sử dụng dụng cụ trực quan” trong giảng dạy

Tuy nhiên thực tế cho thấy việc chuẩn bị “Đồ dùng trực quan” làm dụng cụ

trực quan là công tác rất khó khăn, rất công phu và rất tốn kém bên cạnh đó việc

sử dụng “Đồ dùng trực quan” như thế nào để đảm bảo tính trực quan và sử dụng

“Đồ dùng trực quan” như thế nào để đạt hiệu quả cao trong giảng dạy Công nghệ

lại là một vấn đề càng khó khăn hơn

Qua đợt tập huấn đổi mới sinh hoạt chuyên môn vừa qua , với hy vọng góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Công nghệ tôi xin mạnh dạn làm

chuyên đề “Phương pháp sử dụng Đồ dùng trực quan trong giảng dạy môn Công nghệ nông nghiệp trung học cơ sở” sẽ giúp cho việc dạy học theo phương

pháp mới và việc thực hiện chương trình giáo dục mới sẽ đạt hiệu quả cao hơn như mong muốn Trong quá trình làm chuyên đề còn nhiều thiếu sót rất mong sự đóng góp ý trân thành của các đồng nhiệp

II Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

1 Mục đích xây dựng chuyên đề

Về lí luận và thực tiễn, việc phát huy tính tích cực của học sinh trong việc sử dụng đồ dùng trực quan trong học tập môn Công nghệ là điều cần thiết và quan

trọng để nâng cao hiệu quả giáo dục Đó chính là lí do chủ yếu để nghiên cứu vấn

đề này

Nội dung gồm:

a Cơ sở lí luận của việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy-học Công nghệ

b Thực tiễn của việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy -học ở trườngTHCS

c Những biện pháp sư phạm để phát huy sử dụng đồ dùng trực qua có hiệu quả

2 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng là HS THCS lớp 7 và lớp 9

- Giáo viên dạy bộ môn và thực trạng việc sử dụng đồ dùng trực quan ở trường THCS hiện nay

3 Phạm vi nghiên cứu

Chuyên đề này nghiên cứu trong phạm vi nội dung chương trình môn Công Nghệ khối 7

CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MÔN CÔNG NGHỆ 7

(Dự thảo ngày 19 tháng 01 năm 2018) LỚP 7: NÔNG –LÂM NGHIỆP VÀ THUỶ SẢN

DUNG

YÊU CẦU CẦN ĐẠT

NÔNG NGHIỆP

1 Giới thiệu

chung về

nông

nghiệp

- Nêu được vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế Việt Nam

- Tóm tắt được các lĩnh vực sản xuất chủ yếu trong nông nghiệp

- Phân tích được các đặc trưng và tiềm năng của nền nông nghiệp Việt Nam

2 Trồng Trọt - Trình bày được vai trò của trồng trọt, các phương thức

trồng trọt chủ yếu ở nước ta

− Xác định được tính chất của đất trồng bằng phương pháp đơn giản; thực hiện được việc nhân giống cây trồng bằng phương pháp giâm cành

− Nhận xét được ưu nhược điểm của một quy trình trồng trọt cụ thể dựa trên hiểu biết cơ bản về đất trồng, giống cây

trồng, phân bón cây trồng, sâu bệnh hại cây trồng, kĩ thuật trồng trọt

3 Chăn nuôi - Trình bày được vai trò của chăn nuôi, các phương thức

chăn nuôi chủ yếu ở nước ta

- Kể tên, nhận diện được một số vật nuôi được nuôi nhiều, các loại vật nuôi đặc trưng vùng miền ở nước ta

− Tóm tắt được những nội dung cơ bản về giống vật nuôi, thức ăn vật nuôi, chăm sóc nuôi dưỡng vật nuôi, phòng và chữa bệnh cho vật nuôi

3 Một số

ngành nghề

chính trong

nông

nghiệp

- Kể tên và trình bày được vai trò, đối tượng, đặc trưng, các công cụ lao động, những yêu cầu cơ bản với người lao động, những triển vọng phát triển, nhu cầu thị trường lao động của một số ngành nghề phổ biến trong nông nghiệp

− Nhận thức được sở thích, sự phù hợp của bản thân với các ngành nghề trong nông nghiệp

LÂM NGHIỆP

1 Giới thiệu

chung về

lâm nghiệp

- Trình bày được vai trò của lâm nghiệp đối với đời sống

− Mô tả được các hoạt động sản xuất chủ yếu trong lĩnh vực lâm nghiệp

− Phân biệt được các loại rừng phổ biến ở nước ta

2.1 Trồng và

chăm sóc

rừng

- Tóm tắt được quy trình ươm gieo một số loại cây rừng phổ biến

− Trình bày được thời vụ, kĩ thuật làm đất và trồng rừng bằng cây con

− Giải thích được ý nghĩa của các công việc chăm sóc rừng 2.2 Bảo vệ và

khai thác

rừng

Trình bày được tầm quan trọng của việc khai thác và bảo vệ rừng

− Mô tả được một số phương pháp khai thác rừng phổ biến

− Nhận xét ưu và nhược điểm của một tình huống khai thác rừng cụ thể

3 Một số

ngành nghề

chính trong

− Kể tên và trình bày được vai trò, đối tượng, đặc trưng, các công cụ lao động, những yêu cầu cơ bản với người lao động, những triển vọng phát triển, nhu cầu thị trường lao động của

lâm nghiệp một số ngành nghề phổ biến trong nông nghiệp.

− Nhận thức được sở thích, sự phù hợp của bản thân với các ngành nghề trong nông nghiệp

THỦY SẢN

1 Giới thiệu

chung về

thuỷ sản

- Trình bày được vai trò của thuỷ sản đối với đời sống

- Tóm tắt được các lĩnh vực sản xuất chủ yếu trong thuỷ sản

- Phân tích được các đặc trưng và tiềm năng của thuỷ sản Việt Nam

2.1 Nuôi Thủy

sản

− Trình bày được một số phương thức nuôi thuỷ sản phổ biến ở nước ta, ưu và nhược điểm của từng phương thức

− Nhận xét được ưu, nhược điểm của môt quy trình nuôi thuỷ sản dựa trên hiểu biết cơ bản về môi trường nuôi, giống, thức ăn, chăm sóc và phòng trị bệnh thuỷ sản

− Đo được nhiệt độ, độ trong của nước nuôi thuỷ sản bằng phương pháp đơn giản

2.2 Khai thác

nguồn lợi

thuỷ hải

sản

− Trình bày được ý nghĩa của việc khai thác, bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản

− Tóm tắt được ưu, nhược điểm của một số phương pháp khai thác thuỷ sản phổ biến

3 Một số

ngành nghề

chính

thuộc lĩnh

vực thuỷ

sản

− Kể tên và trình bày được vai trò, đối tượng, đặc trưng, các công cụ lao động, những yêu cầu cơ bản của người lao động, những triển vọng phát triển, nhu cầu thị trường lao động của một số nghề phổ biến trong lĩnh vực thuỷ sản

− Nhận thức được sở thích, sự phù hợp của bản thân với các ngành nghề trong lĩnh vực thuỷ sản

PHẦN II: NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

I Thực trạng của vấn đề:

Trong vài năm gần đây, bộ môn Công nghệ trong trường THCS đã được chú trọng hơn trước Đã được cung cấp thêm các trang thiết bị và tài liệu tham khảo phục vụ cho việc dạy và học

Tuy nhiên qua vài năm giảng dạy bộ môn này tôi thấy rằng việc dạy học môn Công nghệ hiện nay vẫn còn giặp rất nhiều khó khăn, nhưng trở ngại nhất là việc phát huy tính tích cực của học sinh trong việc quan sát, sử dụng đồ dùng trực quan, tuy đã được phổ biến, học tập bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ nhưng kết quả đạt được không đáng là bao Thực trạng của vấn đề này có thể giải thích ở những nguyên nhân cơ bản sau đây:

Thứ nhất là vẫn tồn tại một quan niệm cho rằng môn Công nghệ là một trong những môn phụ

Thứ hai là về cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy và học tập tuy đã được đầu tư nhưng vẫn còn thiếu so với yêu cầu giáo dục hiện nay về đồ dùng dạy Tình trạng dạy chay vẫn còn khá phổ biến Trong suốt quá trình học bộ môn Công nghệ lớp7

và cả thầy và trò chưa bao giờ có điều kiện tham quan mô hình trồng cây ăn quả điển hình, hoặc vườn cây nhân giống vì không có kinh phí Điều đó làm cho vốn kiến thức kiến thức của các em chỉ bó gọn trong sách vở và bài giảng

Nguyên nhân thứ ba là việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong học tập bộ môn Công nghệ còn nhiều hạn chế một phần là do cơ chế, những quy định Môn Công nghệ chưa bao giờ được chọn là môn dự thi các cấp

Ngoài ra cách tổ chức một số cuộc thi cử cũng còn nhiều hạn chế, đó là chỉ chú trọng về mặt kiểm tra lí thuyết mà coi nhẹ thực hành, ít chú ý đến việc phát triển năng lực sáng tạo

Cuối cùng điều quan trọng là ý thức trách nhiệm của mỗi giáo viên trong việc thực hiện các phương pháp dạy học phù hợp trong đó phải nói đến phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan để đem lại hiệu quả cho tiết dạy cũng như chất lượng bộ môn ngày một nâng cao

II Các biện pháp cụ thể:

1 Tình hình sử dụng các dụng cụ trực quan đối với việc dạy học:

- Trước đây, đa số các trường đều thiếu thốn về cơ sở vật chất, nghèo nàn về các thiết bị dạy học đối với bộ môn

- Theo quan niệm giáo dục lạc hậu trước đây cho rằng dụng cụ trực quan là phương tiện cần thiết để giáo viên truyền thụ kiến thức mới, dụng cụ minh hoạ cho các kiến thức đã truyền đạt, còn đối với học sinh chỉ có tác dụng chấp nhận và ghi nhớ

- Theo phương pháp sử dụng này thì dụng cụ trực quan chưa phát huy hết vai trò của mình, đôi khi chưa thể hiện được tính trực quan và tính khoa học của nó, giờ dạy Công nghệ sẽ rơi vào những hạn chế sau:

+ Giáo viên chưa phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh trong việc lĩnh hội kiến thức

+ Các kiến thức do giáo viên cung cấp học sinh sẽ không hiểu sâu, nhớ kỹ bằng chính các em tự nhận thức

+ Các nguồn trí thức từ dụng cụ trực quan chưa thực sự hấp dẫn đối với các em

Do đó không gây hứng thú học tập, không có khả năng phát triển tư duy

+ Chưa tạo cho học sinh các kỹ năng quan trọng như: biết chăm sóc cây trồng, nhân giống cây ăn quả, bón phân thúc, làm xiro…

2 Những biện pháp đã thực hiện:

Để cải tiến phương pháp giảng dạy học cho phù hợp với chương trình giáo dục mới ở bộ môn Công nghệ thì thiết bị dạy học ở các trường học đã trang bị khá đầy

đủ các loại dụng cụ trực quan, chủ yếu là các loại sau:

+ Hình vẽ, tranh ảnh

+ Mô hình

+ Sơ đồ

Đối với các loại phương tiện này thì người giáo viên Công nghệ cần có

phương pháp sử dụng như thế nào?

2.1 Đối với hình vẽ, tranh ảnh:

a Đối với hình vẽ:

HS lớp 7 Cũng như HS các khối khác là các em rất thich xem tranh ảnh, hình vẽ minh họa

Hình vẽ thường được sử dụng minh họa nội dung bài học phổ biến hơn so với tranh ảnh

Vì vậy giáo viên phải làm nổi nội dung hình vẽ để gây hứng thú cho học sinh, kích thích óc tò mò, phát triển năng lực nhận thức Từ đó làm cho các em khám phá được kiến thức của bài học

Tuy nhiên phải chọn thời gian phù hợp để đưa ra Khi sử dụng, giáo viên phải phân tích, định hướng cho học sinh, tự mình đánh giá được ngụ ý của hình vẽ đó

Ví dụ 1: dạy trong bài 10 CN 7: Vai trò của giống và phương pháp chọn tạo giống cây trồng:

Về vai trò của Giống cây trồng: GV cho HS quan sát tranh và so sánh HS sẽ dễ dàng trả lời được vai trò của giống đối với năng suất, số vụ gieo trồng và cơ cấu cây trồng

Với bức tranh này HS dễ dàng biết được người ta sử dụng Phương pháp lai trong chọn tạo giống cây trồng như thế nào: