Giáo án Ngữ văn 10 tuần 19 bài: Đại cáo bình Ngô Nguyễn Trãi

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10 NƯỚC ĐẠI VIỆT TA Trích “Bình Ngô đại cáo” Nguyễn Trãi A.Mục tiêu bài học: *KT:-Thấy được đoạn văn có ý nghĩa như một tuyên ngôn độc lập của dân tộc ta ở thế kỉ XV

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10 NƯỚC ĐẠI VIỆT TA

(Trích “Bình Ngô đại cáo”)

Nguyễn Trãi

A.Mục tiêu bài học:

*KT:-Thấy được đoạn văn có ý nghĩa như một tuyên ngôn độc lập của dân tộc ta ở thế kỉ XV

-Thấy được sức thuyết phục của nghệ thuật văn chính luận của

Nguyễn Trãi :Lập luận chặt chẽ ,sự kết hợp giữa lí ,tình và thực tiễn

*Kĩ năng :Rèn luyện kĩ năng đọc văn biền ngẫu,tìm và phân tích luận điểm ,luận cứ trong một bài cáo

*Thái độ:Tự hào về truyền thống dân tộc

B.Phương pháp:Quy nạp,thảo luận nhóm,nêu và giải quyết vấn đề

C.Cbị:-G:SGK,bản photo bài Bình Ngô đại cáo phát trước cho hs.

-H:SGK,xem lại bài Nam quốc sơn hà

D.Tiến trình bài dạy:

I.Ổn định:

II.KTBC: ?Đọc thuộc lòng và diễn cảm một đoạn văn trong bài Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn Cho biết luận điểm chính trong đoạn văn

đó là gì?

=>Trả lời: -Hs tự đọc một đoạn bất kì mà hs thích sau đó nêu luận điểm chính của đoạn văn mình vừa đọc

-Gv nhận xét và cho điểm

III.Bài mới:

Dẫn vào bài mới:

Mùa đông 1427 ,sau khi diệt viện ,chém Liễu Thăng ,đuổi Mộc Thạnh; Tổng binh Vương Thông đang cố thủ trong thành Đông Quan buộc phải xin hàng Cuộc kháng chiến chống giặc Minh toàn thắng

Mùa xuân 1428,Lê Lợi lên ngôi vua ,lập ra triều đình hậu Lê Thừa lệnh

nhà vua ,Nguyễn Trãi viết Bình Ngô đại cáo để bố cáo cho toàn dân biết

chiến thắng vĩ đại của quân và dân ta trong 10 năm gian khổ chiến đấu.Từ nay nước Đại Việt đã giành được độc lập,non sông thái bình

Toàn bộ bài cáo khá dài ,chương trình Ngữ văn 8 chỉ giới thiệu đoạn đầu

với nhan đề do tác giả soạn sách đặt –Nước Đại Việt ta.

Hoạt động của giáo viên-học sinh Kết quả cần đạt

?Về Nguyễn Trãi ,chúng ta đã được

tìm hiểu về ông qua Bài ca Côn

Sơn, em nào có thể nhớ và giới

I.Tìm hiểu tác giả-tác phẩm:

1.Tác giả:

thiệu vài nét về ông?

Hs trả lời

Gv nhận xét và chốt lại

?Tác phẩm viết trong hoàn cảnh

nào?

Hs đọc chú thích và trả lời

Yêu cầu hs nhìn vào toàn bộ Bình

Ngô đại cáo đã phát trước.

?Nhìn vào bài cáo và cho biết đoạn

trích nằm ở phần nào của tác

Nguyễn Trãi:1380-1442

-Tự là Ưc Trai -Quê:Thường Tín –Hà Tây (Hà Nội) -Sống vào giai đoạn lịch sử sôi động của nước nhà

-Có công lớn giúp Lê Lợi làm nên chiến thắng vẻ vang và cũng là người phải gánh chịu oan khiên thảm khốc đến mức hiếm có trong lịch sử dân tộc

-1980 được Unessco công nhận là danh nhân văn hoá thế giới

2.Tác phẩm:

-Viết sau chiến thắng quân Minh

-Đoạn trích nằm ở phần đầu của tác

?Theo em với đoạn trích này chúng

ta phải đọc như thế nào?

Hs tự phát biểu theo ý mình

Gv nhận xét và đưa ra cách đọc:

-2 câu đầu:giọng chậm rãi,trang trọng

-8câu tiếp: đọc nhanh hơn

-6câu tiếp:giọng thể hiện niềm tự hào

Chú ý nhịp điệu

Gv đọc mẫu một đoạn-gọi 2học sinh

đọc-nhận xét cách đọc của hs

Phần từ khó yêu cầu hs tự cắt nghĩa ở

nhà và sẽ được giải thích kết hợp khi

phân tích

?Cho biết kiểu loại ?em hiểu gì về

kiểu loại đó?

Hs trả lời

Gv n/x

phẩm

3.Đọc,chú thích

a)Đọc:

b)Giải thích từ khó:

II.Phân tích văn bản:

1.Kết cấu,bố cục:

a)Kiểu loại:Cáo

?Em hãy cho biết phương thức biểu

đạt?

Giáo viên yêu cầu hs mở toàn bộ bài

cáo và giới thiệu bố cục một bài cáo:

-Bài cáo gồm 4đoạn lớn, mỗi đoạn

đều có trọng tâm ,nhưng đều hướng

đế tư tưởng chủ đạo :tư tưởng nhân

nghĩa gắn liền yêu nước,độc lập dân

tộc.Tương ứng với sự phân đoạn

trong bản photo:

+Đoạn 1:Nêu luận đề chính nghĩa

+Đoạn 2:Vạch rõ tội ác của kẻ thù

+Đoạn 3:Kể lại quá trình chinh phạt

gian khổ và tất thắng của cuộc khởi

nghĩa

+Đoạn 4: Tuyên bố chiến quả ,khẳng

định sự nghiệp chính nghĩa

?Đoạn trích có thể chia mấy đoạn?

khái quát ý mỗi đoạn?

+Là một thể văn cổ có tính hùng biện,lối văn biền ngẫu

Vua chúa hoặc thủ lĩnh dùng để trình bày một chủ trương hay công bố kết quả một sự nghiệp

+Lời lẽ đanh thép,lí luận sắc bén, kết cấu mạch lạc

b)Phương thức biểu đạt: Nghị luận

c)Bố cục:

Hs trả lời-gv n/x và chốt lại:

-2 câu đầu:Nguyên lí nhân nghĩa

-8câu tiếp:Chân lí về sự tồn tại độc

lập có chủ quyền của dân tộc Đại

Việt

-6câu cuối:Sức mạnh của nguyên lí

nhân nghĩa ,của chân lí độc lập dân

tộc

Hs đọc đoạn 1 và đọc các chú thích

(1),(2)

?Em hiểu Nhân nghĩa theo quan

điểm của Nho giáo là gì?

Hs trả lời

Gv n/x:

-Nhân nghĩa: Một khái niệm của đạo

Nho –Trung Quốc có từ lâu đời ,được

truyền bá vào Việt Nam ,được phổ

biến và mặc nhiên thừa nhận

Nhân nghĩa chủ yếu chỉ mối quan hệ

tốt đẹp giữa người với người trên cơ

sở tình thương và đạo lí:

-3đoạn

2.Phân tích:

a)Nguyên lí nhân nghĩa:

+Nhân :thương người

+Nghĩa: điều phải

+Nhân :yêu người

+Nghĩa: lí

->Người có lòng nhân thì yêu

người,người có nghĩa thì làm theo điều phải

?Em hiểu Yên dân là như thế nào? Muốn yên dân thì phải làm như thế nào?

Hs dựa vào chú thích và trả lời

Gv n/x và kết luận:

-Dân: Là dân nước Đại Việt

-Yên dân: Đem lại cuộc sống yên ổn cho dân

-Muốn dân được yên ổn thì trước hết phải trừ bạo-tứclà đánh đuổi giặc Minh xâm lược ,bảo vệ độc lập dân tộc

?Như vậy, qua 2 câu đầu em hiểu cốt lõi tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi là gì?Tư tưởng ấy có chỗ nào mới so với quan điểm của Nho giáo?

Gv bình:

-Nhân nghĩa theo quan điểm của

Nguyễn Trãi là sự chắt lọc tinh hoa

và phát triển tư tưởng nhân nghĩa của

Nho giáo

Nhân nghĩa trong phạm trù Nho giáo

chủ yếu là mối quan hệ giữa người

với người Đến Nguyễn Trãi tư tưởg

này vừa cụ thể hoá vừa mở rộng

trong quan hệ giữa dân tộc với dân

tộc chứ không chỉ chung chung giữa

người với người

-Sơ đồ:

-Cốt lõi tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi có sự kế thừa và phát triển tư tưởng nhân nghĩa của Nho giáo ở mức cao hơn: Diệt trừ mọi thế lực bạo tàn để nhân dân được an hưởng thái bình, hạnh phúc

->Như vậy tư tưởng nhân nghĩa gắn liền với yêu nước chống xâm lược

->Nhân nghĩa,yên dân ,trừ bạo là chân lí khách quan,là nguyên nhân thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn và

linh hồn của Bình Ngô đại cáo.

-Đến đây ta có thể thấy một đặc điểm

trong văn Nguyễn Trãi là có sự kết hợp giữa lí lẽ và thực tiễn.

Chuyển đoạn:

Trong tư tưởng Nguyễn Trãi, khi nhân nghĩa gắn với yêu nước, chống xâm lược thì bảo vệ độc lập dân tộc cũng là việc làm có nhân nghĩa

Vì vậy sau khi nêu nguyên lí nhân nghĩa,Nguyễn Trãi khẳng định chân

lí về sự tồn tại có độc lập chủ quyền của dân tộc Việt

Hs đọc đoạn 2

Nguyên lí nhân nghĩa

Yên dân

(Bảo vệ thái bình

cho dân)

Trừ bạo (Đánh đuổi giặc Minh)

?Trong đoạn này ,tác giả đưa ra

những yếu tố nào để xác định độc

lập, chủ quyền của dân tộc?

Hs trả lời

Gv n/x và chốt lại

?Nhiều ý kiến cho rằng:ý thức dân

tộc ở đoạn trích này là sự tiếp nối

và phát triển ý thức dân tộc ở bài

Sông núi nước Nam.Em có đồng ý

không ?Tại sao?

Hs thảo luận nhóm-các nhóm cử đại

diện trình bày-nhóm khác nhận xét

Gv kết nhận xét và kết luận:

-Gv đọc bài Sông núi nước Nam

-Trong bài Sông núi nước Nam,ý

thức dân tộc được xác định chủ yếu

trên 2yếu tố:+Lãnh thổ

+Chủ quyền

b)Chân lí về sự tồn tại có độc lập chủ quyền của dân tộc Đại Việt:

-Đưa ra những yếu tố cơ bản để xác định độc lập,chủ quyền dân tộc: Văn hiến-lãnh thổ-phong tục-lịch sử-chủ quyền,chế độ

->Đây là quan niệm về Tổ quốc và ý thức dân tộc của Nguyễn Trãi

-Trong Bình Ngô đại cáo ý thức dân

tộc không chỉ có:+Lãnh thổ

+Chủ quyền

Mà còn có: +Văn hiến

+Ptục tập quán

+Lịch sử

Trong đó quan trọng là Nguyễn Trãi

đã rất sâu sắc khi đặt văn hiến lên

hàng đầu

?Văn hiến là gì?Tại sao yếu tố này

lại được Nguyễn Trãi đặt lên hàng

đầu?

Hs dựa vào chú thích ,suy nghĩ trả

lời

Gv n/x và chốt lại

Bình:

-Quan niệm của Nguyễn Trãi thể

hiện sự tiếp nối ý thức dân tộc của Sông núi nước Nam nhưng mang tính

toàn diện ,hoàn chỉnh ,sâu sắc

-Văn: văn chương, chữ nghĩa, văn

hoá; Hiến: người hiền tài->Truyền

thống văn hoá lâu đời và tốt đẹp

-Đưa yếu tố văn hiến lên hàng đầu và

nhấn mạnh nền văn hiến nước ta ở sự

có mặt luôn luôn của những người

tài

?Nhận xét gì về các biện pháp nghệ

thuật được sử dụng trong đoạn 2?

-Bằng các biện pháp nghệ thuật: liệt

kê,các câu văn dài ngắn khác nhau,

tác giả so sánh các triều đại của ta

ngang hàng với các triều đại lớn của

Trung Quốc

Giọng văn hào sảng ,thể hiện sâu sắc

niềm tự hào dân tộc

Gv nói thêm: Có điều Nguyễn Trãi

đã lầm khi đặt triều đại Triệu (Triệu

Đà) đứng hàng đầu trong lịch sử Việt

Nam.Triệu Đà là người Hán ,xâm

lược Âu Lạc, lập nên nước Nam

Việt,định đô ở Phiên Ngung (Quảng

Đông) không chịu thần phục nhà Hán

nên bị tiêu diệt

-Văn hiến được đặt lên hàng đầu,đó

là yếu tố cơ bản để xác định tư cách tồn tại độc lập của một dân tộc

=>Tóm lại:

Hs đọc đoạn 3

?6 câu cuối nói về sức mạnh của

nhân nghĩa và độc lập dân tộc.Để

chứng minh cho sức mạnh đó, tác

giả lấy những dẫn chứng nào?

Hs trả lời

Gv n/x và chốt:

Gv giảng:

-Đó là những chứng cứ còn ghi trong

lịch sử:

+Lưu Cung thất bại

+Triệu Tiết tiêu vong

Chân lí về sự tồn tại có độc lập có

chủ quyền của dân tộc.

Văn

hiến

riêng

Phon

g tục riêng

Lãnh

thổ

riêng

Lịch

sử riêng

Chủ quyền,lãnh thổ riêng

+Toa Đô,Ô Mã kẻ bị giết,người bị

bắt

Tóm lại:

KL:

Hai câu thơ cuối kết thúc đoạn:Việc

xưa xem xét; Chứng cứ còn ghi Có

tính chất khẳng định sự thật oai hùng

và vang lên niềm kiêu hãnh tự hào

của dân tộc Đại Việt

?Bình Ngô đại cáo được coi như

tuyên ngôn thứ 2trong lịch sử.Có

thể coi nội dung và lời văn của

tuyên ngôn gói gọn trong đoạn trích

Nước Đại Việt ta.Tại sao?

Hs suy nghĩ –trả lời

Gv nhận xét và chốt lại

Yêu cầu 1hs đọc ghi nhớ

c)Sức mạnh của nhân nghĩa và độc lập dân tộc:

-Nguyễn Trãi đưa ra những minh chứng đầy thuyết phục về sức mạnh của chính nghĩa,đó là những chứng

cứ mà lịch sử còn ghi mãi. >Thể hiện niềm tự hào dân tộc

Sức mạnh của nhân nghĩa và

độc lập dân tộc (chứng cứ lịch

sử còn ghi)

Lưu

Cung Triệu Tiết Toa Đô MãÔ

Gv đưa ra sơ đồ bảng phụ:

Điền vào ô trống trình tự lập luận

của Nước Đại Việt ta

Hs lên bảng điền vào bảng phụ-lớp

n/x-gv chốt lại

Đáp án:

1) Yên dân (bảo vệ thái bình cho

dân)

2) Trừ bạo (giặc Minh xâm lược)

3) Văn hiến

4) Lãnh thổ

5) Phong tục

6) lịch sử

7) Chủ quyền ,chế độ

8) Lưu Cung

9) Triệu Tiết

10) Toa Đô

11) Ô Mã

III.Tổng kết:

1.Nội dung:

-Có ý nghĩa như một tuyên ngôn: Khẳng định nước ta là nước có nền văn hiến lâu đời, có lãnh thổ ,phong tục riêng, có truyền thống lịch sử Kẻ xâm lược là phản nhân nghĩa,nhất định sẽ thất bại

2.Nghệ thuật:

-Sử dụng các biện pháp nghệ thuật liệt kê,các câu văn biền ngẫu,các biện pháp tu từ

-Lời lẽ ,giọng điệu ,cách lập luận

giống như một bản tuyên ngôn.

3.Ghi nhớ:

III.Luyện tập:

IV.Củng cố :Nhấn mạnh trọng tâm bài V.Hướng dẫn về nhà:Học bài và xem bài :Hành động nói (tiếp)

E.Rút kinh nghiệm: Nói sâu hơn hai câu thơ cuối bài.