Giáo dục - Giúp học sinh hiểu được tầm quan trọng của việc lập dàn ý bài văn nghị luận.. Gợi ý trả lời:Văn nghị luận là văn được viết ra nhằm trình bày một tư tưởng, một quan điểm nào đó
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10 LẬP DÀN Ý CHO BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
I.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Giáo dục
- Giúp học sinh hiểu được tầm quan trọng của việc lập dàn ý bài văn nghị luận
2 Kĩ năng
- Lập được dàn ý cho bài văn nghị luận
3 Thái độ
- Có ý thức và dần hình thành thói quen lập dàn ý khi viết bài văn nghị luận
II PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
1 Sách giáo khoa
2 Sách tham khảo
III CÁCH THỨC THỰC HIỆN
Kết hợp các phương pháp, giải thích, minh họa giúp học sinh hiểu bài
và tạo điều kiện cho học sinh luyện tập, nắm chắc từng thao tác
IV CÁC BƯỚC THỰC HIỆN
1 Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi:
Em hãy cho biết thế nào là một bài văn nghị luận?
Trang 2Gợi ý trả lời:
Văn nghị luận là văn được viết ra nhằm trình bày một tư tưởng, một quan điểm nào đó của người viết
Trong cuộc sống, chúng ta gặp rất nhiều văn bản nghị luận như: giải thích, chứng minh, bình luận
Ví dụ: Các bài xã luận trên báo Nhân dân, văn bản Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của chủ tịch Hồ Chí Minh…là văn bản nghị luận
2 Dạy bài mới
Vào bài:
Trong cuộc sống, con người gặp nhiều tình huống giao tiếp khác nhau, đòi hỏi phải sử dụng các phương thức khác nhau Để kể lại một câu chuyện, người ta dùng phương thức tự sự, để giới thiệu về một sự vật nào
đó người ta dùng phương thức miêu tả, để biểu hiện tình cảm, người ta dùng phương thức biểu cảm… Và khi cần thể hiện một quan điểm, một
tư tưởng nào đó, người ta dùng phương thức nghị luận
Tuy nhiên, viết một văn bản nghị luận là điều không dễ dàng, không chỉ các em học sinh phổ thông, ngay cả một số sinh viên đại học cũng cảm thấy khó khăn Để viết một văn bản nghị luận tốt, ngoài việc có một ngôn ngữ lí luận phong phú, kiến thức xã hội đa dạng, khả năng lập luận,
tư duy logic…thì người viết cần phải sắp xếp dàn ý cho phù hợp
Bài học hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu về việc lập dàn ý cho bài văn nghị luận
Hoạt động của thầy và Kiến thức cần đạt
Trang 3Hoạt động 1: Hướng dẫn
học sinh tìm hiểu tác
dụng của việc lập dàn ý
Câu hỏi: Theo em, thế
nào là lập dàn ý?
Câu hỏi: Việc lập dàn ý
có tác dụng như thế nào?
I Tác dụng của việc lập dàn ý
Gợi ý: Lập dàn ý là công việc lựa chọn và sắp xếp các nội dung cần trình bày cho văn bản
Ví dụ: Khi lập dàn ý cho đề bài “ Em hiểu thế nào là hạnh phúc gia đình”, một em học sinh
lựa chọn và sắp xếp các nội dung phần thân bài như sau:
- Gia đình là gì?
- Thế nào là hạnh phúc gia đình?
- Hạnh phúc gia đình phải thể hiện ở cả vật chất và tinh thần
- Làm thế nào để có hạnh phúc gia đình? Gợi ý:
Giúp người viết:
- Bao quát toàn bộ nội dung bài viết, phạm
vi nghị luận
- Tránh lan man, sót ý, lặp ý…
- Phân phối thời gian làm bài hợp lí
Trang 4Hoạt động 2 Hướng dẫn
học sinh cách lập dàn ý
cho bài văn nghị luận
Câu hỏi: Em hãy nhìn vào
sách giáo khoa và cho
biết để lập dàn ý cho bài
văn nghị luận, chúng ta
cần phải qua mấy phần?
Dẫn: Văn bản nghị luận
bao giờ cũng hướng đến
giải quyết một vấn đề cụ
thể mà thực tế cuộc sống
đặt ra, đồng thời xác lập
cho người đọc, người
nghe một quan điểm, một
tư tưởng nào đó về một tư
tưởng đạo lí hay về một
hiện tượng đời sống
Chính vì thế, mỗi văn bản
nghị luận bao giờ cũng
phải có luận điểm, luận
cứ và lập luận
Tìm ý cho bài văn là tìm
II Cách lập dàn ý cho bài văn nghị luận
Gợi ý: Để lập dàn ý cho một bài văn nghị luận, chúng ta đi qua hai công đoạn là: Tìm dàn ý cho bài văn và lập dàn ý cho bài văn
1 Tìm ý cho bài văn
Bước 1: Xác định luận đề
Đây là bước hết sức quan trọng, định hướng bài làm, giúp xác định phạm vi nghị luận Xác định luận đề sai, bài làm sẽ sai theo
Xác định luận đề cần trả lời hai câu hỏi:
- Bài văn cần làm sáng tỏ điều gì?
- Quan điểm của người viết về vấn đề đó? Đúng/ sai? Hay/ dở? Tiến bộ/ Lạc hậu?
Trang 5luận điểm và luận cứ Quá
trình này trải qua các
bước:
Câu hỏi? Em hiểu thế nào
là luận điểm?
Bước 2: Xác định luận điểm?
- Luận điểm là ý thể hiện tư tưởng, quan điểm của bài nghị luận
- Về cấu tạo: Luận điểm thường là một câu văn
ở dạng khẳng định (có thể phủ định) Có cấu trúc chặt chẽ, ngắn gọn, dễ hiểu
- Về hình thức: Luận điểm là linh hồn của đoạn văn, bài văn nghị luận
- Vị trí, thường đứng đầu hoặc cuối đoạn văn
Ví dụ:
+ Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay Nói thế có nghĩa
là nói rằng: Tiếng Việt là một thứ tiếng hài hòa
về mặt âm hưởng, thanh điệu (Đặng Thai Mai)
+ Phải biết hỏi trong khi học thì mới tích cực
Trang 6* Chú ý: Cho học sinh
xác định luận điểm của
một ví dụ cụ thể
Câu hỏi: Em hãy xác định
luận điểm của đề bài: Suy
nghĩ của em về sự đồng
cảm, sẻ chia?
và sâu sắc Hỏi để biết, hỏi để hiểu sâu, hiểu
rộng nội dung đang học
Gợi ý:
- Xuất phát từ truyền thống tốt đẹp của dân tộc
ta
- Xuất phát từ cuộc sống hiện nay
- Đồng cảm, sẻ chia là như thế nào?
- Vai trò của đồng cảm, sẻ chia?
- Cần phải làm gì để mỗi người đều có thái độ đồng cảm, sẻ chia
Bước 3 Tìm luận cứ cho các luận điểm
- Luận điểm 1: Thể hiện qua các câu tục ngữ,
ca dao: “lá lành đùm lá rách”, “tương thân tương ái”, “một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”,
“nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước phải thương nhau cùng”
- Luận điểm 2:
+ Cuộc sống thời đại kĩ trị, con người sống gấp gáp, lạnh lùng nhau hơn
Trang 7Câu hỏi: Theo em, vài
văn nghị luận có bố cục
mấy phần?
+ Dân ta còn nghèo, lại hay gặp thiên tai, bão lũ nên rất cần có tấm lòng sẻ chia, đùm bọc, đồng cảm
- Luận điểm 3:
+ Là cảm thông với những số phận éo le, cảnh đời kém may mắn
+ Rung động trước những nỗi đau, mất mát của người khác
+ Sẵn sàng giúp đỡ người khác bằng tình cảm chân thành
- Luận điểm 4: Vai trò quan trọng, “người với người sống để yeu thương” Ánh lửa sẻ chia nụ cười cho đi là nụ cười nhận lại
2 Lập dàn ý cho bài văn nghị luận.
Gợi ý: Bố cục 3 phần a) Mở bài
b) Thân bài c) Kết bài
- Mở bài gồm các công việc:
+ Dẫn dắt vấn đề (Lời dẫn về xuất xứ của vấn đề…)
+ Nêu vấn đề (phần trọng tâm mở bài…)
Trang 8+ Giới hạn vấn đề (phương hướng, phạm vi, mức độ…)
* Có hai kiểu mở bài: trực tiếp hoặc gián tiếp
* Có nhiều cách để dẫn dắt vấn đề: khẳng định, nêu câu hỏi, phân tích…
- Thân bài : Triển khai các ý lớn nhỏ để làm sáng tỏ luận điểm
Cấu tạo thường gặp:
Luận điểm 1 → luận cứ 1…
Luận điểm 2 → luận cứ 2…
Cách sắp xếp luận điểm, luận cứ tùy thuộc vào vấn đề nghị luận, thói quen người viết… Có thể trình bày theo nhiều cách
Ví dụ: Trình bày theo trình tự thời gian, theo chỉnh thể bộ phận, theo quan hệ nhân quả…
- Kết bài:
Nhiệm vụ kết lại vấn đề, mở rộng ý để người đọc suy nghĩ
Trang 9Hoạt động 3: Hướng dẫn
học sinh luyện tập
III Luyện tập
1 a) Bổ sung ý còn thiếu
- Tài và đức là hai yếu tố quan hệ khăng khít trong mỗi con người
- Mỗi người cần phấn đấu, nỗ lực rèn giũa bản thân để có cả đức cả tài
b) Lập dàn ý
2
a) Mở bài
- Lời dẫn: Những khó khăn, thiếu thốn thường làm hạn chế khả năng của con người…
- Nêu vấn đề: Tục ngữ Việt Nam có câu “cái khó bó cái khôn” …
- Ta cần hiểu câu tục ngữ trên như thế nào? Nó
có giá trị gì trong cuộc sống?
b) Thân bài:
- Giải thích ý nghĩa câu tục ngữ?
- Nhận xét:
+ Đúng/sai + Hay/dở + Tiến bộ/lạc hậu
- Bài học
Trang 10Hoạt động 4: Cho bài tập
về nhà và dặn dò học sinh
chuẩn bị bài mới
c) Kết bài
- Hoàn cảnh khó khăn ta càng phải cố gắng, rèn giũa bản thân
- Khó khăn là môi trường giúp ta rèn luyện, phấn đấu…