Giáo án Ngữ văn 10 tuần 1: Tổng quan văn học Việt Nam

- Nắm vững hệ thống vấn đề về: + Thể loại của văn học Việt Nam + Con người trong văn học Việt Nam Bồi dưỡng niềm tự hào về truyền thống văn hóa của dân tộc qua di sản văn hóa được học

Trang 1

TỔNG QUAN VĂN HỌC VIỆT NAM

I MỤC TIÊU:

1 Kiến thức: Giúp học sinh: - Nắm được những kiến thức chung nhất tổng

quát nhất về hai bộ phận của văn học Việt Nam và quá trình phát triển của văn học viết Việt Nam

- Nắm vững hệ thống vấn đề về:

+ Thể loại của văn học Việt Nam

+ Con người trong văn học Việt Nam

Bồi dưỡng niềm tự hào về truyền thống văn hóa của dân tộc qua di sản văn hóa được học Từ đó, có lòng say mê với văn học Việt Nam

2 Kĩ năng: - Hệ thống hoá kiến thức văn học theo thơi gian lịch sử

3 Thái độ: GDHS Bồi dưỡng niềm tự hào về truyền thống văn hóa của dân

tộc qua di sản văn hóa được học Từ đó, có lòng say mê với văn học Việt Nam

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:

1 Giáo viên: - Sách gáo khoa,sách giáo viên

- Chuẩn bị sơ đồ các bộ phận hợp thành của văn học việt nam

- Sách giáo khoa Ngữ văn 10 – tập 1 Sách giáo viên Ngữ văn 10 – tập 1.Thiết kế dạy học Ngữ văn 10 – tập 1.Thiết kế bài giảng Ngữ văn 10 – tập 1.Giới thiệu giáo

án Ngữ văn 10 – tập 1.Bài tập Ngữ văn 10 – tập 1

2 Học sinh: Đọc và chuẩn bị bài theo hệ thống câu hỏi SGK

III TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:

Trang 2

Hoạt động 1:(5phút)

1 Kiểm tra bài cũ:(Ổn định tổ chức lớp, kiểm tra sự chuẩn bị sách vở của

học sinh)

2 Nội dung bài mới:

Vào bài: Lịch sử văn học của bất cứ dân tộc nào đều là lịch sử tâm hồn của

dân tộc ấy Để cung cấp cho các em nhận thức những nết lớn về văn học nước nhà,chúng ta cùng tìm hểu tổng quan văn học việt nam.

Bài học đầu tiên ở lớp 10 là một bài văn học sử (lịch sử văn học): Tổng quan văn học Việt Nam có vị trí và tầm quan trọng đặc biệt Một mặt nó giúp các em

có một cái nhìn khái quát nhất, hệ thống nhất về nền văn học nước ta từ xưa tới nay, mặt khác nó giúp các em ôn tập tất cả những gì đã học ở chương trình ngữ văn THCS đồng thời sẽ định hướng cho chúng ta học tiếp toàn bộ chương trình Ngữ văn THPT.

TIẾT 1

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung ghi bảng

Hoạt động 2:(15phút)

Giúp HS hiểu về cụm từ

“tổng quan”.

GV: Em hiểu thế nào về hai

từ “tổng quan”?

GV: Chốt lại: Tống quan:

cách nhìn nhận, đánh giá một

cách bao quát nhất về những

nét lớn của nền văn học Việt

HS: phát biểu.

Trang 3

GV: Yêu cầu HS đọc đoạn

mở đầu trong bài học HS: đọc 3 dòng đầu SGK " Trải

qua………… tinh thần ấy"

GV : nhấn mạnh lại ý chính

 Văn học Việt Nam là minh

chứng cho giá trị tinh thần ấy

Tìm hiểu nền văn học là

khám phá giá trị tinh thần của

dân tộc

Trang 4

Hoạt động 2:

GV: Yêu cầu HS đọc phần 1

SGK

- Thao tác 1:

GV: Văn học Việt Nam bao

gồm mấy bộ phận lớn?

GV: Em hiểu thế nào là văn

học dân gian?

GV: Nêu ví dụ

“Thân em như cá giữa dòng,

Ra sông m c l ắ ướ i, vào đìa

m c câu” ắ

(Ca dao)

HS : Trả lời theo SGK

HS: Đọc phần 1 văn học dân gian

"Là những sáng tác tập thể của nhân dân lao động, được truyền miệng từ đời này sang đời khác

và thể hiện tiếng nói tình cảm chung của cộng đồng"

I Các bộ phận hợp thành của văn học Việt Nam:

1 Văn học dân gian:

- Khái niệm: Là những

sáng tác tập thể của nhân dân lao động, của cộng đồng

GV: Em hãy kể những thể

lọai của văn học dân gian và

dẫn chứng mỗi lọai một tác

phẩm

GV bổ sung

HS: Ba nhóm:

+ Truyện cổ dân gian;

+ Thơ ca dân gian;

+ Sân khấu dân gian

- Thể loại: SGK

Trang 5

GV: Theo em, văn học dõn

gian cú những đặc trưng là

gỡ?

GV: Giải thớch đặc trưng thứ

ba

HS thảo luận và trả lời.

+ Tớnh tập thể, + Tớnh truyền miệng + Tớnh thực hành: gắn bú với cỏc sinh họat khỏc nhau trong đời sống cộng đồng

- Đặc trưng: Ba đặc trưng:

Thao tỏc 2:

Chuyển ý: Cùng với văn

học dân gian,văn học

viết đã góp phần tạo

nên diện mạo văn học

nớc nhà

GV: Gọi hs đọcphần văn

học viết.

GV: Em hiểu như thế nào là

văn học viết?

Nú khỏc với văn học dõn

gian như thế nào?

HS: Chỉ ra cỏch hiểu.

GV: Chốt lại.

HS đọc phần văn học viết

Là sỏng tỏc của tri thức, được ghi lại bằng chữ viết Là sỏng tạo của

cỏ nhõn, mang dấu ấn tỏc giả

2 Văn học viết:

- Khỏi niệm: Là sỏng tỏc

của tri thức , được ghi lại bằng chữ viết Là sỏng tạo của cỏ nhõn, mang dấu ấn tỏc giả

GV: Nờu vài tỏc phẩm văn

học viết bằng chữ Hỏn, Nụm

đó học ở THCS?

HS: Trả lời.

- Thơ Nụm đường luật của Nguyễn Trói, Nguyễn Bỉnh

- Chữ viết:

+ Hỏn: văn tự của Trung Quốc

Trang 6

GV: Nền văn học viết của ta

đã sử dụng những thứ chữ

nào?

Khiêm, Hồ Xuân Hương.Truyện nôm: Sơ kính tân trang, Tống Trân Cúc Hoa - Phạm Tải Ngọc Hoa, Truyện Kiều

- Chữ hán: Đọc tiểu thanh kí của NDu, một ssó tác phẩm cảu NTrãi

+ Nôm: dựa vào chữ Hán đặt ra

+ Quốc ngữ: sử dụng chữ cái La-tinh để ghi

âm tiếng Việt

+ Số ít bằng chữ Pháp

GV: Văn học Viết từ thế kỉ X

- XIX, XX đến nay có những

thể loại nào? Cho ví dụ minh

hoạ

+ VH từ TK X đến hết XIX: văn xuôi, thơ, văn biền ngẫu

+ VH từ TK XX đến nay: tự sự, trữ tình, kịch

- Thể loại:

+ +

Trang 7

Hoạt động 3:(20Phỳt)

GV: Nhỡn tổng quỏt, văn học

Việt Nam cú mấy thời kỡ phỏt

triển?

GV: Nội dung xuyên

suốt của văn học việt

qua ba thời kỳ là nội

dung gì?

hao tỏc 1:

GV: Văn học Trung đại cú gỡ

đỏng chỳ ý về chữ viết?

HS: Trả lời.Cú ba thời kỡ

phỏt triển:

+ Từ thế kỷ XX đến hết thế kỷ XX

+ Từ đầu thế kỷ XX đến cách mạng tháng tám 1945

+ Từ sau cách mạng tháng

8 năm 1945 đến hết thế

kỷ XX

- Truyền thống văn học việt nam thể hện hai nét lớn: Đó là chủ nghĩa yêu nớc chủ nghĩa nhân đạo

HS: - Viết bằng chữ Hỏn, Nụm

II Quỏ trỡnh phỏt triển của văn học viết Việt Nam:

Cú ba thời kỡ phỏt triển:

1 Văn học trung đại:

- Viết bằng chữ Hỏn, Nụm

GV: Văn học Trung đại chịu

sự ảnh hưởng của nền văn

học nào?

GV: Vỡ sao Văn học Trung

- Nền văn học trung đại Trung Quốc

(Vỡ triều đại phong kiến phương Bắc xõm lược nước ta)  lớ do

- Ảnh hưởng: nền văn học trung đại Trung Quốc

Trang 8

đại ảnh hửơng văn học Trung

Quốc?

quyết định nền văn học chữ Hán, Nôm

GV: Chỉ ra những tác phẩm,

tác giả tiêu biểu của văn học

trung đại

GV: Yêu cầu học sinh gạch

chân trong sách giáo khoa

HS: Dựa vào SGK chỉ ra.

SGK trang 7

- Những tác phẩm, tác giả tiêu biểu :

SGK trang 7

GV bổ sung thêm ví dụ

GV bình luận: Như vậy, từ

khi có chữ Nôm, nền VHTĐ

có những thành tựu rất đa

dạng, phong phú

+ Thơ chữ Hán:

o Nguyễn Trãi: Ức Trai thi tập

o Nguyễn Bỉnh Khiêm: Bạch Vân am thi tập

o Nguyễn Du: Nam trung tạp ngâm; Bắc hành tạp lục.

+ Thơ Nôm Đường luật:

o Hồ Xuân Hương

o Bà huyện Thanh Quan

o Nguyễn Du: Truyện Kiều

o Phạm Kính: Sơ kính tân trang

o Nhiều truyện Nôm khuyết danh

Trang 9

GV: Từ đó, em có suy nghĩ gì

về sự phát triển thơ Nôm của

văn học Trung Đại?

GV: Giải thích thêm về dân

tộc hóa và dân chủ hóa của

văn học trung đại: sử dụng

chữ Nôm để sáng tác, chú ý

phản ánh hiện thực, xã hội và

con người Việt Nam

+ Tiếp nhận ảnh hưởng văn học dân gian tòan diện

+ Gắn liền với truyền thống yêu nước, tinh thần nhân đạo, hiện thực,

+ Phản ánh quá trình dân tộc hóa

và dân chủ hóa của văn học trung đại

- So với văn học chữ Hán, văn học chữ Nôm: + Tiếp nhận ảnh hưởng văn học dân gian tòan diện

+ Gắn liền với truyền thống yêu nước, tinh thần nhân đạo, hiện thực, + Phản ánh quá trình dân tộc hóa và dân chủ hóa của văn học trung đại

Trang 10

TIẾT 2

Bài tổng quan văn học Việt Nam có một vị trí và tầm quan

trọng đặc biệt Một mặt nó giúp các em có một cái nhìn khái quát nhất,

hệ thống nhất về nền văn học nớc ta từ xa đến nay, mặt khác nó giúp các em ôn tập tất cả những gì đã học ở chơng trình ngữ văn THCS,

đồng thời sẽ định hớng cho chúng ta học tiếp toàn bộ chơng trình ngữ văn THPT Tiết 1 chúng ta cùng tìm hiểu phần văn học dân gian và văn học trung đại, tiết hai chúng ta cùng tiếp tục tìm hiểu nền văn học hiện

đại và con ngời Việt Nam qua văn học.

Thao tỏc 2:

HS đọc phần 2 SGK trang

8

2 Văn học hiện đại:

GV diễn giảng về tờn gọi

“văn học hiện đại”: Vỡ nú

phỏt triển trong thời kỡ

hiện đại hoỏ của đất nước

và tiếp nhận sự ảnh

hưởng của nề văn học

Phương Tõy

- Cú mầm múng từ cuối thế

kỉ XX

- Viết bằng chữ quốc ngữ chủ yếu

GV: Văn học thời kỡ này

chưa làm mấy giai đoạn?

- Cú 4 giai đọan:

a) Từ thế kỉ XX đến những năm 1930:

Trang 11

Có đặc điểm gì? + Văn học bước vào quỹ

đạo của văn học hiện đại, tiếp xúc văn học Châu Âu + Viết bằng Chữ Quốc ngữ

 có nhiều công chúng

GV: Yêu cầu HS kể tên

tác gia, tác phẩm tiêu

biểu?

HS: thảo luận nhóm Đại diện HS

trả lời + Tác gia, tác phẩm tiêu biểu:

SGK

b) Từ năm 1930 đến năm 1945:

+ Xuất hiện nhiều tên tuổi lớn: Thạch Lam, Xuân Diệu, Huy Cận, …

+ Kế thừa tinh hoa văn học trung đại và văn học dân gian, ảnh hưởng văn hóa thế giới

 Hiện đại hóa

GV: Như vậy, điểm khác

biệt của văn học trung đại

với hiện đại là gì?

HS: Trả lời

- Có nhiều thể lọai mới

 Hoàn thiện

- Có nhiều thể lọai mới

 Hoàn thiện

=> Điểm khác biệt của văn học trung đại với hiện đại : Tác giả, đời sống văn học,

Trang 12

thể lọai, thi pháp

GV: Từ sau CMT8, nền

văn học dân tộc đã có

hướng đi như thế nào?

GV diễn giảng

GV: Cho ví dụ vài tác

phẩm, tác giả để minh

chứng?

HS thảo luận nhóm và trả lời.

- Những sự kiện lịch sử vĩ đại mở

ra triển vọng nhiều mặt cho văn học việt Nam

- Các nhà văn, nhà thơ tham gia cách mạng, kháng chiến chống pháp, Mỹ

HS: cho ví dụ.

c) Sau Cách mạng tháng Tám:

- Thành tựu tiêu biểu: SGK

GV: Từ 1975 đến nay

văn học có điểm gì nổi

bật?

- Các nhà văn Việt Nam Phản ánh

sâu sắc công cuộc xây dựng CNXH , sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước, vấn đề mới mẻ của

thời đại, hội nhập quốc tế

d) 1975 đến nay:

- Các nhà văn Việt Nam Phản ánh sâu sắc công cuộc xây dựng CNXH , hội nhập quốc tế

GV: Mảng đề tài của văn

hoc: Được thể hiện ntn?

+ Lịch sử và cuộc sống, con người trong xây dựng nền kinh

tế thị trường theo hướng xã hội chủ nghĩa

+ Đề tài lịch sử viết về chiến tranh chống pháp và Mỹ hào

- Mảng đề tài của văn hoc: + Lịch sử và cuộc sống, con người trong xây dựng nền kinh tế thị trường theo hướng xã hội chủ nghĩa +

Trang 13

hùng với nhiều bài học

+ GV: Thể lọai Văn học

Việt Nam từ thế kỉ XX

đến nay có gì đáng chú ý?

+ Thơ, văn xuôi quốc ngữ có ý nghĩa mở đầu

+ Công cụ hiện đại hóa về thơ, truyện 1930

+ Thơ mới, tiểu thuyết…

- Thể lọai:

 Đạt những thành tựu lớn

GV gọi HS đọc phần 1

sgk trang 10, 11

HS đọc phần 1 sgk trang 10, 11 III Con người Việt Nam

qua văn học :

1 Quan hệ với thế giới tự nhiên:

GV: Mối quan hệ giữa

con người với thế giới tự

nhiên được thể hiện như

thế nào trong văn học dân

gian ? Cho ví dụ

GV nhận xét và chốt lại

- Văn học dân gian:

+ Tư duy hyuền thoại, kể về quá trình nhận thức, cải tạo chinh phục tự nhiên, xây dựng cuộc sống, tích lũy hiểu biết thiên nhiên

+ Con người và thiên nhiên thân thiết

- Văn học dân gian:

+ Tư duy hyuền thoại, kể

về quá trình nhận thức, tích lũy hiểu biết thiên nhiên + Con người và thiên nhiên thân thiết

- Thơ ca trung đại: Thiên nhiên

- Thơ ca trung đại: Thiên nhiên gắn lý tưởng, đạo đức,

Trang 14

thế nào trong văn học

trung đại ? Cho ví dụ

gắn lý tưởng, đạo đức, thẩm mỹ thẩm mỹ

thế nào trong văn học

hiện đại? Cho ví dụ

GV giảng thêm.

- Văn học hiện đại: hình tượng thiên nhiên thể hiện qua tình yêu đất nước, cuộc sống, lứa đôi

Thao tác 2:

GV gọi HS đọc phần 2

sgk/ 11

con người với quốc gia

dân tộc được thể hiện như

thế nào? Cho ví dụ

HS đọc phần 2 sgk/ 11

- Con người Việt Nam đã hình thành hệ thống tư tưởng yêu nước:

+ Trong văn học dân gian: yêu làng xóm , căm ghét xâm lược ; + Trong văn học trung đại: Ý thức quốc gia dân tộc, truyền thống văn hiến lâu đời

+ Trong văn học cách mạng:

đấu tranh giai cấp và lý tưởng chủ nghĩa xã hội

2 Quan hệ quốc gia dân tộc:

- Con người Việt Nam đã hình thành hệ thống tư tưởng yêu nước:

+ Trong văn học dân gian:

+ Trong văn học trung đại: + Trong văn học cách mạng:

- Tác giả, tác phẩm: SGK

Trang 15

GV khẳng định: => Chủ nghĩa yêu nuớc là

nội dung tiêu biểu, giá trị quan trọng của văn học Việt Nam

HS đọc phần 3 SGK/ 12

GV: Văn học Việt Nam

phản ánh quan hệ xã hội

như thế nào?

GV: Kể tên tác phẩm văn

học dân gian, văn học

trung đại, hiện đại?

HS thảo luận nhóm.

HS đọc phần 3 SGK/ 12

- Xây dựng xã hội tốt đẹp

+ Ước mơ xã hội công bằng + Ước mơ nhân dân sống hạnh phúc

+ Lý tưởng xã hội chủ nghĩa

3 Quan hệ xã hội:

- Xây dựng xã hội tốt đẹp

- Ví dụ: SGK

=> Cảm hứng xã hội sâu đậm là tiền đề hình thành chủ nghĩa hiện thực và nhân đạo

Trang 16

HS đọc phần 4 sgk/ 12,

13

GV: Văn học Việt Nam

phản ánh ý thức bản thân

như thế nào?

HS đọc phần 4 sgk/ 12, 13 HS: Trả lời.

- Hình thành mô hình ứng xử và mẫu người lý tưởng liên quan đến cộng đồng:

+ Con người xã hội (hy sinh, cống hiến)

+ Hoặc con người cá nhân

(hướng nội, nhấn mạnh quyền cá nhân, hạnh phúc tình yêu, ý nghĩa cuộc sống trần thế)

4 Ý thức về cá nhân:

- Hình thành mô hình ứng xử

và mẫu người lý tưởng liên quan đến cộng đồng:

GV: Em hãy nêu những

tác phẩm thể hiện hai mẫu

người này?

HS cho ví dụ SGK - Ví dụ: SGK

GV: Xu hướng của văn

học Việt Nam là gì khi

xây dựng mẫu người lý

tưởng?

Xây dựng đạo lý làm người với những phẩm chất tốt đẹp

=> Xu hướng chung: Xây dựng đạo lý làm người với những phẩm chất tốt đẹp

GV: Các em rút ra điều gì

thông qua bài học này?

GV diễn giảng và tổng

kết bài?

HS: Trả lời

.Văn học Việt Nam có hai bộ phận lớn: Văn học dân gian, văn học viết

IV/ Tổng kết:

- Văn học Việt Nam có hai

bộ phận lớn: Văn học dân gian, văn học viết

- Văn học viết Việt Nam: văn học trung đại, hiện đại phát

Trang 17

triển qua 3 thời kỳ.

- Thể hiện chân thật, đời sống, tình cảm, tư tưởng con người Việt Nam

- Học văn học dân tộc là bồi dưỡng nhân cách, đạo đức , tình cảm, quan niệm thẩm

mỹ và trau dồi tiếng mẹ đẻ

3 Củng cố, luyện tập.

Củng cố:

- Các bộ phận hợp thành của văn học Việt Nam là gì?

- Văn học Việt Nam có mấy giai đoạn phát triển?

- Những nội dung chủ yếu của Văn học Việt Nam là gì?

1 Dặn dò:

- Học lại nội dung bài "Tổng quan văn học Việt Nam"

IV Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài mới:

- Sọan bài mới:

"Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ"

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	93,5 KB