Giáo án Ngữ văn 10 tuần 1: Tổng quan văn học Việt Nam

Kiến Thức Giúp HS nắm được những kiến thức tổng quát về 2 bộ phận của VHVN, nắm quá trình phát triển của văn học viết.. Nắm vững hệ thống vấn đề: + Thể loại của văn học Việt Nam + Con ng

A MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến Thức

Giúp HS nắm được những kiến thức tổng quát về 2 bộ phận của VHVN, nắm quá trình phát triển của văn học viết Nắm vững hệ thống vấn đề:

+ Thể loại của văn học Việt Nam

+ Con người trong văn học Việt Nam

2 Kĩ Năng

Biết vận dụng kiến thức văn học Sử và có cái nhìn khái quát trong bài học

3 Thái độ:

Bồi dưỡng niềm tự về truyền thống văn hố của dân tộc qua di sản văn học được học Từ đó, có lòng say mê với văn học

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

1 Chuẩn bị của Giáo viên:

- SGK - SGV - Giáo án

2 Chuẩn bị của học sinh:

- SGK - Vở soạn - Vở ghi

C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

1 Kiểm tra bài cũ:

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, nhân dân VN đã sáng tạo nên nhiều giá trị vật chất và tinh thần to lớn Trong đó, lịch sử VH

DT với một di sản quý giá đã trở thành linh hồn của một dân tộc

Để giúp cho các em có cái nhìn tổng quát về lịch sử nền VH ấy chúng ta cùng tìm hiểu bài học đầu tiên: “Tổng quan nền VHVN”

Gọi HS đọc văn bản phần I

(sgk)

? Trước hết, em hiểu thế nào là

tổng quan VHVN?

?Hãy cho biết VHVN gồm mấy bộ

phận?

? VHDG có những thể loại nào?

Hãy kể tên các thể loại chủ yếu của

truyện cổ và thơ ca dân gian?

* HS xem SGK và kể những thể

loại VHDG

I CÁC BỘ PHẬN CỦA NỀN VHVN:

1 Văn học dân gian:

- K/n: Là sáng tác tập thể và truyền miệng của

nhân dân lao động

- Người trí thức có tham gia sáng tác VH dân gian nhưng phải tuân thủ các đặc trưng cơ bản của VH dân gian, trở thành tiếng nói tình cảm chung của nhân dân lao động

VD: Bài ca dao:“Trong đầm gì đẹp bằng

sen ”(Một nhà nho), “Tháp Mười đẹp nhất bông sen ”(Bảo Định Giang), “Hỡi cô tát nước bên đàng ”(Bàng Bá Lân),

- Các thể loại VH dân gian: Thần thoại, truyền thuyết, sử thi, truyện cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn, tục ngữ, câu đố, ca dao, vè,

? Nét đặc trưng tiêu biểu của

VHDG là gì?

? Lực lượng sáng tác của VH viết

có gì khác với VHDG? Nêu k/niệm

VH viết

? VH viết VN đã được sử dụng

những loại chữ viết nào?

truyện thơ, chèo

- Đặc trưng:

+ Tính tập thể

+ Tính truyền miệng

+ Tính thực hành (gắn bó và phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng)

- Vai trò:

+ Giữ gìn, mài giũa và phát triển ngôn ngữ dân tộc

+ Nuôi dưỡng tâm hồn nhân dân

+ Góp phần hình thành và phát triển VH viết

2 Văn học viết:

- K/n: Là sáng tác của trí thức, được ghi lại bằng chữ viết, mang dấu ấn của tác giả

- Đặc trưng: Là sáng tạo của cá nhân, mang dấu ấn cá nhân

- Các thành phần chủ yếu:

+ VH viết bằng chữ Hán

+ VH viết bằng chữ Nôm

? Các loại văn tự này được xuất

phát từ đâu? thời gian cụ thể? Nó

có ý nghĩa gì đối với mỗi giai đoạn

lịch sử VHDT?

+ Chữ Hán là văn tự của người

Hán, gọi là Hán – Việt- (TK X)

+ Chữ Nôm dựa vào chữ Hán mà

đặt ra của người Việt cổ (TK XIII)

+ Chữ Quốc ngữ sử dụng chữ cái

La tinh để ghi âm TV

? VHVN nhìn một cách tổng quát

thì trải qua mấy thời kỳ?

? Chữ Hán được du nhập vào VN

từ khoảng thời gian nào? Tại sao

đến thế kỉ X, VH viết VN mới thực

sự hình thành?

+ VH viết bằng chữ quốc ngữ

- Hệ thống thể loại:

+ Từ thế kỉ X-XIX:

VH chữ Hán:

+ Văn xuôi

+ Thơ

+ Văn biền ngẫu

VH chữ Nôm:+ Thơ

+ Văn biền ngẫu

+ Từ đầu thế kỉ XX- nay:+ Tự sự

+ Trữ tình

+ Kịch

* Lưu ý: Hai bộ phận VH dân gian và VH viết luôn có sự tác động qua lại Khi tinh hoa của hai bộ phận văn học này kết tinh lại ở nhưng

cá tính sáng tạo, trong những điều kiện lịch sử nhất định đã hình thành các thiên tài VH (Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh, )

II CÁC THỜI KÌ PHÁT TRIỂN CỦA NỀN VHVN:

1 Văn học trung đại (Thời kì từ thế kỉ X-XIX):

? Kể tên một số tác giả, tác phẩm

VH viết bằng chữ Hán tiêu biểu?

? Em biết gì về chữ Nôm và sự

phát triển của VH chữ Nôm?

? Hãy kể tên một số tác giả ,tác

phẩm thơ Nôm tiêu biểu

*GV:Tuy văn xuôi ,chữ Nôm hiếm

thấy ,nhưng nhờ chữ Nôm mà các

thể thơ dân tộc (lục bát ,song thất

lục bát ) có vai trò quan trọng trong

sự hình thành các thể thơ VH dân

a Văn học chữ Hán:

- Chữ Hán du nhập vào VN từ đầu công nguyên

- VH viết VN thực sự hình thành vào thế kỉ X khi dân tộc ta giành được độc lập

- Các tác giả, tác phẩm tiêu biểu:

+ Lí Thường Kiệt: Nam quốc sơn hà.

+ Trần Quốc Tuấn: Hịch tướng sĩ.

+ Nguyễn Trãi: Bình Ngô đại cáo, Quân

trung từ mệnh tập,

+ Nguyễn Du: Độc Tiểu Thanh kí, Sở kiến

hành,

b Văn học chữ Nôm:

- Chữ Nôm là loại chữ ghi âm tiếng Việt dựa trên cơ sở chữ Hán do người Việt sáng tạo ra

từ thế kỉ XIII

-VH chữ Nôm:+ Ra đời vào thế kỉ XIII

+ Phát triển ở thế kỉ XV (tác

giả, tác phẩm tiêu biểu: Nguyễn Trãi- Quốc

âm thi tập, Lê Thánh Tông- Hồng Đức quốc

âm thi tập, ).

tộc(truyện thơ Nôm ,ngâm khúc

,hát nói ) ?

? Nội dung chủ yếu bao trùm tồn

bộ VH trung đại là gì ?

? Vì sao nền VHVN thế kỉ XX

được gọi là VH hiện đại?

Hs thảo luận, trả lời:

? VHHĐ được chia ra thành những

giai đoạn nhỏ nào? Nêu đặc điểm

chính của giai đoạn VH

1900-1930?

+ Đạt đến đỉnh cao vào thế kỉ XVIII- đầu thế kỉ XIX (tác giả, tác phẩm tiêu

biểu: Nguyễn Du- Truyện Kiều, Đồn Thị Điểm- Chinh phụ ngâm, Thơ Nôm Hồ Xuân

Hương, )

- Ý nghĩa của chữ Nôm và VH chữ Nôm: + Chứng tỏ ý chí xây dựng một nền VH và văn hóa độc lập của dân tộc ta

+ Ảnh hưởng sâu sắc từ VH dân gian nên VH chữ Nôm gần gũi và là tiếng nói tình cảm của nhân dân lao động

+ Khẳng định những truyền thống lớn của VH dân tộc (CN yêu nước, tính hiện thực và CN nhân đạo)

+ Phản ánh quá trình dân tộc hóa và dân chủ hóa của VH trung đại

2 VH hiện đại (Từ đầu thế kỉ XX- hết thế kỉ XX):

a Văn học Việt Nam từ 1900- 1930:

- Đặc điểm: Là giai đoạn văn học giao thời + Dấu tích của nền VH trung đại: quan niệm thẩm mĩ, một số thể loại VH trung đại (thơ

? Kể tên các tác giả tiêu biểu trong

giai đoạn này?

? Nêu đặc điểm chính của VHVN

giai đoạn từ 1930-1945?

Gv gợi mở: Đây là giai đoạn phát

triển rực rỡ nhất của VHVNHĐ

Nền VH nước ta khi ấy với trăm

nhà đua tiếng như trăm hoa đua nở

“Một năm của ta bằng ba mươi

năm của người”(VũNgọc Phan).

? Nhịp độ phát triển của VHVN

giai đoạn này ntn? Công cuộc hiện

đại hóa nền VH dân tộc đã hồn

thành chưa?

? Kể tên các tác giả tiêu biểu?

Đường luật, văn biền ngẫu, ) vẫn được lớp nhà nho cuối mùa sử dụng

+ Cái mới: VHVN đã bước vào quỹ đạo hiện đại hóa, có sự tiếp xúc, học tập VH châu Âu

- Các tác giả tiêu biểu: Tản Đà, Hồ Biểu Chánh, Phạm Duy Tốn, Phan Bội Châu,

b Văn học Việt Nam từ 1930-1945:

- Đặc điểm:

+ VH phát triển với nhịp độ mau lẹ

+ Công cuộc hiện đại hóa nền VH đã hồn thành

- Các tác giả tiêu biểu:

+ Thế Lữ, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Nguyễn

? Nêu đặc điểm chính của VHVN

giai đoạn từ 1945-1975?

? VHVN được sự chỉ đạo về tư

tưởng, đường lối của tổ chức nào?

phục vụ nhiệm vụ gì? Những nội

dung phản ánh chính của nó?

? Kể tên các tác giả tiêu biểu?

?- Nêu đặc điểm chính của VHVN

giai đoạn từ 1975- hết thế kỉ XX?

Bính,

+ Ngô Tất Tố, Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Tuân,

+ Tố Hữu, Hồ Chí Minh,

+ Hồi Thanh, Hải Triều,

c Văn học Việt nam từ 1945-1975:

- Đặc điểm: Là giai đoạn VH cách mạng

+ VH được sự chỉ đạo về tư tưởng, đường lối của Đảng

+ VH phát triển thống nhất phục vụ các nhiệm vụ chính trị

- Nội dung phản ánh chính + Sự nghiệp đấu tranh cách mạng

+ Công cuộc xây dựng cuộc sống mới của nhân dân

 VH mang đậm cảm hứng sử thi và chất lãng mạn cách mạng

- Các tác giả tiêu biểu:

Quang Dũng, Nguyễn Đình Thi, Hồng Cầm,

Tô Hồi, Kim Lân, Nguyễn Minh Châu, Phạm

? Kể tên các tác giả tiêu biểu?

Gv chuyển ý, dẫn dắt

Mối quan hệ của con người Việt

Nam với thế giới tự nhiên được

biểu hiện qua những mặt nào? VD

minh họa?

? Từ mối quan hệ gắn bó sâu sắc

của con người Việt Nam và thiên

nhiên, em thấy người Việt có tình

Tiến Duật, Xuân Quỳnh,

d Văn học Việt Nam từ 1975- hết thế kỉ XX:

- Đặc điểm:

+ VHVN bước vào giai đoạn phát triển mới + Hai mảng đề tài lớn là: lịch sử chiến tranh cách mạng và con người Việt Nam đương đại

- Các tác giả tiêu biểu:

Lê Lựu, Nguyễn Khắc Trường, Bảo Ninh, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Thị Thu Huệ,

 Đánh giá:

Nền VHVN đã đạt được thành tựu to lớn: + Kết tinh được những tác giả VH lớn: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh, + Nhiều tác phẩm có giá trị được dịch ra

nhiều thứ tiếng trên thế giới: Truyện Kiều,

Nhật kí trong tù, Thơ tình Xuân Diệu,

+ Có vị trí xứng đáng trong nền VH nhân loại

III Con người Việt Nam qua văn học:

cảm với thiên nhiên ntn?

? Em hãy nêu những biểu hiện của

mối quan hệ giữa con người Việt

Nam và xã hội? Phân tích VD minh

họa?

1 Con người Việt Nam trong mối quan hệ với thế giới tự nhiên:

- Nhận thức, cải tạo, chinh phục thế giới tự nhiên:

- Thiên nhiên là người bạn tri âm, tri kỉ:

- Thiên nhiên gắn với lí tưởng thẩm mĩ, đạo đức nhà nho:

- Thiên nhiên thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, yêu cuộc sống và đặc biệt là tình yêu lứa đôi:

 Con người Việt Nam có tình yêu thiên nhiên sâu sắc và thấm thía

2 Con người Việt Nam trong mối quan hệ với quốc gia dân tộc:

- CN yêu nước - một trong những nội dung quan trọng và nổi bật nhất của VHVN

- Biểu hiện:

+ Tình yêu quê hương (yêu cảnh đẹp của quê hương đất nước)

+ Niềm tự hào về truyền thống văn hóa dân

? Con người Việt Nam trong mối

quan hệ với xã hội ?

tộc, lịch sử dựng nước và giữ nước hào hùng + Ý chí căm thù quân xâm lược và tinh thần xả thân vì độc lập tự do

 CN yêu nước là một nội dung tiêu biểu, một giá trị quan trọng của VHVN

3 Con người Việt Nam trong mối quan hệ với xã hội:

- Mơ ước về một xã hội công bằng tốt đẹp ước muốn, khát vọng muôn đời của nhân dân ta

- Nhận thức, phê phán, cải tạo xã hội

VD: Từ Hải (Truyện Kiều), Chị Sứ (Hòn

đất), Chị Út Tịch (Người mẹ cầm súng),

 là những con người với ý chí quật cường, có sức mạnh tiềm tàng ko chấp nhận là nạn nhân đau khổ của xã hội áp bức bất công mà ko ngừng đấu tranh cho tự do, hạnh phúc, nhân phẩm và quyền sống của mình

- Cảm hứng xã hội sâu đậm là tiền đề hình thành CN hiện thực và CN nhân đạo trong VHVN

- VHVN đã và đang đi sâu phản ánh công cuộc xây dựng cuộc sống mới tuy còn khó

? Con người Việt Nam và ý thức về

bản thõn ?

khăn gian khổ nhưng đầy hứng khởi tin vào tương lai

VD: Mựa lạc (Nguyễn Khải), Rẻo cao

(Nguyờn Ngọc),

4 Con người Việt Nam và ý thức về bản thõn:

- ý thức cỏ nhõn: là ý thức về chớnh con người mỡnh với cỏc mặt song song tồn tại (thể xỏc-tõm hồn, bản năng- văn húa, tư tưởng vị kỉ- tư tưởng vị tha, ý thức cỏ nhõn- ý thức cộng đồng, )

- Biểu hiện:

+ VHVN ghi lại quá trình lựa chọn,

đấu tranh để khẳng định đạo lí làm ngời của con ngời Việt Nam trong sự kết hợp hài hòa hai phơng diện: ý thức cá nhân – ý thức cộng

đồng

+ Vì những lí do khác nhau nên ở những giai đoạn nhất định, VHVN

đề cao một trong hai mặt trên

Trong chiến tranh hoặc công cuộc cải tạo, chinh phục tự nhiên, cần huy

động sức mạnh của cả cộng đồng,

VHVN đề cao ý thức cộng đồng (VHVN giai đoạn thế kỉ X-XIV, 1945-1975)

Khi cuộc sống yên bình, con ngời

có điều kiện quan tâm đến đời sống cá nhân hoặc khi quyền sống của cá nhân bị chà đạp, ý thức cá nhân đợc đề cao (VHVN giai đoạn thế kỉ XVIII- đầu XIX, 1930-1945) + Xu hớng của VH nớc ta hiện nay: xây dựng đạo lí làm ngời với những phẩm chất tốt đẹp (nhân ái, thủ chung, tình nghĩa, vị tha, đức hi sinh vì sự nghiệp chính nghĩa, ).VHVN đề cao quyền sống cá nhân nhng ko chấp nhận chủ nghĩa cá nhân cực đoan

3 Củng cố:

? Học xong bài “Tổng quan ”, em nắm được những điều cơ bản nào qua cỏc thời kỳ, giai đoạn VH?

? GV nhấn những vấn đề cơ bản cuả bài

4 Hướng dẫn hs học bài ở nhà

Học bài và soạn bài : “ Hoạt động giao tiếp bằng ngụn ngữ”/ trang 14