* Biết cách phân tích một văn bản sử thi anh hùng để thấy được giá trị của sử thi về nội dung và nghệ thuật, đăc biệt là cách sử thi mượn việc mô tả chiến tranh để khẳng định lý tưởng về
Trang 1Tuần 3/ HKI - Tiết PPCT: 8
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY (ĐĂM SĂN)
I Mục tiêu bài dạy.
* Nắm được đặc điểm của sử thi anh hùng trong việc xây dựng “kiểu nhân vật anh hùng sử thi”, về nghệ thuật miêu tả và sử dụng ngôn từ
* Biết cách phân tích một văn bản sử thi anh hùng để thấy được giá trị của sử thi về nội dung
và nghệ thuật, đăc biệt là cách sử thi mượn việc mô tả chiến tranh để khẳng định lý tưởng về cuộc sống hòa bình hạnh phúc
* Nhận thức được sự hi sinh của cá nhân vì hạnh phúc cộng đồng
II Phương tiện dạy học.
* Sách giáo khoa, sách giáo viên, thiết kế bài học
III Cách thức tiến hành.
* Đọc, tóm tắt, thảo luận và rút ra ý kiến
* Lưu ý: GV cho học sinh vừa thấy được giá trị riêng của một tác phẩm nổi tiếng của VHDG
vừa thấy được đặc trưng cơ bản của sử thi anh hùng Tây Nguyên
IV Tiến trình dạy học.
1 Ổn định, kiểm tra bài cũ:
* Khái niệm về thể loại sử thi dân gian.
2 Giới thiệu bài mới.
Hoạt động giáo viên và học sinh Yêu cầu cần đạt
Trang 2Hoạt động 1: GV cho học sinh đọc
tiểu dẫn sách giáo khoa, tóm tắt sử
thi
H: Sử thi dân gian có những loại
nào? Sử thi Đăm Săn thuộc sử thi?
GV: Mời hs dựa vào sgk tóm tắt cốt
truyện sử thi Đăm Săn
H: Vị trí đoạn trích?
Hoạt động 2: GV hướng dẫn đọc
một số đoạn tiêu biểu, thảo luận
theo nhóm các nội dung sau:
I Tiểu dẫn.
* Kho tàng sử thi dân gian có giá trị đồ sộ, có hai
loại sử thi dân gian: Sử thi thần thoại và sử thi anh hùng
* Tóm tắt sử thi Đăm Săn:
- Đăm Săn về làm chồng cho Hơ Nhị và Hơ Bhị
và trở nên một tù trưởng giàu có, hùng mạnh
- Những chiến công của Đăm Săn đánh thắng các tù trưởng độc ác: Kên Kên, Sắt, giành lại vợ đem lại sự giàu có và uy danh cho mình và cộng đồng
- Khát vọng chinh phục thiên nhiên, vượt qua mọi trở ngại của tập tục xã hội: chặt cây thần, cầu hôn nữ thần mặt trời Không phải lúc nào Đăm Săn cũng chiến thắng, cũng đạt được khát vọng Trên đường nhà nữ thần mặt trời trở về, chàng chết ngập nơi rừng Sáp Đen
* Vị trí đoạn trích.
- Chiến thắng MTao MXây nằm phần nửa đầu tác phảm kể về chuyện Đăm Săn đánh Mtao Mxây cứu vợ về
II Phân tích đoạn trích.
1 Diễn biến trận đánh, tài năng và phẩm chất của hai tù trưởng.
H: Trận đánh diễn ra như thế nào?
Có mấy giai đoạn? Có mấy hiệp?
* Trước khi vào cuộc chiến
* Khiêu chiến với thái độ quyết liệt
* Đáp lại với một thái
độ tuy có khiêu khích nhưng đã tỏ ra run sợ:
bị đâm lén, trang bị đầy mình mà đã tỏ ra tần ngần do dự, đắn đo
Trang 3H: Hiệp 1 diễn ra như thế nào? Thái
độ, tài năng của Đăm Săn và Mtao
Mxây?
H: Hiệp 2 diễn ra ntn? Thái độ và tài
năng của từng người?
H: Hiệp 3 diễn ra ntn? Thái độ và tài
năng của từng người?
H: Hiệp 4 diễn ra ntn? Thái độ và tài
năng của từng người?
* Vào cuộc chiến
- Hiệp 1
- Hiệp 2
* Thái độ bình tĩnh, thản nhiên
(ngươi múa chơi đấy phải không…
đâu có bác mà học bác)
* Múa khiên trước
(…chàng vượt một đồi tranh,…một đồi lồ ồ…, đớp được miếng trầu của Hơ Nhị sức chàng tăng mạnh lên)
* Múa và đuổi theo
Mơtao Mơxây (…
gió như bão, gió như lốc, núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung, đâm vào người Mơtao Mơxây nhưng không lủng và đã thấm mệt vừa đi vừa ngủ …)
* Được thần linh giúp, giết được kẻ
thù (…chộp chày cùn, ném trúng vành tai …hắn ngã lăn quay ra đất)
* Múa khiên trước, lộ
rõ sự kém cõi nhưng vẫn nói lời huênh
hoang:( …múa kêu lạch xạch như quả mướp khô… học cậu, học bác, học thần rồng, đi xéo nát đất đai thiên hạ )
* Hoảng hốt trốn chạy bước thấp, bước cao, chém Đăm Săn nhưng trượt vội cầu cứu Hơ Nhị quăng cho miếng trầu
* Bị đâm trúng nhưng
áo không lủng
* Bị chết (…đâm phập một cái, đầu bị bêu ngời đường)
Trang 4H: Như vậy cuộc chiến giữa Đăm
Săn và M tao M xây có phải chỉ là
cuộc chiến đòi lại vợ không hay vì lí
do khác? Lí do đó là gì?
* Cuộc chiến đòi lại vợ chỉ là cái cớ nảy sinh mâu thuẫn, thắng hay bại của tù trưởng có ý nghĩa quyết định tất cả vừa tăng thêm sức mạnh, uy tín cho mình và cộng đồng của mình Cho nên sử thi không nói nhiều về chết chóc mà đề cao niềm vui
ăn mừng chiến thắng
3 Hướng dẫn học sinh luyện tập theo sgk.
* Chi tiết Đăm Săn gặp ông trời, được ông bày cho cách đánh Mtao Mxây Anh chị nghĩ gì về vai trò của thần linh và vai trò của người chiến đấu và chiến thắng?
* Nhận xét của em về tài năng và phẩm chất của hai tù trưởng qua cuộc chiến
* Soạn phần còn lại
Trang 5Tuần 3/ HKI - Tiết PPCT: 9
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY (ĐĂM SĂN )(TIẾP)
I Mục tiêu bài dạy.
* Nắm được đặc điểm của sử thi anh hùng trong việc xây dựng “kiểu nhân vật anh hùng sử thi”, về nghệ thuật miêu tả và sử dụng ngôn từ.
* Biết cách phân tích một văn bản sử thi anh hùng để thấy được giá trị của sử thi về nội dung
và nghệ thuật, đăc biệt là cách sử thi mượn việc mô tả chiến tranh để khẳng định lý tưởng về cuộc sống hòa bình hạnh phúc
* Nhận thức được sự hi sinh của cá nhân vì hạnh phúc cộng đồng
II Phương tiện dạy học.
* Sách giáo khoa, sách giáo viên, thiết kế bài học
III Cách thức tiến hành.
* Đọc, tóm tắt, thảo luận và rút ra ý kiến
* Lưu ý: GV cho học sinh vừa thấy được giá trị riêng của một tác phẩm nổi tiếng của VHDG
vừa thấy được đặc trưng cơ bản của sử thi anh hùng Tây Nguyên
IV Tiến trình dạy học.
1 Ổn định, kiểm tra bài cũ:
* Cuộc chiến đấu của Đăm Săn giành lại hạnh phúc gia đình nhưng lại có ý nghĩa cộng đồng ở chỗ nào?.
2.Giới thiệu bài mới.
Hoạt động giáo viên và học sinh Yêu cầu cần đạt
Hoạt động 1: GV hướng dẫn học
sinh đọc đoạn đối thoại giữa Đăm
Săn với dân làng Mtao Mxây, thảo
luận những nội dung sau.
H: Cuộc đối thoại diễn ra qua mấy
làn hỏi – đáp? Số lần đó cho thấy
điều gì?
2 Cuộc đối thoại giữa Đăm Săn với dân làng của Mtao Mxây khi chàng đến từng nhà kêu gọi họ đi theo mình.
* Cuộc đối thoại gồm có 3 lần vừa Đăm Săn hỏi
ý kiến mọi người và mọi người đáp hưởng ứng
Con số 3 thể hiện cho số nhiều, nhiều tính không xuể
* Qua số lần hỏi đáp cho thấy cuộc đối thoại có sức cô đọng mà khái quát, tự nó cho thấy lòng mến
Trang 6H: Lần thứ nhất, Đăm Săn nhận được
những câu trả lời ntn?
H: Lần thứ hai, Đăm Săn nhận được
những câu trả lời ntn?
H: Lần thứ ba, Đăm Săn nhận được
những câu trả lời ntn?
H: Qua 3 lần hỏi – đáp giữa dân làng
với Đăm Săn khẳng định ý nghĩa gì?
H: Tóm lại anh, chị nhận xét ntn về
sự suy tôn người anh hùng trong sử
thi?
phục, thái độ hưởng ứng tuyệt đối mà mọi người dành cho Đăm Săn Họ đều nhất trí coi chàng là tù trưởng, là anh hùng của họ
- Lần gõ thứ nhất vào một nhà thì nhận được cau trả lời: không đi sao được! Tù trưởng chúng tôi đã chết…chúng tôi còn ở với ai?
- Lần thứ 2 gõ vào phên tất cả các nhà, Đăm Săn nhận được câu trả lời: không đi sao được nhưng bác chờ chúng tôi cho lợn ăn cái đã.
- Lần thú 3 gõ vào mỗi nhà trong làng, chàng nhận được: không đi sao được …người nhà giàu cầm đầu chúng tôi không còn nữa! và “đoàn người đông như bầy cà tong.
-> Qua 3 lần hỏi – đáp, ý nghĩa khẳng định lòng
trung thành tuyệt đối của nô lệ với Đăm Săn: Đăm Săn hô gọi mọi người cùng về và thế là diễn ra cảnh mọi người cùng ra về đông và vui như đi hội.
Điều này có ý nghĩa:
+ Thể hiện sự thống nhất cao độ, giữa quyền lợi
và khát vọng của cộng đồng: người thắng, kẻ thua đều cùng một tộc người, trước cuộc chiến, họ sống thành 2 nhóm, nay hòa hợp cùng một nhóm, dông, giàu và đoàn kết hơn
+ Thể hiện lòng yêu mến, sự tuân phục của tập thể đối với cá nhân anh hùng Qua đó, sử thi muốn nói đến ý chí thống nhất của toàn thể cộng đông
Ê-đê – một biểu hiện của ý thức dân tộc
Tóm lại: Người anh hùng sử thi được toàn thể cộng đồng suy tôn tuyệt đối Qua chiến thắng của
cá nhân anh hùng, sử thi cho thấy sự vận động lịch
sử của cả một cộng đồng Sự đánh giá về người anh hùng hoàn toàn trùng khít với sự đánh giá của tập thể về anh ta
3 Cảnh ăn mừng chiến thắng.
* Tuy kể và tả về cuộc chiến nhưng không hề có
đổ máu ghê gớm hay cảnh buôn làng tan tác sau
Trang 7Hoạt động 2: GV hướng dẫn học
sinh đọc đoạn ăn mừng chiến thắng,
thảo luận và trả lời các câu hỏi sau.
H: Tuy tả về cuộc chiến nhưng điều
thú vị ở đây là gì?
H: Cảnh ăn mừng diễn ra ntn? Dẫn
chứng minh họa?
H: Hình tượng người thủ lĩnh có vai
trò ntn trong cảnh ăn mừng chiến
thắng?
Hoạt động 3: GV hướng dẫn học
sinh tìm và phân tích những đặc sắc
nghệ thuật sử thi qua đoạn trích
Chiến thắng Mtao Mxây?
cuộc chiến
* Cảnh ăn mừng: … hãy đi lấy rượu, bắt trâu…
rượu bảy ché, trâu bảy con … không lúc nào vắng bớt trên giá treo chiêng, các chuỗi thịt trâu, thịt bò treo đên đầy nhà, châụ thau, âu đồng nhiều không
kể … các chàng trai đi lại ngực đụng ngực, các cô gái đi lại vú đụng vú… tiệc tùng linh đình, ăn uống đông vui kéo dài suốt cả mùa khô.
* Hình tượng người thủ lĩnh là trung tâm miêu tả của bức tranh hoành tráng về lễ ăn mừng, sự lớn lao cả về hình thể, tàm vóc lẫn chiến công của chàng bao trùm lên toàn bộ buổi lễ, toàn bộ thiên nhiên và xã hội Ê đê
4 Đặc sắc nghệ thuật sử thi.
* Biện pháp so sánh:
- So sánh tương đồng: như gió lốc lào, như những vệt sao băng
- So sánh tăng cấp: (cảnh đoàn người, cảnh Đăm Săn ở đoạn cuối)
- So sánh tương phản: Mtao Mxây và Đăm Săn
- So sánh đòn bẩy: miêu tả tài của kẻ thù tồi mới miêu tả tài của anh hùng, để đề cao hơn về người anh hùng
* Hình ảnh đem ra để so sánh thường lấy từ thiên nhiên, vũ trụ dùng để đo kích cỡ anh hùng Nhân vật được phóng đại Đó là phong cách nghệ thuật của sử thi
3 Hướng dẫn học sinh luyện tập theo sgk.
* Chi tiết Đăm Săn gặp ông trời, được ông bày cho cách đánh Mtao Mxây Anh chị nghĩ gì về vai trò của thần linh và vai trò của người chiến đấu và chiến thắng?
* Gợi ý: Quan hệ giữa thần linh với con người gần giũ, mật thiết hơn, thậm chí bình đẳng, thân tình hơn Đó là dấu vết của tư duy thần thoại, là dấu vết của xã hội chưa có sự phân hóa giai cấp rạch ròi.
Trang 8- Thần linh chỉ đóng vai trò gợi ý, cố vấn chứ không quyết định kết quả cuộc chiến Kết quả tùy thuộc vào hành động của người anh hùng.
- Thần linh góp phần đề cao vai trò của người anh hùng sử thi.
* Soạn trước Phần III luyện tập về văn bản (tiếp)