Nỏ thần vô ý trao tay giặc, Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu.” Đó là cách đánh giá của ông về một nhân vật trong truyền thuyết đặc sắc: Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy.. - Thể
Trang 1MỊ CHÂU- TRỌNG THỦY
(Truyền thuyết)
A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức :
- Nắm được các đặc trưng cơ bản, giá trị, ý nghĩa, môi trường sinh thành, biến đổi
và diễn xướng của truyền thuyết
- Nhận thức được bài học giữ nước quý giá mà truyền thuyết nêu ra thông qua những hình tượng và tình huống rất đặc sắc đã dược sáng tạo trong truyện
- Nắm được các đặc trưng cơ bản, giá trị, ý nghĩa, môi trường sinh thành, biến đổi
và diễn xướng của truyền thuyết
- Nhận thức được bài học giữ nước quý giá mà truyền thuyết nêu ra thông qua những hình tượng và tình huống rất đặc sắc đã dược sáng tạo trong truyện
2 Kĩ n ă ng
Rèn kĩ năng phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự
3 Thái đ ộ:
Bài học giữ nước, tinh thần cảnh giác với những âm mưu thâm độc của kẻ thù.
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
1 Chuẩn bị của Giáo viên:
- SGK - SGV - Giáo án
2 Chuẩn bị của học sinh:
Trang 2C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Kiểm tra bài cũ:
Nêu khái niệm thể loại truyền thuyết?Những đặc điểm cơ bản của truyền thuyết?
2 Bài mới:
Nhà thơ Tố Hữu, trong bài thơ Tâm sự đã viết:
“Tôi kể ngày xưa chuyện Mị Châu,
Trái tim lầm chỗ để trên đầu.
Nỏ thần vô ý trao tay giặc,
Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu.”
Đó là cách đánh giá của ông về một nhân vật trong truyền thuyết đặc sắc: Truyện
An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy Trải qua hàng nghìn năm đến nay,
câu chuyện ấy vẫn đem lại cho chúng ta những bài học sâu sắc Hôm nay, chúng ta
sẽ cùng tìm hiểu về câu chuyện đó
Hs đọc phần tiểu dẫn trong sgk
? Nhắc lại khái niệm về truyền
thuyết?
? Các đặc trưng cơ bản của truyền
thuyết?
I Tìm hiểu chung:
1 Giới thiệu chung về truyền thuyết:
a Đặc trưng:
- Là tác phẩm tự sự dân gian kể về sự kiện
và nhân vật lịch sử (có liên quan đến lịch sử) theo xu hướng lí tưởng hóa
Trang 3? Theo em, qmôi trường sinh thành,
biến đổi và diễn xướng của truyền
thuyết là gì?
? Em biết truyền thuyết An Dương
Vương và Mị Châu- Trọng Thủy có
mấy bản kể?
- Thể hiện nhận thức, quan điểm đánh giá, tình cảm của nhân dân lao động đối với các
sự kiện, nhân vật lịch sử ấy Yếu tố lịch sử
và yếu tố tưởng tượng thần kì hòa quyện
b Môi trường sinh thành, biến đổi và diễn xướng:
Lễ hội và các di tích lịch sử có liên quan
2 Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy:
- Văn bản: 3 bản kể:
+ Truyện Rùa Vàng- trong Lĩnh Nam chích quái (Những chuyện quái dị ở đất Lĩnh Nam) do Vũ Quỳnh và Kiều Phú sưu tập,
biên soạn bằng chữ Hán vào cuối thế kỉ XV, được Đinh Gia Khánh và Nguyễn Ngọc San dịch
+ Thục kỉ An Dương Vương- trong Thiên Nam ngữ lục.
+ Mị châu- Trọng Thủy- truyền thuyết ở
vùng Cổ Loa
Trang 4Yêu cầu hs đọc văn bản.
? Em hãy nêu bố cục của truyện?
? Nhân vật An Dương Vương đã lập
nên những chiến công nào? Quá trình
xây thành của An Dương Vương
được miêu tả ntn?
II Đọc- hiểu văn bản:
1 Đọc.
2.Bố cục: 4 phần
+ (1) An Dương Vương xây thành, chế nỏ
và chiến thắng Triệu Đà
+ (2) Trọng Thủy lấy cắp lẫy nỏ thần
+ (3) Triệu Đà lại phát binh xâm lược, An Dương Vương thất bại, chém Mị Châu, theo Rùa Vàng xuống biển
+ (4) Kết cục bi thảm của Trọng Thủy, hình ảnh ngọc trai- nước giếng
3 Tìm hiểu văn bản:
3.1 Nhân vật An Dương Vương:
a Những chiến công xây thành, chế nỏ, chiến thắng Triệu Đà lần một:
- Xây thành Cổ Loa:
Qúa trình xây thành:
+ Thành đắp đến đâu lại lở đến đó
+ Lập đàn cầu đảo bách thần, trai giới
+ Nhờ cụ già mách bảo, sứ Thanh Giang giúp xây thành xong trong nửa tháng
Trang 5? Em có nhận xét gì về quá trình xây
thành?
? ý nghĩa của các chi tiết thần kì: An
Dương Vương được một cụ già mách
bảo, sứ Thanh Giang giúp xây thành?
? Xây thành xong, khi Rùa Vàng từ
biệt, An Dương Vương đã nói gì với
Rùa Vàng? Qua đó, em có suy nghĩ gì
về An Dương Vương?
? Tại sao An Dương Vương lại dễ
dàng chiến thắng kẻ thù xâm lược
Nhận xét:
- Quá trình xây thành gian nan, khó nhọc cũng giống như quá trình dựng nước
- Nhân dân ngưỡng mộ, ngợi ca việc xây thành nên đã sáng tạo các chi tiết thần kì
- ý nghĩa của các chi tiết thần kì:
+ Lí tưởng hóa việc xây thành
+ Nét đẹp của truyền thống Việt Nam: cha ông luôn ngầm giúp đỡ con cháu đời sau trong công cuộc dựng nước và giữ nước
- Khi Rùa Vàng từ biệt, An Dương Vương: + Cảm tạ Rùa Vàng
+ Băn khoăn“Nếu có giặc ngồi thì lấy gì mà chống?”
ý thức trách nhiệm cao với đất nước và tinh thần cảnh giác
- An Dương Vương chiến thắng quân xâm lược do:
Trang 6trong giai đoạn này?
? Vì sao An Dương Vương nhanh
chóng thất bại thê thảm khi Triệu Đà
cất quân xâm lược lần 2?
? Hành động điềm nhiên chơi cờ ung
dung và cười “Đà ko sợ nỏ thần
sao?” nói lên điều gì về nhân vật
này?
+ Có thành ốc kiên cố
+ Có nỏ thần kì diệu trăm phát trăm trúng + Đặc biệt là có tinh thần cảnh giác cao độ
b “Cơ đồ đắm biển sâu”- Sự thất bại của
An Dương Vương:
- Nguyên nhân thất bại:
+ Chủ quan, lơ là, mất cảnh giác, ko nhận ra
dã tâm nham hiểm của kẻ thù
+ Phạm nhiều sai lầm nghiêm trọng:
Nhận lời cầu hồ của Triệu Đà
Nhận lời cầu hôn cho Trọng Thuỷ ở rể mà
ko giám sát, đề phòng
Lơ là việc phòng thủ đất nước, ham hưởng lạc
Chủ quan khinh địch
Nhận xét:
Các sai lầm nghiêm trọng, liên tiếp của An Dương Vương chứng tỏ ông đã tự đánh mất chính mình Ông không còn là một vị vua anh minh, oai hùng như thuở trước nữa Ông
Trang 7? Bài học nghiêm khắc và muộn
màng mà nhà vua rút ra được là gì?
Khi nào?
? Sáng tạo những chi tiết về Rùa
Vàng, Mị Châu, nhà vua tự tay chém
đầu con gái mình, nhân dân muốn
biểu lộ thái độ, tình cảm gì với nhân
vật lịch sử An Dương Vương và việc
mất nước Âu Lạc?
đã quá chủ quan, tự mãn, mất cảnh giác cao
độ, ko hiểu được kẻ thù, ko lo phòng bị nên
đã tự chuốc lấy bại vong
- Bài học từ sự thất bại: Tinh thần cảnh giác với kẻ thù
An Dương Vương chỉ nhận ra khi nghe tiếng thét của Rùa Vàng
- ý nghĩa của những hư cấu nghệ thuật: + Thể hiện lòng kính trọng của nhân dân đối với thái độ dũng cảm, kiên quyết đặt nghĩa nước (cái chung) lên trên tình nhà (cái riêng) của An Dương Vương
+ Là lời giải thích cho lí do mất nước nhằm xoa dịu nỗi đau mất nước của một dân tộc yêu nước nồng nàn nay lần đầu tiên bị mất nước (Nhân dân ta khẳng định dứt khốt rằng
An Dương Vương và dân tộc Việt mất nước không do kém cỏi về tài năng mà bởi kẻ thù quá nham hiểm, dùng thủ đoạn hèn hạ (lợi dụng một người con gái ngây thơ, cả tin) và
vô nhân đạo (lợi dụng tình yêu nam nữ)
Trang 8? Em có suy nghĩ gì về ý nghĩa của
chi tiết An Dương Vương theo Rùa
Vàng xuống thủy phủ?
? So sánh với hình ảnh Thánh Gióng
bay về trời, em thấy thế nào?
Hs thảo luận, trả lời
Gv nhận xét, định hướng: Sừng tê
bảy tấc là vật quý, kị nước, thần kì; là
biểu tượng của quyền lực, sự oai
+ Rùa Vàng- hiện thân của trí tuệ sáng suốt,
là tiếng nói phán quyết mạnh mẽ của cha ông
- An Dương Vương cầm sừng tê bảy tấc theo Rùa Vàng xuống biển Sự bất tử của
An Dương Vương
Lòng kính trọng, biết ơn những công lao
to lớn của An Dương Vương của nhân dân ta
So với hình ảnh Thánh Gióng bay về trời, hình ảnh An Dương Vương rẽ nước xuống biển khơi không rực rỡ, hào hùng bằng Bởi ông đã để mất nước Một người, ta phải ngước nhìn ngưỡng vọng Một người, ta phải cúi xuống thăm thẳm mới thấy Thái
độ công bằng của nhân dân ta
Trang 9hùng của nhà vua.
An Dương Vương rẽ nước xuống
biển khơi là bước vào thế giới vĩnh
cửu của thần linh, nơi vị cha già của
dân tộc- Lạc Long Quân ngự trị
? Mị Châu lén đưa cho Trọng Thủy
xem nỏ thần Em đánh giá ntn về chi
tiết trên?
? Mị Châu làm vậy là chỉ thuận theo
tình cảm vợ chồng mà bỏ quên nghĩa
vụ với đất nước đúng hay không?
? Mị Châu làm theo ý chồng là lẽ tự
nhiên, hợp đạo lí không ?
Hs thảo luận, phát biểu
2 Nhân vật Mị Châu:
- Mị Châu lén đưa cho Trọng Thủy xem nỏ thần là chỉ thuận theo tình cảm vợ chồng mà
bỏ quên nghĩa vụ với đất nước Bởi:
+ Nỏ thần thuộc về tài sản quốc gia, là bí mật quân sự Vì thế, Mị Châu lén cho Trọng Thủy xem nỏ thần là việc vi phạm vào nguyên tắc của bề tôi với vua cha và đất nước, biến nàng thành giặc, đáng bị trừng phạt
+ Tình yêu, tình cảm vợ chồng (trái tim) không thể đặt lầm chỗ lên trên lí trí, nghĩa
vụ với đất nước (đầu) Nước mất dẫn đến nhà tan nên ko thể đặt lợi ích cá nhân (cái riêng) lên lợi ích cộng đồng (cái chung) Nàng đã gián tiếp tiếp tay cho kẻ thù nên đã
bị kết tội, bị trừng phạt nghiêm khắc
- Mị Châu cả tin, ngây thơ đến mức khờ
Trang 10Gv định hướng hs hiểu theo nghĩa
thứ nhất
? Mị Châu có phần nào đáng thương
chăng? Vì sao?
khạo:
+ Tự ý cho Trọng Thủy biết bí mật quốc gia, xem nỏ thần Tự tiện sử dụng bí mật quốc gia cho tình riêng, khiến bảo vật giữ nước bị đánh tráo mà hồn tồn ko biết
+ Mất cảnh giác trước những lời chia tay đầy ẩn ý của Trọng Thủy Ko hiểu được những ẩn ý trong lời từ biệt của Trọng Thủy: chiến tranh sẽ xảy ra
+ Đánh dấu đường cho Trọng Thủy lần theo chỉ nghĩ đến hạnh phúc cá nhân, mù quáng vì yêu
- Có phần đáng thương, đáng cảm thông: Những sai lầm, tội lỗi đều xuất phát từ sự vô tình, tính ngây thơ, nhẹ dạ, cả tin đến mức
mù quáng, đặt tình cảm lên trên lí trí, thực
sự bị “người lừa dối”.
- Các chi tiết hư cấu:
+ máu Mị Châu ngọc trai
+ xác Mị Châu ngọc thạch
Sự an ủi, chứng thực cho lời khấn nguyện của Mị Châu trước khi bị cha chém
Trang 11? Thái độ và tình cảm của nhân dân
đối với Mị Châu qua những chi tiết
hư cấu tưởng tượng: máu nàng hố
thành ngọc trai, xác nàng hố thành
ngọc thạch?
? Người xưa nhắn gửi bài học gì đến
thế hệ trẻ qua nhân vật Mị Châu?
Gv nêu các ý kiến đánh giá về nhân
vật Trọng Thủy cho hs thảo luận:
? Trọng Thủy là một tên gián điệp
nguy hiểm, một người chồng nặng
tình với vợ?
- Bài học:
+ Cần đặt cái chung lên trên cái riêng, đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên quyền lợi của cá nhân, gia đình
+ Biết cảm xúc bằng lí trí, suy nghĩ bằng trái tim- giải quyết mối quan hệ giữa lí trí và tình cảm đúng mực
3 Nhân vật Trọng Thủy:
- Cuộc hôn nhân giữa Trọng Thủy- Mị Châu
là một cuộc hôn nhân mang mục đích chính trị: Triệu Đà giả cầu hồ, cầu thân để điều tra
bí mật quân sự, đánh cắp lẫy nỏ thần Trọng Thủy đóng vai trò của một tên gián điệp
- Thời kì đầu Trọng Thủy đơn thuần đóng vai trò của một tên gián điệp theo lệnh vua cha sang làm rể An Dương Vương để điều tra bí mật quân sự, tìm cơ hội đánh tráo lẫy
nỏ thần
- Thời gian ở Loa Thành y không quên nhiệm vụ gián điệp lợi dụng, lừa gạt được
Trang 12? Trọng Thủy là nhân vật truyền
thuyết với mâu thuẫn phức tạp: giữa
nghĩa vụ và tình cảm, vừa là thủ
phạm vừa là nạn nhân?
? Trọng Thủy là một người con bất
hiếu, một người chồng lừa dối, một
Mị Châu, thực hiện được mục đích
- Có thể trong thời gian chung sống, Trọng Thủy đã nảy sinh tình cảm thực sự với Mị Châu để lộ những sơ hở trong lời tiễn biệt
ngầm báo trước một cuộc chiến tranh khó tránh khỏi và bộc lộ tình cảm có phần chân thành với Mị Châu Nhưng y vẫn trở về, hồn thành bổn phận với Triệu Đà
- Khi đuổi kịp cha con An Dương Vương,
Mị Châu đã chết Trọng Thủy ôm xác vợ khóc lóc, thương nhớ rồi tự tử
- Cái chết của y cho thấy sự bế tắc, ân hận muộn màng
Nhận xét:
+ Trọng Thủy là nhân vật truyền thuyết với mâu thuẫn phức tạp: nghĩa vụ>< tình cảm, thủ phạm>< nạn nhân
+ Là một tên gián điệp đội nốt con rể-kẻ thù của nhân dân Âu Lạc (thủ phạm)
+ Là nạn nhân của chính người cha đẻ đầy tham vọng xấu xa
Trang 13người con rể phản bội- kẻ thù của
nhân dân Âu Lạc?
- ý kiến nào khái quát, xác đáng nhất
về nhân vật này?
Hs thảo luận, trả lời
Gv nhận xét, định hướng hs hiểu
thao cách 2
- Chi tiết ngọc trai- giếng nước có
phải để khẳng định tình yêu chung
thủy của Trọng Thủy hay ko? Vì sao?
- Chi tiết ngọc trai- giếng nước:
+ Không khẳng định tình yêu chung thủy của Trọng Thủy- Mị Châu
+ Minh oan, chiêu tuyết cho Mị Châu
+ Chứng nhận cho mong muốn hóa giải tội lỗi của Trọng Thủy, có thể y đã tìm được sự hóa giải trong tình cảm của Mị Châu nơi thế giới bên kia
+ Cho thấy lòng nhân hậu, bao dung của nhân dân ta
III Tổng kết bài học:
1 Giá trị nội dung:
- Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu là một cách giải thích nguyên nhân việc mất nước Âu Lạc
- Nó còn đem lại những bài học quý: bài học
về tinh thần cảnh giác với kẻ thù; cách xử lí đứng đắn mối quan hệ giữa cái riêng- cái chung, giữa nhà- nước, giữa cá nhân- cộng đồng, giữa tình cảm- lí trí
Trang 14? Nhận xét giá trị nội dung của tác
phẩm?
? Nhận xét giá trị nghệ thuật của tác
phẩm?
2.Giá trị nghệ thuật:
+ Có sự hồ quyện giữa yếu tố lịch sử- yếu tố thần kì
+ Kết hợp bi- hùng, xây dựng được những hình ảnh giàu chất tư tưởng- thẩm mĩ, có sống lâu bền
+ Thời gian nghệ thuật: quá khứ- xác định + Kết cấu: trực tuyến- theo trật tự thời gian + Gắn với các di tích vật chất, di tích lịch
sử, lễ hội
Trang 153 Củng cố
- Nêu nhận xét, đánh giá về đặc sắc nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
- GV định hướng
Hs đọc và học phần ghi nhớ (sgk)
4 Hướng dẫn về nhà: Làm các bài tập trong phần luyện tập Đọc trước bài: Lập
dàn ý cho bài văn tự sự