- Thấy rõ được người làm văn tự sự sẽ khó có thể miêu tả hay biểu cảm thành công nếu không chú trọng đến việc quan sát, liên tưởng và tưởng tượng: từ đó có ý thức rèn luyện để nâng cao n
Trang 1MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG BÀI VĂN TỰ SỰ I.MỤC TIÊU BÀI HỌC.
1 Kiến thức: * Giúp học sinh:
- Củng cố vững chắc hơn những kiến thức và kĩ năng đã học về miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự
- Thấy rõ được người làm văn tự sự sẽ khó có thể miêu tả hay biểu cảm thành công nếu không chú trọng đến việc quan sát, liên tưởng và tưởng tượng: từ
đó có ý thức rèn luyện để nâng cao năng lực miêu tả và biểu cảm nói chung, quan sát liên tưởng và tưởng tượng nói riêng khi viết bài văn tự sự
2 Kĩ năng:- Rèn kĩ năng biết kết hợp giữa miêu tả, biểu cảm trong văn tự
sự
3 Thái độ:- Giáo dục các em luôn chăm chỉ học tập yêu thích môn văn, tạo
được hứng thú khi làm bài văn miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự
II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS.
1 GV: SGK + SGV + TLTK + GA
2 HS: Chuẩn bị bài theo câu hỏi hướng dẫn trong SGK.
3 Phương pháp: Gợi tìm, thảo luận, trả lời câu hỏi trong SGK.
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC.
Hoạt động 1(5 phút )
1.Kiểm tra bài cũ:
* Câu hỏi: Tự sự là gi? Sự việc là gi ? sự việc tiêu biểu là gì?
* Đáp án: - Là kể chuyện Là phương thức trình bày một chuỗi các sự việc, từ
sự việc này đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa
Trang 2- Cái xảy ra được nhận thức có ranh giới rõ ràng, phân biệt với những
cái xảy ra khác… động của nhân vật trong quan hệ với nhân vật khác Người viết
chọn một số sự việc tiêu biểu để câu chuyện hấp dẫn
- Sự việc tiêu biểu là sự việc quan trọng góp phần hình thành cốt
truyện Mỗi sự việc có thể có nhiều chi tiết
2 Nội dung bài mới:
Vào bài: (1phút)
Đọc đoạn thơ sau của Tố Hữu:
“Tôi lại về quê mẹ nuôi xưa Một buổi trưa nắng dài bãi cát Gió lộng xôn xao, sóng biển đu đưa Mát rượi lòng ta ngân nga tiếng hát.
Trong thơ trữ tình có sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả Ta cũng đặt ra câu hỏi như vậy trong văn tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm không? Để trả lời câu hỏi này chúng ta tìm hiểu bài miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự:
Hoạt động2(15 phút)
Gv yêu cầu hs trả lời
các câu hỏi ôn lại
kiến thức cũ
Gv đưa ra bảng phụ
hệ thống hoá kiến
thức
HS suy nghỉ trả lời:
Miêu tả: K/n: Là tái hiện các
tính chất, thuộc tính của sự vật, hiện tượng làm cho chúng hiển hiện
I Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự:
1 Miêu tả:
- K/n: Là tái hiện các tính chất, thuộc tính
Trang 3
- Thế nào là miêu tả?
- Mục đích của bài
văn miêu tả?
- Các hình thức văn
bản thường gặp?
- Thế nào là biểu
cảm?
- Mục đích của bài
văn biểu cảm?
- Các hình thức văn
bản thường gặp?
- Thế nào là tự sự?
- Mục đích: Giúp người đọc (nghe) cảm nhận và hiểu được chúng
- Các hình thức văn bản thường gặp: Văn tả cảnh, tả người, tả vật, đoạn văn miêu tả trong tác phẩm tự sự
HS suy nghỉ trả lời:
- K/n: Là bày tỏ trực tiếp hoặc gián tiếp thái độ, tình cảm của người nói (viết) đối với con ngưòi, tự nhiên, xã hội
- Mục đích:
+ Bày tỏ tình cảm
+ Khơi gợi sự đồng cảm ở người nghe (đọc)
- Các hình thức văn bản thường gặp: Thư từ, lời thăm hỏi, điện mừng, văn tế, tác phẩm thơ trữ tình, tuỳ bút, bút kí,
HS suy nghỉ trả lời:
- K/n: Là phương thức trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa
- Mục đích: Giúp người đọc (nghe) cảm nhận và hiểu được chúng
- Các hình thức văn bản thường gặp: Văn tả cảnh, tả người, tả vật, đoạn văn miêu
tả trong tác phẩm tự sự
2 Biểu cảm:
- K/n:
- Mục đích:
+ Bày tỏ tình cảm
+ Khơi gợi sự đồng cảm ở người nghe (đọc)
- Các hình thức văn bản thường gặp: Thư từ, lời thăm hỏi, điện mừng, văn tế, tác phẩm thơ trữ tình, tuỳ bút, bút kí,
3 Tự sự:
Trang 4- Mục đích của bài
văn tự sự?
- Các hình thức văn
bản thường gặp?
- Từ các đặc điểm
trên, em thấy văn bản
tự sự còn bao chứa
các yếu tố nào?
- Miêu tả và biểu cảm
trong văn tự sự có gì
giống và khác với
miêu tả và biểu cảm
trong văn bản miêu tả
và văn bản biểu cảm?
- Căn cứ vào đâu để
đánh giá hiệu quả của
- Mục đích:
+ Biểu hiện con người, tự nhiên, xã hội, quy luật đời sống
+ Bày tỏ thái độ, tình cảm của người kể trước con người và cuộc sống
- Các hình thúc văn bản thường gặp: Bản tin báo chí, bản tường thuật, tường trình, tác phẩm lịch sử, tác phẩm văn học nghệ thuật (truyện, kí sự, tiểu thuyết, )
Nhận xét:
- Văn bản tự sự có cả yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự:
+ Giống: Về cách thức tiến hành
+ Khác: Về mức độ chỉ là yếu
tố phụ trong văn bản tự sự
- Căn cứ đánh giá hiệu quả của miêu rả và biểu cảm trong văn bản tự sự:
- K/n:
- Mục đích:
- Các hình thúc văn bản thường gặp:
Nhận xét:
- Văn bản tự sự có cả yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Yếu tố miêu tả và biểu cảm
Trang 5miêu tả và biểu cảm
trong văn tự sự?
ạt độn2(15 phút)
Hs đọc đoạn trích, trả
lời các câu hỏi:
- Đoạn trích trên có
phải là một đoạn trích
của văn bản tự sự ko?
Vì sao?
- Tìm các yếu tố tự
sự, miêu tả, biểu cảm
trong đoạn trích?
+ Miêu tả: Căn cứ vào sự hấp dẫn (khả năng gợi tưởng tượng, liên tưởng)
+ Biểu cảm: Căn cứ vào khả năng truyền cảm, tạo sự đồng cảm
HS suy nghỉ trả lời:
Ví dụ:
- Là một trích đoạn của văn bản
tự sự Vì nó có:
+ Nhân vật: cô gái và chàng trai chăn cừu
+ Sự việc: một đêm ngắm sao trời của cô tiểu thư và chàng trai chăn cừu
- Các yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm:
Câu 1: “Nếu đêm,( ) giữa dậy” (tự sự); “hẳn bạn thừa biết” (biểu cảm); “cảnh
cô quạnh và u tịch” (miêu tả).
Câu 2: “Lúc ấy, khe khẽ”
(miêu tả); tưởng đâu mọc”
(biểu cảm)
Câu 3: Tự sự
Câu 4: Biểu cảm
trong văn tự sự:
+ Giống: Về cách thức tiến hành
+ Khác: Về mức độ chỉ là yếu tố phụ trong văn bản tự sự
- Căn cứ đánh giá hiệu quả của miêu rả và biểu cảm trong văn bản tự sự:
+ Miêu tả:
+ Biểu cảm:
4 Ví dụ:
- Là một trích đoạn của văn bản tự sự Vì nó có:
+ Nhân vật; Sự việc; Các yếu
tố tự sự, miêu tả và biểu cảm:
Trang 6GVHHS Khá
- Nêu nhận xét về tác
dụng của yếu tố miêu
tả và biểu cảm với
Câu 5: Xen lẫn cả 3 yếu tố
Câu 6: Miêu tả
Câu 7: “Cũng đó” (miêu tả);
“dường nh ” (biểu cảm).
Câu 8: Tự sự- miêu tả
Câu 9: Tự sự
Câu 10: Tự sự
Câu 11: Xen lẫn cả 3 yếu tố
Câu 12: “Nàng da cừu”
(miêu tả);“nom trời” (biểu
cảm)
Câu 13-14-15: Biểu cảm
Câu 16-17: Tự sự Câu 18: Tự sự- biểu cảm
Câu 19: Miêu tả
Câu 20: Tự sự- miêu tả
Câu 21: Tự sự- biểu cảm
Câu 22: Miêu tả- biểu cảm
Nhận xét:
Câu 1: (biểu cảm);
Câu 2: (miêu tả); (biểu cảm).
Câu 3: Tự sự
Câu 4: Biểu cảm Câu 5: Xen lẫn cả 3 yếu tố Câu 6: Miêu tả
Câu 7: (miêu tả); (biểu cảm) Câu 8: Tự sự- miêu tả
Câu 9: Tự sự
Câu 10: Tự sự
Câu 11: Xen lẫn cả 3 yếu tố Câu 12 (miêu tả); (biểu cảm) Câu 13-14-15: Biểu cảm Câu 16-17: Tự sự
Câu 18: Tự sự- biểu cảm Câu 19: Miêu tả
Câu 20: Tự sự- miêu tả
Trang 7việc nâng cao hiệu
quả tự sự của đoạn
trích?
GV HD Hs đọc câu
hỏi trong sgk, thảo
luận, trả lời Gv nhận
xét, khẳng định đáp
án
Hs đọc câu hỏi 2
trong sgk, thảo luận,
trả lời
Gv nhận xét, khẳng
định đáp án
Hs đọc câu hỏi 3
trong
HS suy nghỉ trả lời: Liên tưởng:
b Quan sát: xem xét để nhìn
rõ, biết rõ sự vật (hiện tượng)
c Tưởng tượng: tạo ra trong
tâm trí hình ảnh của cái ko hề
có ở trước mắt hoặc còn chưa gặp
HS suy nghỉ trả lời:
a Quan sát: “ Trong đêm ko
gian”.
b Tưởng tượng: “ Cô gái
những đám cưới sao”.
c Liên tưởng: “ Cuộc hành
trình đàn cừu lớn”.
HS suy nghỉ trả lời:
- Từ sự quan sát chăm chú, kĩ càng, tinh tế
Câu 21: Tự sự- biểu cảm Câu 22: Miêu tả- biểu cảm
Nhận xét: Các yếu tố miêu
tả và biểu cảm đã giúp cho đoạn văn tự sự trở nên sinh động, hấp dẫn và giàu chất thơ
II Quan sát, liên tưởng, tưởng tượng đối với việc miêu tả và biểu cảm trong bài văn tự sự:
1 Chọn và điền từ :
a Liên tưởng:
SGK
b Quan sát: SGK
c Tưởng tượng: SGK
Trang 8sgk, thảo luận, trả lời.
Gv nhận xét, khẳng
định đáp án
Hoạt độn4 (8 phút)
Yêu cầu hs đọc và
học phần ghi nhớ
(sgk)
Hs đọc và làm bài tập
luyện tập số 1
- Từ sự vận dụng liên tưởng, tưởng tượng, hồi ức
- Từ những sự vật, sự việc khách quan đã hoặc đang lay động trái tim người kể
- Ý (d) : Từ (và chỉ từ) bên trong trái tim người kể ko chính xác Vì:
+ Muốn biểu cảm thì nhất thiết phải có đối tượng để miêu tả và thông qua miêu tả mới biểu cảm được
+ Nếu chỉ từ bên trong trái tim người kể thì đó sẽ là những tâm trạng, cảm xúc mơ hồ, chung chung, trừu tượng, khó khơi gợi được sự đồng cảm ở người nghe (người đọc)
HS
Đoạn trích văn bản truyện Tấm Cám: Có lối tự sự, miêu tả và biểu cảm
-Tự sự: Một hôm vua đi chơi,
ra khỏi hoàng cung; thấy có quán nước bên đường bèn ghé vào; Bà lão dâng trầu; Thấy trầu têm cánh phượng, vua sực
2 Các hoạt động quan sát, liên tưởng và tưởng tượng:
a Quan sát: “ Trong
đêm ko gian”.
b Tưởng tượng: “ Cô gái
những đám cưới sao”.
c Liên tưởng: “ Cuộc hành
trình đàn cừu lớn”.
3 Các thao tác bộc lộ cảm xúc, rung động, tình cảm (biểu cảm):
- Từ sự quan sát chăm chú, kĩ càng, tinh tế
- Từ sự vận dụng liên tưởng, tưởng tượng, hồi ức
- Từ những sự vật, sự việc khách quan đã hoặc đang lay động trái tim người kể
- Ý (d) : Từ (và chỉ từ) bên trong trái tim người kể ko chính xác Vì:
+ +
Trang 9Yêu cầu hs về nhà
làm bài tập 2
nhớ tới trầu vợ mình têm ngày trước, liền phán hỏi; vua nhận
ra Tấm, truyền cho quân hầu rước về cung
- Miêu tả: quán nước bên đường sạch sẽ; (Tấm) có phần đẹp hơn xưa
- Biểu cảm: (Vua) mừng quá
HS
Đoạn trích từ văn bản “Lẵng quả thông”:
- Tự sự: Một hôm, Gri-gơ bắt gặp trong rừng một em bé Em
bé đang nhặt những quả thông
bỏ vào lẵng
- Miêu tả: đôi bím tóc nhỏ xíu, con gái ông gác rừng; trời đang thu; những chiếc lá nhân tạo nọ
- Biểu cảm: nếu như mà thôi;
rất thô kệch liễu hoàn diệp;
Mọi người run rẩy
Bài 2(BTVN)
III Ghi nhớ: (sgk)
IV Luyện tập:
Bài 1:
a Đoạn trích văn bản truyện Tấm Cám:
-Tự sự:
- Miêu tả:
- Biểu cảm:
Trang 10b Đoạn trích từ văn bản
“Lẵng quả thông”:
- Tự sự:
- Miêu tả:
- Biểu cảm:
Bài 2(BTVN)
Hoạt động 5 (2 phút)
3 Củng cố, luyện tập.
* Củng cố:
- Nắm khái niệm miêu tả,biểu cảm trong tự sự
- Tác dụng của quan sát,liên tưởng,tưởng tượng…trong miêu tả biểu cảm
Trang 11* Luyện tập :
- Hoàn thành bài tập theo yêu cầu của GV
4 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài mới:
* Bài cũ:
- Học bài theo hướng dẫn trong SGK
* Bài mới:
- Chuẩn bị bài mới ( T25)