GIÁO ÁN NGỮ VĂN 10Tuần 7 - Tiết 22-23: TẤM CÁM A- Mục tiêu bài học: Giúp HS - Tìm hiểu truyện cổ tích thần kì Tấm Cám để nắm được: nội dung của truyện; biện pháp nghệ thuật chính của tru
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN 10
Tuần 7 - Tiết 22-23: TẤM CÁM
A- Mục tiêu bài học: Giúp HS
- Tìm hiểu truyện cổ tích thần kì Tấm Cám để nắm được: nội dung của truyện; biện pháp nghệ thuật chính của truyện
- Biết cách đọc và hiểu một truyện cổ tích thần kì; nhận biết đực một số truyện cổ tích thần kì qua đặc trưng thể loại
- Có được tình yêu với người lao động, củng cố niềm tin và sự chiến thắng của cái thiện, cái chính nghĩa trong cuộc sống
B- Tiến trình dạy học:
1- Ổn định tổ chức:
2- Kiểm tra bài cũ: không
3- Giới thiệu bài mới:
Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt
HS đọc phần tiểu dẫn (SGK)
- Em cho biết nội dung phần Tiểu
dẫn?
- Cổ tích thần kì có nội dung và vai trò
như thế nào?
? Đặc trưng của thể loại cổ tích thần kì
này là gì
I.Tìm hiểu chung
1 Tiểu dẫn:
- Phân loại truyện cổ tích
=> Truyện cổ tích được chia làm 3 loại: cổ tích sinh hoạt, cổ tích loài vật và cổ tích thần kì
- Cổ tích thần kì có nội dung phong phú và chiếm số lượng nhiều nhất
+ Đặc trưng quan trọng nhất của cổ tích thần kì là: sự tham gia của các yếu tố thần kì vào tiến trình phát triển của câu chuyện ( tiên, Bụt, sự biến hoá thần kì, những vật có phép màu…)
Trang 2+Nội dung chính của truyện cổ tích
thần kì?
=> Tấm Cám thuộc loại cổ tích nào?
GV: Theo thống kê của một nữ sĩ
người Anh trên thế giới có 564 kiểu
truyện Tấm Cám
HS đọc văn bản
- Văn bản này có thể chia bố cục thành
mấy đoạn? Nội dung của từng đoạn?
GV hướng dẫn học sinh giải nghĩa
những từ khó trong SGK
GV định hướng HS đọc hiểu
-Tấm hiện ra là một con người có cuộc
đời và số phận như thế nào?
=> Hình ảnh của Tấm trong tác phẩm
+ Công việc thường ngày của Tấm?
+ Cám và mụ dì ghẻ đối xử, ứng xử
+ ND: thể hiện được ước mơ cháy bỏng của nhân dân lao động về hạnh phúc gia đình, về lẽ công bằng xã hội, về phẩm chất và năng lực tuyệt vời của con người
- Truyện Tấm Cám là cổ tích thần kì và được phổ biến sâu rộng ở nhiều dân tộc khác nhau trên thế giới + VN có khoảng 30 kiểu truyện Tấm Cám ý Ưởi, ý Noọng (dân tộc Thái) là một trong những kiểu truyện Tấm Cám
2 Bố cục
Chia làm 3 đoạn:
+ Cuộc đời và số phận bất hạnh của Tấm Nhưng Tấm luôn được Bụt giúp đỡ
+ Vật báu trả ơn, hạnh phúc đã đến với Tấm
+ Cuộc đấu tranh không khoan nhượng qua những kiếp hồi sinh của Tấm để giành lại hạnh phúc
3 Giải nghĩa những từ khó (SGK)
II Đọc -hiểu
1 Thân phận của Tấm
- Tấm mồ côi cả cha lẫn mẹ, là đứa con riêng lại là phận gái, sống trong xã hội phong kiến ngày xưa, nỗi khổ của Tấm bị đè nặng như một trái núi Tấm - đại diện cho cái thiện - là cô gái chăm chỉ, hiền lành đôn hậu
- Tác giả dân gian đã miêu tả:
+ Tấm làm lụng vất vả suốt ngày, đêm lại xay lúa giã gạo trong khi Cám được mẹ nuông chiều, ăn trắng mặc trơn quanh quẩn ở nhà không phải làm việc nặng + Cám lừa Tấm trút hết giỏ tép để giành phần thưởng chiếc yếm đỏ
+ Mẹ con Cám lừa giết cá bống ăn thịt
Trang 3với Tấm ra sao?
- Mẹ con Cám bóc lột Tấm ở những
mặt nào?
=> Bằng dẫn chứng cụ thể?
HS Nhận xét:
+ Thực chất của sự mâu thuẫn này là
gì?
GV: Truyện Tấm Cám mượn xung đột
trong gia đình để phản ánh mâu thuẫn
xã hội Cái thiện là Tấm ( chịu thương
chịu khó bắt đầy giỏ tép, chăn trâu
đồng xa, nhịn cơm để dành nuôi bống,
thật thà cả tin nghe lời mụ dì ghẻ) Cái
ác hiện hình qua mẹ con Cám (lừa gạt
+ Mẹ con Cám không muốn cho Tấm đi xem hội đổ thóc trộn gạo bắt nhặt
+ Khi thấy Tấm thử giày, mụ dì ghẻ bĩu môi tỏ vẻ khinh miệt
+ Giết Tấm và giết cả những kiếp hồi sinh của Tấm
- Mẹ con Cám bóc lột Tấm về vật chất và cả tinh thần + Vật chất: lao động quần quật suốt ngày, trút giỏ cá, bắt bống ăn thịt
+ Tinh thần: giành chiếc yếm đỏ, không cho xem hội, khinh miệt khi thử gày
* Không chỉ bóc lột về vật chất, tinh thần, tàn nhẫn hơn mẹ con Cám giết chết Tấm để cướp đoạt hạnh phúc Chúng không chỉ giết Tấm một lần mà tới 4 lần: Tấm chết => Vàng anh => xoan đào => khung cửi => cây thị (quả thị)
* Tấm khổ sở và bất hạnh, mẹ con Cám ác đến tận cùng cái ác Mâu thuẫn và xung đột càng trở nên căng thẳng
- Bản chất mâu thuẫn này là thể hiện sự xung đột
trong gia đình chế độ phụ quyền thời cổ, khi người phụ nữ giữ vai trò quan trọng Song mâu thuẫn giữa cái thiện và cái ác là chủ yếu
- Con đường dẫn đến hạnh phúc của Tấm chính là xu hướng giải quyết mâu thuẫn ấy, tác giả dân gian đã sử dụng yếu tố kì ảo trong truyện Bụt xuất hiện mỗi khi Tấm buồn tủi, an ủi, giúp đỡ Tấm mất yếm đào, Bụt cho cá bống Tấm mất bống, Bụt cho hi vọng đổi đời Tấm bị chà đạp, hắt hủi, Bụt cho đàn chim sẻ giúp Tấm để Tấm đi hội làng gặp nhà vua trở thành Hoàng hậu
- Từ mồ côi, Tấm trở thành Hoàng hậu Hạnh phúc ấy chỉ có ở con người hền lành lương thiện, chăm chỉ Điều đó đã nêu triết lí sống “ở hiền gặp lành” Đây cũng là quan niệm phổ biến trong truyện cổ tích thần
kì ở VN Mặt khác trở thành Hoàng hậu là ước mơ, khát vọng lớn lao của người nông dân bị đè nén áp
Trang 4lấy giỏ tép tước đoạt ước mơ nhỏ bé là
cái yếm đỏ, lén lút giết chết bống,
trắng trợn trộn thóc lẫn gạo nhằm dập
tắt niềm vui được giao cảm với đời của
Tấm, giết Tấm và những kiếp hồi sinh
của nàng…)
- Con đường dẫn đến hạnh phúc cho ta
thấy điều gì?
+ Hình ảnh Bụt xuất hiện có ý nghĩa
như thế nào trong đời sống tâm tưởng
của người xưa?
+ Hình ảnh Tấm - một trẻ mồ côi -
được làm Hoàng hậu? Ta thấy được
quan niệm và triết lí sống của người
dân là gì?
Để bảo vệ và giành lại cuộc sống hạnh
phúc của mình Tấm phải trải qua cuộc
đấu tranh không khoan nhượng như
thế nào
?Sự hoá thân này có gì đặc biệt
- Sự hoá thân này mang đặc trưng
bức Song truyện Tấm Cám không dừng lại ở kết thúc phổ biến đó mà mở ra một hướng khác Đó là cuộc đấu tranh không khoan nhượng để giành lại hanh phúc
2 Cuộc đấu tranh không khoan nhượng để giành lại hạnh phúc
- Tấm trải qua bốn kiếp hồi sinh:
+ Chim Vàng anh => xoan đào => khung cửi => (cây thị) quả thị
- Một cô Tấm hiền lành lương thiện vừa ngã xuống,
một cô Tấm mạnh mẽ quyết liệt sống dậy trở về với cuộc đời đòi lại hạnh phúc Tấm hoá Vàng anh để báo
hiệu sự có mặt của mình Vàng anh bị giết, Tấm hoá
cây xoan đào, khung cửi dệt tuyên chiến với kẻ thù
“cót ca, cót két, lấy tranh chồng chị, chị khoét mắt ra” Khung cửi dệt, qủa thị là những vật Tấm hoá thân
cũng là những gì bình dị, thân thương nhất trong cuộc sống dân dã Đó là những hình ảnh đẹp tạo ấn
tượng thẩm mĩ cho truyện
- Những vật Tấm hoá thân đều là yếu tố kì ảo ở phần
đầu Bụt hiện lên giúp Tấm mỗi lần Tấm khóc, sau đó Tấm không hề khóc, không thấy còn sự xuất hiện của
Bụt Ngược lại Tấm tự giành và giữ hạnh phúc
+ ảnh hưởng ở thuyết luân hồi của đạo Phật Cô Tấm chết đi sống lại không phải tìm hạnh phúc ở cõi Niết bàn mà giành và giữ hạnh phúc ngay ở cõi đời này
=> Lòng yêu đời và bản chất duy vật của người lao động khi sáng tạo truyện cổ tích.
- Nếu đôi giày là vật trao duyên thì miếng trầu têm cánh phượng là vật nối duyên Miếng trầu cánh phượng là thể hiện sự khéo léo đảm đang của người
Trang 5riêng của VHDG.Vậy đó là đặc trưng
gì?
+ ảnh hưởng điều gì trong thế giới
Phật?
=> ý nghĩa của việc giành và giữ hạnh
phúc của cô Tấm
+ Hình ảnh trầu còn cho ta thấy được
nét văn hoá nàycó giá trị như thế nào
trong cuộc sống của người dân VN?
GV: Vì vậy miếng trầu mang ý nghĩa
giao duyên không thể không có mặt
trong sự hội ngộ giữa nhà vua và Tấm
4- Củng cố
- Nét đặc sắc nghệ thuật trong truyện
cổ tích này là gì?
5- Dặn dũ
- Học bài
- Chuẩn bị "Làm văn"- Miêu tả và biểu
cảm trong văn tự sự - theo SGK
- Ôn tập: miêu tả, biểu cảm và tự sự
têm trầu Hoàng tử nhận ra người vợ của mình và đưa Tấm hồi cung
=> Miếng trầu là hình ảnh quen thuộc trong đời sống văn hoá, gắn liền với phong tục tập quán về hôn nhân gia đình Nhận trầu và ăn trầu là nhận lời giao ước, kết hôn.
III- Tổng kết:
- Nghệ thuật thể hiện sự chuyển biến của nhân vật Tấm lúc đầu Tấm hoàn toàn thụ động “Ôm mặt khóc” (3 lần khóc ) Thực ra khi khóc, Tấm đã nhận ra số phận cay đắng đau khổ của mình Nhưng sau khi bị giết ta thấy Tấm đứng thẳng dậy kiên quyết không hề rơi nước mắt
- Phản ánh ước mơ đổi đời và tinh thần lạc quan của người xưa