Cổ tích Tấm Cám đã được chuyển thể nhiều lần thành các vở chèo, cải lương, nhạc kịch, đồng thời cũng là nguồn đề tài cho thơ ca, nhạc, họa Để góp phần thấy được điều đó, chúng ta cùng tì
Trang 1A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến Thức
- Nắm được khái niệm, sự phân loại truyện cổ tích, đặc trưng của truyện cổ tích
thần kì
- Hiểu được các nhân vật và mâu thuẫn- xung đột chủ yếu của truyện
- Nắm được giá trị nghệ thuật của tác phẩm
2 Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng phân tích tác phẩm tự sự
3 Thái độ:
- Có lòng cảm thương đối với những người lao động nghèo khổ, những thân phận bất hạnh
- Bồi dưỡng niềm tin vào sự chiến thắng của cái thiện, chính nghĩa trong cuộc sống
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
1 Chuẩn bị của Giáo viên:
- SGK - SGV - Giáo án
2 Chuẩn bị của học sinh:
Trang 2C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Kiểm tra bài cũ :
1 Bài mới:
Cô Tấm đã đi vào đời sống văn hố, cùng với suy nghĩ và cảm thông chia sẻ của
người Việt với cha ông mình, với cuộc đời ngày xửa ngày xưa Cổ tích Tấm Cám
đã được chuyển thể nhiều lần thành các vở chèo, cải lương, nhạc kịch, đồng thời cũng là nguồn đề tài cho thơ ca, nhạc, họa Để góp phần thấy được điều đó, chúng
ta cùng tìm hiểu truyện Tấm Cám
* Học sinh đọc và trình bày nội
dung phần tiểu dẫn trong sgk
(trang 76)
? Truyện cổ tích chia làm mấy
loại? TC thuộc truyện cổ tích loại
nào?
? Nêu đặc điểm , giá trị tư tưởng
của truyện cổ tích thần kỳ?
I/ ĐỌC -TÌM HIỂU :
1 Phân loại truyện cổ tích: 3loại
+ Cổ tích sinh hoạt + Cổ tích lồi vật + Cổ tích thần kì(chiếm số lượng nhiều nhất)
2 Đặc điểm truyện cổ tích thần kỳ:
+ Có sự tham gia của các yếu tố thần kì
+ Đối tượng : Con người nhỏ bé trong xã hội + Kết cấu phổ biến: Nhân vật chính trải qua hoạn nạn cuối cùng được hưởng hạnh phúc
Trang 3*Truyện cổ tích TC được phổ biến
ở nhiều dân tộc trên thế giới Theo
thống kê của nữ sĩ người Anh trên
thế giới có 564 kiểu truyện TC Ở
VN có 30kiểu truyện TC
* GV gọi HS đọc VB và tóm tắt
*GV hướng dẫn HS cách đọc đúng
ngữ điệu, HS đóng vai đọc, 1 HS
dẫn truyện
* Gv gọi HS tóm tắt và xem giải
nghĩa từ khó
? Truyện cổ tích Tấm Cám có thể
chia mấy phần? Tóm tắt nội dung
mỗi phần?
thoả nguyện mơ ước + Nội dung : Thể hiện mâu thuẫn , xung đột trong gia đình , ngồi xã hội ; cuộc đấu tranh giữa thiện – ác, tốt – xấu ; đề cao cái thiện phê phán cái ác; thể hiện mơ ước thiện chiến thắng ác , xã hội công bằng hạnh phúc
+ Kết thúc có hậu
3 Đọc văn bản và tóm tắt truyện:
a/ Đọc: Đọc theo đặc trưng thể loại:giọng kể
chuyện chậm rãi, biểu cảm, phù hợp tính cách
các nhân vật.
b/ Tóm tắt truyện:
c/.Giải thích từ khó(sgk) d/.Bố cục
- Mở truyện “Ngày xưa … việc nặng”: giới
thiệu các nhân vật chính và hồn cảnh truyện
- Thân truyện: “Một hôm … về cung”: diễn biến câu chuyện
+ Tấm ở với gì ghẻ và Cám đến khi trở thành hồng hậu
+ Tấm bị giết và hóa thân
Trang 4HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS YÊU CẦU CẦN ĐẠT
GV gợi ý HS phân tích văn bản
? Theo dõi tồn truyện , em cảm
nhận về cuộc đời thân phận cô
Tấm ntn?
? Em hiểu nguyên nhân dẫn đến
xung đột, bất hồ trong gđ T là gì?
*HS trả lời, GV nxét , giảng:
Với chế độ phụ quyền đa thê, mẹ
T mất, cha T lấy vợ kế Rồi cha
mất, T mồ côi cả cha lẫn mẹ, bị
mẹ ghẻ dứt bỏ ( con chồng) ⇒ tâm
lý yêu con mình ghét con chồng
Vì
“Mấy đời bánh đúc có xương
-Kết truyện :(còn lại) Tấm trả thù mẹ con Cám
II Phân tích
1 Thân phận và con đường đến với hạnh phúc của Tấm:
a) Thân phận của Tấm:
- Mồ côi, bị mẹ ghẻ và cô em gái cùng cha hắt
hủi, đày đọc, làm lụng suốt ngày
- Bản chất của mâu thuẫn giữa Tấm và Cám: + Mâu thuẫn gia đình:
Tấm> <Cám (Chị em cùng cha khác mẹ) Tấm> <dì ghẻ (Mẹ ghẻ con chồng) => Trong hai mâu thuẫn trên , mâu thuẫn Tấm- Cám là chủ yếu xuyên suốt tồn truyện , liên tục và ngày càng căng thẳng quyết liệt Mâu thuẫn dì ghẻ con chồng chỉ đóng vai trò
bổ sung , phụ trợ , không liên tục
- Mâu thuẫn xã hội:
Tấm > < Mẹ con cám Thiện > < Ác
Trang 5Mấy đời mẹ ghẻ mà thương con
chồng”
- Mâu thuẫn được nâng lên khỏi
quan hệ gia đình thành mâu thuẫn
xã hội
? Để đến với hạnh phúc, em thấy
cuộc đời T gian nan ntn?
Người bị áp bức> < Kẻ áp bức ==> Mâu thuẫn phát triển thành xung đột một mất một còn và dẫn đến thiện thắng ác ,
ác bị trừng trị đích đáng , thiện thỏa nguyện ước mơ
b Con đường đến với hạnh phúc của Tấm:
- Tấm luôn bị mẹ con Cám đối xử độc ác:
- Đi bắt tép : Tấm chăm chỉ bắt được giỏ tép đầy, bị Cám lười biếng lừa chị đổ tép sang giỏ mình => về nhận thưởng (yếm đỏ)
- Đi chăn trâu Gạt Tấm đi chăn đồng xa, Cám giết cá bống (người bạn an ủi của T) ăn thịt
- Đi xem hội
Mẹ con Cám trắng trợn trộn thóc với gạo bắt Tấm nhặt => dập tắt niềm vui được đi hội củaT
Được Bụt giúp, Tấm được đi hội và trở thành
vợ vua
Mẹ con Cám căm tức, tìm mọi cách hãm hại
T khi cô trở thành vợ vua
Trang 6HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS YÊU CẦU CẦN ĐẠT
? Ở truyện, em thấy Tấm là người
như thế nào?Thái độ của cô khi bị
đối xử tàn nhẫn?
? Nhận xét của em về hành động
của mẹ con Cám đ/với Tấm?
-Vai trò của Bụt trong phần đầu
của truyện?
-Những hình ảnh con bống, con
gà,đàn chimsẻ đặc biệt hình ảnh
chiếc giày đánh rơi có ý nghĩa gì?
* Hình ảnh con bống , con gà , đàn
chim sẻ , chiếc giày có ý nghĩa
quan trọng Đặc biệt hình ảnh
chiếc giày đánh rơi là một trong
những chi tiết , hình ảnh độc đáo
bởi nó không chỉ là sự tưởng đẹp
mà là còn cầu nối , cái cớ để so
- Tấm là người bất hạnh , ý thức được thân phận chỉ biết chịu đựng, yếu đuối thụ động , nhường nhịn và khóc
Mẹ con cám : độc ác , nhẫn tâm , nhỏ nhen , lừa dối và hãm hại Tấm
- T luôn được sự trợ giúp của thần: Bụt xuất
hiện an ủi, ban tặng vật thần kỳ:
+ T mất yếm ⇒ Bụt cho cá bống + T mất cá bống ⇒ hi vọng đổi đời + T không được đi hội ⇒ chim sẻ đến giúp + T bị chà đạp ⇒ Bụt đưa T trở thành vợ vua
Trang 7sánh với cám , dẫn đến Tấm gặp
Vua , trở thành Hồng hậu ,mở màn
hồng loạt tội ác của mẹ con Cám
HS thảo luận:
? Có người cho rằng yếu tố thần
kỳ trong truyện cổ tích chỉ làm
cho hình ảnh nhân vật trở nên yếu
đuối hơn, ý kiến các em ntn?
?Nhận xét về vai trò các thế lực
siêu nhân trong truyện?
*GV chuyển ý:
? Mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con
Cám khi Tấm trở thành hòang hậu
có giảm đi không? Vì sao?
? Khi bị mẹ con Cám giết, T có
còn giữ thái độ cam chịu 1 cách
yếu đuối không? T đã làm gì trước
sự độc ác của mẹ con Cám?
- Ý nghĩa, vai trò của các thế lực thần linh:
Bênh vực kẻ yếu, đem lại công bằng, dân chủ, hạnh phúc của những người lao động nghèo khổ trong XH
T đạt được hạnh phúc thể hiện triết lý dân
gian : “ở hiền gặp lành”.
2 Cuộc đấu tranh quyết liệt giành lại hạnh
phúc của Tấm:
-Mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con cám phát
triển ngày một căng thẳng gay gắt, quyết liệt thành xung đột một mất một còn mang tầm cỡ
xã hội
- Khi bị mẹ con Cám tiêu diệt đến cùng (giếtTấm), Tấm đã quyết liệt phản kháng
Trang 8HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS YÊU CẦU CẦN ĐẠT
? Bốn lần hóa thân của Tấm sau
mỗi lần bị giết chứng tỏ điều gì?
? Em có suy nghĩ gì về kết thúc
truyện nvậy?
.
- Bị giết, Tấm vùng lên giành hạnh phúc, cô
hố thân thành: vàng anh, cây xoan đào, khung cửi, cây thị(quả vàng thơm)
- Bốn lần bị giết, bốn lần hóa thân của T chứng minh sức sống mãnh liệt không thể bị tiêu diệt Cái thiện không chịu chết oan ức trong im lặng, vùng dậy huỷ diệt cái ác ⇒ Cuộc đấu tranh gay gắt giữa cái thiện và cái ác
- Quan niệm thiện thắng ác và tinh thần lạc quan ,niềm tin vào chân lí, công bằng xã hội của người Việt xưa
3 Ý nghĩa kết thúc truyện :
- Kết thúc truyện có hậu thể hiện triết lý : “
gieo gió gặp bão”, “ở hiền gặp lành”, “ở ác gặp dữ” và bài học cảnh báo : Đừng gây mâu thuẫn, thù ốn.
- Con người phải tự mình bảo vệ hạnh phúc
Trang 9THẢO LUẬN: Gv nêu vấn đề :
1/ Nếu không gặp bà cụ hàng
nước, T có trở thành hhậu và được
hp không?
2/ Nói về hành động trả thù của
Tấm có những ý kiến sau:
+Tấm trả thù là hợp lí, là đích
đáng Mẹ con Cám đáng bị trừng
trị như vậy
+Tấm làm vậy là trái với banû
chất hiền hậu, làm giảm vẻ đẹp
thuần khiết của nhân vật.So với
Thạch Sanh Tấm không bằng.Tấm
cũng hẹp hòi, ích kỉ
của mình, không tìm hạnh phúc ở cõi nào khác mà tìm hạnh phúc thực sự ngay ở cõi đời này.
- Hành động trả thù của Tấm là đích đáng vì
mẹ con cám đã nhiều lần hại Tấm hòng tiêu diệt Tấm đến cùng, không cho Tấm con đường sống.Tấm phải trả thù thì mới có thể tồn tại.Mặt khác, mâu thuẫn của Tấm và mẹ con Cám không còn là mâu thuẫn gia đình mà
là mâu thuẫn xã hội.Mâu thuẫn giữa thiện và
ác, giữ a người bóc lột và người bị bóc lột.Tóm lại, Tấm trả thù là để đòi lại quyền sống , quyền làm người
III Tổng kết
- Đằng sau xung đột dì ghẻ con chồng, truyện
cổ tích TC phản ánh mâu thuẫn sâu sắc giữa
Trang 10HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS YÊU CẦU CẦN ĐẠT
?Nêu những nét chính về nội
dung nghệ thuật của truyện cổ
tích Tấm Cám?
Gv cho HS luyện tập tại lớp
cái thiện và cái ác, giữa ndlđ và giai cấp bóc lột Qua cách giải quyết xung đột, truyện nêu cao khát vọng, ước mơ được sống tự do, hạnh phúc, công bằng và tinh thần lạc quan của ndlđ về cuộc sống
- Đặc sắc nghệ thuật của truyện thể hiện ở sự chuyển biến của của hình tượng nhân vật :từ yếu đuối thụ động đế kiên quyết đấu tranh giành lại sự sống, hạnh phúc cho mình
IV/ LUYỆN TẬP:
1 Em hãy tìm và đọc những câu ca dao, tục ngữ hay truyện cổ tích có hình ảnh miếng trầu
2 Em hãy trình bày ý nghĩa của hình ảnh miếng trầu trong đời sống văn hố của người Việt
3 Củng cố:
HS làm bài tập, GV gọi HS đọc ghi nhớ và chép Ghi nhớ vào tập
4 Hướng dẫn học sinh học ở nhà :
- Hướng dẫn học bài: Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự.
Trang 11- Soạn theo câu hỏi trong sách giáo khoa.