Giáo án Ngữ văn 10 tuần 12: Khái quát văn học dân gian việt nam từ thế kỹ X đến hết thế kỹ XIX

Để thấy rõ diện mạo của nền văn học ấy, chúng ta đọc hiểu bài “Khái quát văn học Việt Nam từ Thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX” Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt Hoạt động 1

Tuần 12 - Tiết 34 – 35: KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM

TỪ THẾ KỶ X ĐẾN HẾT THẾ KỶ XX

A Mục tiêu :

Trong SGK và SGV

B Phương tiện thực hiện :

- SGK và SGV Ngữ văn 10

- Thiết kế bài học

C Cách thức tiến hành :

- Học sinh đọc trước Sách giáo khoa - gạch dưới những phần trọng tâm  trả lời câu hỏi trong Sách giáo khoa

- Giáo viên tổ chức tiết dạy theo các phương pháp : đọc sáng tạo, đàm thoại gợi mở, diễn giảng, tích hợp

D Tiến trình dạy học :

1 Ổn định lớp :

2 Bài cũ : Kiểm tra bài soạn, SGK.

3 Bài mới :

Năm 938 Ngơ Quyền đánh tan quân Nam Hán trên sơng Bạch Đằng mở ra một kỉ nguyên mới cho dân tộc Từ đây đất nước Đại Việt bắt tay xây dựng chế độ phong kiến độc lập tự chủ Văn học chữ viết bắt đầu hình thành và phát triển qua các triều đại Lý, Trần, Lê Để thấy rõ diện mạo của nền văn học ấy, chúng ta đọc hiểu bài “Khái quát văn học Việt Nam từ Thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX”

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt

Hoạt động 1 : Tìm hiểu các thành phần của

Văn học Việt Nam từ Thế kỉ X đến Thế kỉ XIX

- Học sinh đọc thứ tự các phần I, II, III, IV

- Văn học Việt Nam bao gồm những phân đoạn

nào ?

+ Văn học dân gian

Văn học Việt Nam từ TK X đến hết TK XIX gọi là văn học trung đại

I Các thành phần văn học từ TK X đến hết TK XIX.

1 Văn học chữ Hán :

- Chữ viết : chữ Hán, xuất hiện rất sớm và tồn

+ Văn học viết.

- Văn học viết Việt Nam phát triển qua các thời

kì lịch sử nào ?

+ Từ TK X  hết TK XIX

+ Từ TK XX  nay

- Từ TK X  hết TK XIX có những thành phần

văn học chủ yếu nào ? Văn học chữ Hán và văn

học chữ Nôm (2 thành phần)

- Thành phần văn học chữ Hán được biểu hiện

cụ thể như thế nào ? (chữ viết, thể loại )

- Đối tượng tham gia sáng tác và phổ biến là

ai ? Chủ yếu là giới trí thức, nhà quan, tăng lữ,

nhà nho

- Thành phần văn học chữ Nôm biểu hiện cụ thể

như thế nào ?

+ Ra đời và phát triển như thế nào ?

- Cho biết các thể loại văn học ?

- Đặc trưng thi pháp ?

- GV khái quát : văn học trung đại có hiện

tượng song ngữ : chữ Hán và chữ Nôm nhưng

không mâu thuẩn mà bổ sung cho nhau trong

quá trình phát triển của văn hoá dân tộc

Hoạt động 2 : Tìm kiếm các giai đoạn phát

triển của văn học trung đại ?

- Văn học trung đại chia làm mấy giai đoạn ?

- Bối cảnh lịch sử có những sự kiện gì quan

trọng ? Nó tác động đến sự phát triển của văn

tại một quá trình hình thành và phát triển của văn học trung đại bao gồm cả thơ và văn xuôi

- Thể loại : tiếp thu từ văn hóa Trung Quốc bao gồm : chiếu, biểu, hịch, cáo truyện truyền

kỳ, ký sự, tiểu thuyết chương hồi, phú, thơ

cổ, thơ đường luật

2 Văn học chữ Nôm :

- Cuối TK XIII văn học sáng tác bằng chữ Nôm xuất hiện, phát triển mạnh vào TK XV, đạt đỉnh cao vào TK XVIII, XIX

- Thể loại văn học :

+ Tiếp thu từ Trung Quốc : phú, văn

tế

+ Văn học dân tộc, ngâm khúc, truyện thơ, hát nói

+ Dân tộc hóa : thơ Nôm đường luật, Đường luật thất ngôn xen lục ngôn

- Thi pháp : vừa chịu ảnh hưởng của văn học

cổ điển Trung Quốc vừa tiếp thu nền văn học dân gian Việt Nam

II Các giai đoạn văn học từ TK X đến hết

TK XIX.

học như thề nào ?

HS trình bày  HS khác bổ sung

- Cho biết nội dung, nghệ thuật chủ yếu

- Tác giả, tác phẩm tiêu biểu ?

HS trình bày  GV chốt

Tiết

2:

2

- Bối cảnh lịch sử có những điểm gì đáng lưu

ý ? HS kể  HS khác bổ sung

- Nội dung văn học có những chuyển biến như

thế nào ?

- Nghệ thuật có những thành tựu gì ?

- Tác giả, tác phẩm tiêu biểu ? HS kể - GV chốt

lại

1 Giai đoạn từ TK X đến hết TK XIV :

- Năm 938, ta giành được quyền độc lập, nhà nước Phong kiến Việt Nam bắt đầu ổn định

và phát triển

- Trải qua nhiều cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và lập được nhiều kì tích : Thắng giặc Tống, Nguyên, Mông, Minh

- Tác động đến văn học : văn học viết ra đời, xuất hiện văn học chữ Nôm bên cạnh văn học chữ Hán dẫn đến văn học phát triển toàn diện

- Nội dung : đề cao tinh thần yêu nước và tự hào dân tộc

- Nghệ thuật : đạt được những thành tựu về văn chính luận văn xuôi viết về đề tài lịch sử, văn hóa Thơ phú đều phát triển

2 Giai đoạn từ TK XV đến hết TK XVII :

- Sau chiến thắng quân Minh, chế độ phong kiến Việt Nam phát triển đến đỉnh cao, nhà

Lê được thiết lập

TK XVI – XVII, xã hội phong kiến Việt Nam

đi vào con đường suy yếu Xung đột giữa các tập đoàn phong kiến dẫn đến nội chiến Lê - Mạc và Trịnh - Nguyễn kéo dài gần thế kỷ

- Nội dung văn học : + Ca ngợi cuộc kháng chiến chống quân Minh, chế độ phong kiến

+ Phê phán hiện thực xã hội và những suy thoái về đạo đức

- Văn học chữ Hán phát triển với nhiều thể loại

- Văn học chữ Nôm có sự Việt hóa thể loại của Trung Quốc đồng thời sáng tạo những thể loại văn học dân tộc

3 Giai đoạn từ TK XVIII đến nửa đầu TK

3

- Bối cảnh lịch sử

- Tác động đến văn học như thế nào ?

- Nội dung có những đặc điểm gì đặc biệt so với

giai đoạn trước

- Cho biết nội dung cụ thể của nhân đạo CN ?

Biểu hiện ở tác phẩm nào ?

- Nghệ thuật phát triển ra sao ?

4

- Xã hội Việt Nam có điểm gì đáng chú ý ?

- Nội dung văn học chuyển biến như thế nào ?

Biểu hiện cụ thể ?

- Kể tên tác giả, tác phẩm tiêu biểu

- Nghệ thuật như thế nào ?

XIX :

- Chế độ phong kiến khủng hoảng trầm trọng, nhiều cuộc kháng chiến của nông dân, đỉnh cao là khởi nghĩa Tây Sơn dẫn đến thống nhất đất nước nhưng về sau thất bại

- Triều Nguyễn khôi phục chế độ phong kiến chuyên chế - đất nước nằm trước hiểm họa xâm lăng của thực dân Pháp

- Văn học phát triển vượt bậc – là giai đoạn phát triển rực rỡ nhất

- Nội dung : xuất hiện trào lưu nhân đạo CN (đòi quyền sống, đòi hạnh phúc và giải phóng con người, đặc biệt là người phụ nữ – Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc, Truyện Kiều)

- Nghệ thuật : phát triển mạnh về văn xuôi và văn vần, chữ Hán và chữ Nôm Địa vị văn học chữ Nôm và những thể loại văn học dân tộc được khẳng định và đạt tới đỉnh cao Văn xuôi tự sự chữ Hán đạt được thành tựu nghệ thuật lớn về tiểu thuyết chương hồi

4 Giai đoạn nửa cuối TK XIX :

- Pháp xâm lược - cả dân tộc đứng lên chống giặc ngoại xâm Xã hội Việt Nam chuyển từ phong kiến sang thực dân nửa phong kiến

- Nội dung : văn học yêu nước phát triển phong phú và mang âm hưởng bi tráng (ca ngợi tinh thần yêu nước, tố cáo tội ác thực dân Pháp và sự hèn nhát của triều Nguyễn, phơi bày hiện thực xã hội giao thời - Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến, Tú

Xương )

- Nghệ thuật : thể hiện thi pháp xuất hiện : văn xuôi chữ quốc ngữ

Hoạt động 3 : Tìm hiểu những đặc điểm lớn về

nội dung văn học

- HS trả lời câu hỏi 3 trên cơ sở xem SGK trang

108 – 110

- HS đọc - gạch SGK về học

- GV tích hợp ở trung học cơ sở :

+ Nam quốc sơn hà + Hịch tướng sỉ

- Lập sơ đồ

III Những đặc điểm lớn về nội dung của văn học từ TK X đến hết TK XIX : 1- Nội dung cảm hứng yêu nước :

Sơ đồ :

2 Chủ nghĩa nhân đạo :

3 Cảm hứng thế sự :

Chủ nghĩa yêu nước

Cương vị Dân tộc

Xót xa trước cảnh nước mất nhà tan

Trách nhiệm xây dựng đất nước

Biết ơn ca ngợi những người hi sinh vì tổ quốc

Chủ nghĩa nhân đạo

Cảm thông chia

sẻ với số phận của người bất hạnh

Khẳng định phẩm chất tốt đẹp ở nhân phẩm, tài năng, khát vọng con người

Lên án hành vi

vô nhân đạo

Hoạt động 4 : Tìm hiểu các đặc điểm về nghệ

thuật

- Cho HS trình bày câu 4

- GV diễn giải thêm : tính qui phạm được thể

hiện ở

+ Nội dung : quan điểm văn học (giáo huấn)

+ Hình thức : tư duy nghệ thuật, thể loại văn

học sử dụng tư liệu

- Thế nào là khuynh hướng trang nhã và bình

dị?

- Quá trình tiếp thu và ảnh hưởng văn học nước

ngoài như thế nào ?

- HS trình bày cụ thể, cho ví dụ ?

- Tích hợp : văn học trung đại thể hiện về ước

lệ, tượng trưng : tả tài sắc chị em Thúy Kiều 

THCS

III Những đặc điểm lớn về nghệ thuật của văn học TK X đến hết TK XIX.

1 Tính qui phạm và sự phá vỡ tính qui phạm:

- Vừa tuân thủ tính qui phạm vừa từng bước phá vỡ tính qui phạm phát huy cá tính sáng tạo

Thu Vịnh : + những hình tượng của thơ cổ + Mang nét đặc trưng riêng của VN

2 Khuynh hướng trang nhã và xu hướng bình dị.

3 Tiếp thu và dân tộc hóa văn hoá nước ngoài

- Tiếp thu tinh hoa văn hóa Trung Quốc

- Quá trình dân tộc hóa

4 Củng cố : HS lập sơ đồ về văn học trung đại Việt Nam.

5 Dặn dò :

- Đọc kĩ SGK  học các ý trọng tâm có vận dụng minh họa

- Bài mới : Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt