Giáo án Ngữ văn 10 tuần 12: Khái quát văn học dân gian việt nam từ thế kỹ X đến hết thế kỹ XIX

- Nắm vững một số đặc điểm lớn về nội dung và hình thức của văn học trung đại Việt Nam trong quá trình phát triển.. 115phỳt GV: Văn học viết Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX là nền vă

Trang 1

KHÁI QUÁT VHVN TỪ TK X ĐẾN HẾT TK XIX

I.MỤC TIÊU BÀI HỌC.

1 Kiến thức : Giúp học sinh: - Nắm vững các thành phần chủ yếu và các

giai đoạn phát triển của văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX - Nắm vững một số đặc điểm lớn về nội dung và hình thức của văn học trung đại Việt Nam trong quá trình phát triển

2 Kĩ năng:- Rèn kĩ năng phân tích, tổng hợp, phát hiện và chứng minh các

luận điểm văn học sử một cách hệ thống, kĩ năng sử dụng SGK kết hợp với lời giải thích, phân tích của giáo viên

3 Thái độ:- Bồi dưỡng lòng yêu mến, trân trọng giữ gìn và phát huy di sản

văn học dân tộc

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS.

1 GV: SGK + SGV + TLTK + GA

2 HS: Chuẩn bị bài theo câu hỏi hướng dẫn trong SGK.

3 Phương pháp: Hệ thống, gợi tìm, thảo luận, trả lời câu hỏi trong SGK.

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC.

Hoạt động 1(5phút)

1.Kiểm tra bài cũ:

* Câu hỏi: Ca dao là gì? Phân biệt giữa ca dao và dân ca? Các bài ca dao đã

học được phân chia theo chủ đề nào?

Trang 2

* Đáp án: Ca dao là lời, dân ca là nhạc và lời được diễn xướng trong đời sống

cộng đồng, trong lễ hội dân gian

- Phân loại ca dao theo đề tài- chủ đề có:

+ Ca dao than thân + Ca dao yêu thương tình nghĩa + Ca dao hài hước

* Tên HS trả lời:

2 Bài mới:

* Giới thiệu bài mới: (1) Năm 938 Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán trên

sông Bạch Đằng mở ra kỉ nguyên mới cho dân tộc Từ đây đất nước Đại Việt bắt

tay xây dựng chế độ phong kiến độc lập tự chủ Văn học bằng chữ viết bắt đầu

hình thành từ đó Bên cạnh dòng văn học dân gian, văn học viết phát triển qua các

triều đại: Lý, Trần, Lê với thành tựu của nó đã đóng góp vào văn học trung đại

Việt Nam cho đến hết thế kỉ XIX Để thấy rõ diện mạo của nền văn học ấy, chúng

ta đọc - hiểu bài "Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX".

1(15phỳt)

GV: Văn học viết

Việt Nam từ thế kỷ

X đến thế kỷ XIX là

nền văn học tồn tại

và phỏt triển trong

xó hội phong kiến

mười thế kỉ văn học

HS

đ ọc và trả lời:

- Văn học Việt Nam trung đại gồm

2 thành phần chủ yếu là:

+ Văn học chữ Hỏn

+ Văn học chữ Nụm

I Các thành phần của văn học từ thế kỷ X đến thế hết thế kỷ XIX

Trang 3

này gọi là văn học

trung đại

? Em cũn nhớ trong

chương trỡnh Ngữ

văn THCS văn học

trung đại Việt Nam

cú cỏc bộ phận văn

học nào?

? Em hiểu thế nào

là văn học chữ Hỏn?

Nờu tờn một số tỏc

giả, tỏc phẩm tiờu

biểu đó học ở

THCS?

? Giải thớch khỏi

niệm chữ Nụm?

HS

- Khỏi niệm: Là cỏc sỏng tỏc văn học của người Việt bằng chữ Hỏn;

ra đời và tồn tại, phỏt triển cựng với quỏ trỡnh phỏt triển của văn học trung đại

- Thể loại: Gồm chiếu, hịch, cỏo, truyện truyền kỡ, kớ sự, tiểu thuyết chương hồi, phỳ, thơ cổ phong, thơ Đường luật

…

HS

- Khỏi niệm: Chữ Nụm là chữ Việt

cổ do người Việt dựa vào chữ Hỏn

1 Văn học chữ Hán:

- Khái niệm:

- Thể loại: Gồm chiếu, hịch, cáo, truyện

VD: Bình Ngô Đại Cáo, Hịch Tướng Sĩ, Truyền kì mạn lục, Hoàng lê nhất thống chí, Qua đèo ngang

+ Có nhiều thành tựu nghệ thuật to lớn (Viết chữ Hán nhưng đọc theo phiên âm Việt gọi là Hán Việt)

Trang 4

? đặc điểm của cỏc

thể loại văn học chữ

Nụm Việt Nam khỏc

với văn học chữ

Hỏn như thế nào?

? Em hóy nờu tờn

một vài tỏc phẩm,

tỏc phẩm văn học

chữ Nụm tiờu biểu

đó học?

3(25phỳt)

? Nờu hoàn cảnh

lịch sử xó hội của

thời kỡ văn học này?

sỏng tạo ra để ghi õm tiếng Việt

+ Xuất hiện vào thế kỉ XIII

+ Tồn tại và phỏt triển hết thời kỳ văn học trung đại

- Chủ yếu là thơ

HS

- Chia ra làm 4 giai đoạn

- Dõn tộc dành độc lập từ phong kiến xõm lược Trung Quốc (chiến thắng Bạch Đằng 938)

- Hai lần thắng quõn tống

- Ba lần chiến thắng quõn nguyờn mụng

- Hai mươi năm chiến đấu và chiến thắng quõn Minh

2 Văn học chữ Nôm:

- Khái niệm:

+ Xuất hiện vào thế kỉ XIII + Tồn tại và phát triển hết thời

kỳ văn học trung đại

- Chủ yếu là thơ

VD:

- Truyện Kiều (Nguyễn Du)

- Lục Văn Tiên (Nguyễn Đình Chiểu)

- Thơ Nôm Đường luật

- Thất ngôn tứ tuyệt (thơ Hồ Xuân Hương)

- Thất ngôn bát cú đường luật (thơ Nguyễn Khuyến)

II Các giai đoạn phát triển:

1 Từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIV :

a Hoàn cảnh lịch sử xã hội:

- Dân tộc dành độc lập từ phong kiến xâm lược Trung Quốc (chiến thắng Bạch Đằng

Trang 5

? Thành phần văn

học của giai đoạn

này?

? Nội dung của văn

học giai đoạn này?

? Nờu những thành

tựu về nghệ thuật?

? Tờn tỏc giả, tỏc

phẩm tiờu biểu của

giai đoạn này ?

HS

- Chủ yếu viết bằng chữ Hỏn Từ thế kỷ XVIII cú chữ Nụm

HS

Yờu nước chống xõm lược và tự hào dõn tộc

HS

chiếu, hịch, văn xuụi vố lịch sử (Đại việt sử kớ) VD: Chiếu đời Đụ (Lớ Thỏi Tổ); Nam Quốc Sơn Hà (Lý Thường Kiện), Tỏ Lũng (Phạm Ngũ Lóo); Phỳ Sụng Bạch Đằng (Trương Hỏn Siờu)

HS đọc và trả lời:

- Sau chiến thắng quõn Minh, nước Đại Việt phỏt triển tới đỉnh cao của chế độ phong kiến Việt Nam Bước sang thế kỷ XVI và đến hết thế kỷ

938)

b Các bộ phận văn học:

- Chủ yếu viết bằng chữ Hán

Từ thế kỷ XVIII có chữ Nôm

c Nội dung: Yêu nước chống

xâm lược và tự hào dân tộc

d Nghệ thuật: Những thành

tựu lớn đầu tiên của văn học chữ Hán: chiến, hịch, văn xuôi

vè lịch sử (Đại việt sử kí)

2 Từ thế kỷ thứ XV đến hết thế kỷ XVII:

a Hoàn cảnh lịch sử:

- Sau chiến thắng quân Minh, nước Đại Việt phát triển tới

Trang 6

? Nờu nhận xột về

cỏc bộ phận văn học

thời kỡ này ?

? Nờu nội dung, chủ

đề, cảm hứng của

văn học giai đoạn

này ?

? Kể tờn một số tỏc

phẩm, tỏc phẩm tiờu

biểu để CM ?

tựu về nghệ thuật ?

XVII xó hội phong kiến Việt Nam trượt dần trờn một cỏi dốc khụng cú

gỡ cứu vón nổi Xung đột của cỏc tập đoàn phong kiến dẫn đến nội chiến Lờ Mạc và Trịnh Nguyễn kộo dài gần một thế kỷ

HS

Văn học chữ Hỏn + chữ Nụm đều phỏt triển đạt nhiều thành tựu

HS

- Ca ngợi cuộc khỏng chiến chống quõn Minh (Bỡnh Ngụ Đại Cỏo-Nguyễn Trói) Thơ của Cỏo-Nguyễn Bỉnh Khiờm, Truyền kỡ mạn lục của Nguyễn Dữ đó đỏnh sự chuyển biến từ cảm hứng ngợi ca sang phờ phỏn những suy thoỏi về đạo đức

và hiện thực xó hội

HS

Thành tựu vượt bậc về văn chớnh luận …

đỉnh cao của chế độ phong kiến Việt Nam

b Các bộ phận văn học:

Văn học chữ Hán + chữ Nôm đều phát triển đạt nhiều thành tựu

c Nội dung:

- Ca ngợi cuộc kháng chiến chống quân Minh (Bình Ngô Đại Cáo- Nguyễn Trãi)

d Nghệ thuật:

Trang 7

lịch sử xó hội trong

giai đoạn này ?

? Nờu tờn một số

tỏc phẩm tiờu biểu

cho giai đoạn này

Từ đú khỏi quỏt chủ

đề và cảm hứng chủ

đạo ?

HS

- Nội chiến phong kiến tiếp tục gay gắt

- Phong trào nụng dõn khởi nghĩa sụi sục đỉnh cao là khởi nghĩa nụng dõn Tõy Sơn diệt Trịnh- Nguyễn;

Xiờm - Thanh để thống nhất đất nước

-> Tõy Sơn thất bại, nhà Nguyễn khụi phục Vương triều phong kiến chuyờn chế Đất nước trước hiểm hoạ xõm lăng của thực dõn Phỏp

HS

- Xuất hiện chủ nghĩa nhõn đạo, cảm hứng nhõn đạo, nhõn văn

Tiếng núi đũi quyền sống, quyền hạnh phỳc, đấu tranh đũi giải phúng con người cỏ nhõn

Thành tựu vượt bậc về văn chính luận (Bình Ngô Đại Cáo) văn xuôi tự sự (Truyền kì mạn lục)

- Thơ nôm của Nguyễn Trãi

3 Từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX.

- Nội chiến phong kiến tiếp tục gay gắt

- Phong trào nông dân khởi nghĩa sôi sục đỉnh cao là khởi nghĩa nông dân Tây Sơn

b Nội dung:

- Xuất hiện chủ nghĩa nhân đạo, cảm hứng nhân đạo, nhân văn

Trang 8

tựu về nghệ thuật ?

giai đoạn này?

- GV hỏi: Chủ đề và

cảm hứng chủ đạo

trong văn học giai

đoạn này là gỡ?

HS

Phỏt triển toàn diện cả về thơ chữ Hỏn và chữ Nụm cả văn vần, văn xuụi đặc biệt, văn học chữ Nụm được khẳng định và đạt tới đỉnh cao (Truyện Kiều)

HS

- Thực dõn Phỏp xõm lược Việt Nam, triều Nguyễn đầu hàng từng bước; nhõn dõn cả nước kiờn cường chống giặc

- Xó hội chuyển thành xó hội nửa thực dõn nửa phong kiến

- Văn học phương Tõy bắt đầu ảnh hưởng đời sống xó hội

HS

- Chủ đề yờu nước chống xõm lăng, cảm hứng bi trỏng (ghi lại một thời khổ nhục nhưng vĩ đại, thất bại nhưng hiờn ngang)

VD: Chinh phụ ngâm, cung oán ngâm khúc truyện Kiều

c Nghệ thuật:

Phát triển toàn diện cả về thơ chữ Hán và chữ Nôm cả văn vần, văn xuôi

4 Nửa cuối thế kỉ XIX:

- Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam, …

b Nội dung:

- Chủ đề yêu nước chống xâm lăng, cảm hứng bi tráng

Trang 9

- Tỏc phẩm tiờu

biểu của giai đoạn

này?

tưu nghệ thuật của

văn học giai đoạn

này?

Tiết 2

4(20phỳt)

? Văn học trung đại

phỏt triển dưới sự tỏc

động của những yếu

tố nào?

? Những nội dung

cảm hứng xuyờn suốt

và chủ đạo của văn

học trung đại là gỡ và

- Ngọn cờ đầu của thơ ca yờu nước

(Nguyễn Đỡnh Chiểu với “Văn Tế nghĩa Sĩ Cần Giuộc”

- Thơ văn trữ tỡnh- trào phỳng của hai nhà thơ lớn: Nguyễn Khuyến và

Tỳ Xương

HS

Văn thơ chữ Hỏn, chữ Nụm của Nguyễn Đỡnh Chiểu, Nguyễn Khuyến, Tỳ Xương

+ Tỏc phẩm viết bằng chữ Quốc ngữ của Trương Vĩnh Kớ đem đến những đổi mới bước đầu theo hướng hiện đại hoỏ

HS

- Do 3 yếu tố tỏc động:

+ Tinh thần dõn tộc (truyền thống)

+ Tinh thần thời đại

+ ảnh hưởng từ nước ngoài (Trung Quốc)

c Nghệ thuật:

Văn thơ chữ Hán, chữ Nôm của Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến, Tú Xương

III Những đặc điểm lớn về nội dung

1 Chủ nghĩa yêu nước

+ Gắn liền với tư tưởng trung

Trang 10

được cụ thể hoỏ như

thế nào?

? Cảm hứng yờu nước

trong văn học trung

đại gắn với tư tưởng

nào?

? Chủ nghĩa yờu nước

được thể hiện như thế

nào?

? Em hóy chứng

minh bằng một số

tỏc phẩm?

? CNNĐ được thể

hiện ở những điểm

cụ thể nào?

- Văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX cú những đặc điểm lớn về nội dung ( yờu nước, nhõn đạo, cảm hứng thế sự)

HS

+ Gắn liền với tư tưởng trung quõn như một tất yếu lịch sử trong xó hội phong kiến: Yờu nước là trung với vua

+ Tinh thần quyết chiến, quyết thắng chống ngoại xõm: ý thức độc lập tự do

tự cường, tự hào dõn tộc (Hịch tướng sĩ, Bỡnh Ngụ Đại Cỏo)

+ Xút xa, bi trỏng trước tỡnh cảnh nước mất nhà tan (Văn tế nghĩa sĩ Cần Guộc)

+ Thỏi độ, trỏch nhiệm khi xõy dựng đất nước trong thời bỡnh(Tụng giỏ hoàn kinh sư)

+ Biết ơn, ca ngợi những con người

hi sinh vỡ đất nước (Văn tế nghĩa sĩ

quân + Tinh thần quyết chiến, quyết thắng chống ngoại xâm:

+ Xót xa, bi tráng trước tình cảnh nước mất nhà tan

+ Biết ơn, ca ngợi những con người hi sinh vì đất nước

+ Tình yêu thiên nhiên đất nước

+ Tự hào về truyền thống lịch sử

2 Chủ nghĩa nhân đạo:

- Biểu hiện cụ thể:

+ Thương người như thể thương thân

Trang 11

? Thế nào là thế sự?

? Nội dung cảm

hứng thế sự được

biểu hiện như thế

nào?

Cần Guộc)

+ Tỡnh yờu thiờn nhiờn đất nước

(chựm thơ thu của Nguyễn Khuyến)

+ Tự hào về truyền thống lịch sử

HS

- Chịu ảnh hưởng và phỏt triển tư tưởng nhõn đạo, nhõn văn trong truyền thống của người Việt Nam thể hiện trong văn học dõn gian, trong những điểm tớch cực của cỏc tụn giỏo

Nho, Phật, Lóo

- Biểu hiện cụ thể :

+ Thương người như thể thương thõn

+ Nguyờn tắc đạo lớ và thỏi độ ứng

xử

+ Phật giỏo là từ bi, bỏc ỏi, Nho giỏo

là nhõn nghĩa tư tưởng thõn dõn

Đạo giỏo là sống thuận theo tự nhiờn, hoà nhập với tự nhiờn

+ Lờn ỏn tố cỏo những thế lực tàn bạo chà đạp phẩm giỏ của con

+ Nguyên tắc đạo lí và thái độ ứng xử

+ Phật giáo là từ bi, bác ái + Lên án tố cáo những thế lực tàn bạo …

+ Khẳng định đề cao con người

tự do

VD: - Truyện Kiều

- Thơ Hồ Xuân Hương

3 Cảm hứng thế sự

- Thế sự là cuộc sống con người, là việc đời

- Tác phẩm hướng về hiện thực cuộc sống để ghi lại những điều trông thấy

Trang 12

Hoạt động 5

(20phỳt)

? Tớnh quy phạm là

gỡ?

Tớnh quy phạm

được thể hiện như

thế nào?

người

+ Khẳng định đề cao con người tự

do với phẩm, tài năng, khỏt vọng chõn chớnh về quyền sống, quyền hạnh phỳc, khỏt vọng chõn lớ chớnh nghĩa, đề cao những quan niệm đạo lớ tốt đẹp

HS

- Thế sự là cuộc sống con người, là việc đời Cảm hứng thế sự là bày tỏ suy nghĩ, tỡnh cảm về cuộc sống con người, về việc đời

- Tỏc phẩm hướng về hiện thực cuộc sống để ghi lại những điều trụng thấy

+ Lờ Hữu Trỏc với “Thượng kinh

kớ sự”

+ Phạm Đỡnh Hổ với “Vũ trung tuỳ bỳt”

+ Đời sống nụng thụn trong thơ Nguyễn Khuyến, xó hội thị thành trong thơ Tỳ Xương Qua đú cỏc tỏc giả đó bộc lộ yờu, ghột, lờn ỏn và

IV Những đặc điểm lớn về nghệ thuật… …

1 Tính quy phạm và sự phá vỡ tính quy phạm

- Tính quy phạm là sự quy định chặt chẽ theo khuôn mẫu

- Nội dung của tính quy phạm:

- Sự phá vỡ tính quy nạp: ở một

số tác giả có tài năng một mặt

Trang 13

? ở một số tỏc phẩm

tài năng đó cú sự

phỏ vỡ tớnh quy

phạm như thế nào ?

? Thế nào là khuynh

hướng trang nhó?

cả hoài bóo khỏt vọng của mỡnh

HS

- Tớnh quy phạm là sự quy định chặt chẽ theo khuụn mẫu Đú là quan điểm của văn học Văn chương coi trọng mục đớch giỏo huấn:

- Nội dung của tớnh quy phạm:

+ Quan điểm văn học: Coi trọng mục đớch giỏo dục, giỏo huấn người đọc: “Văn dĩ tải đạo” (Văn

để chở đạo); “Thi dĩ ngụn chớ”

(Thơ để núi chớ)

- ở tư duy nghệ thuật: Cụng thức tượng trưng, ước lệ

- Thể loại văn học: Đều qui đinh chặt chẽ kết cấu, niờm luật (thơ Đường Luật)

- Cỏch sử dụng thi văn liệu: Sử dụng nhiều điển tớch điển cố từ văn học, lịch sử Trung Quốc (Truyện

vừa tuân thủ tính quy phạm,

2 Khuynh hướng trang nhã và

xu hướng bình dị ?

a Tính trang nhã:

b Xu hướng bình dị:

VD: Hồ Xuân Hương, Tú Xương, Nguyễn Khuyến

3 Tiếp thu và dân tộc hoá tinh hoa văn học nước ngoài

- Tiếp thu tinh hoa văn học Trung Quốc:

Trang 14

? Thế nào là tớnh

bỡnh dị?

? Quỏ trỡnh tiếp thu

và ảnh hưởng văn

học nước ngoài như

thế nào?

Kiều)

HS

- Sự phỏ vỡ tớnh quy nạp: ở một số tỏc giả cú tài năng một mặt vừa tuõn thủ tớnh quy phạm một mặt phỏ vỡ tớnh quy phạm, phỏt huy cỏ tớnh sỏng tạo trờn cả hai lĩnh vực nội dung và hỡnh thức Đú là Hồ Xuõn Hương, Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xương

HS

đ ọc và trả lời

- Trang nhó thể hiện ở đề tài, chủ đề: hướng tới cỏi cao cả trang trọng hơn(Tỏ Lũng)

- Hỡnh tượng nghệ thuật: Hướng tới vẻ tao nhó, mĩ lệ hơn là vẻ đẹp đơn sơ, mộc mạc (tựng, cỳc, trỳc , mai)

- ở ngụn ngữ nghệ thuật: Cỏch diễn đạt trau chuốt, hoa mĩ hơn là thụng tục, tự nhiờn (thơ Đoàn Thị Điểm)

HS

đ ọc và trả lời

+ Ngôn ngữ + Thể loại:

Văn xuôi:

+ Thi liệu:

- Quá trình dân tộc hoá thể hiện:

V Kết luận:

- Tham khảo phần ghi nhớ SGK trang 112

- Nắm được đặc điểm lớn về nội dung

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	122,5 KB