Giáo án Ngữ văn 10 tuần 13: Cảnh ngày hè

Mục tiêu bài học: -Giùp HS + Cảm nhận được vẻ đẹp độc đáo của bức tranh ngày hè và tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu nhân dân, đất nước của Nguyễn Trãi.. Tiến trình dạy học 1/Oån địn

Tuần 13 - Tiết 38: Đọc văn: CẢNH NGÀY HÈ

(Bảo kính cảnh giới – bài 43) - Nguyễn Trãi

A Mục tiêu bài học: -Giùp HS

+ Cảm nhận được vẻ đẹp độc đáo của bức tranh ngày hè và tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu nhân dân, đất nước của Nguyễn Trãi

+ Thấy được nét đặc sắc nghệ thuật của thơ Nôm Nguyễn Trãi: bình dị, tự nhiên, đan xen câu lục ngôn vào bài thơ thất ngôn

B Phương tiện thực hiện

SGK, SGV,Thiết kế bài học

C Cách thức tiến hành

GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các phương pháp đọc sáng tạo, so sánh, gợi tìm ; trong khi giảng kết hợp phát vấn, đàm thoại

D Tiến trình dạy học

1/Oån định lớp : sĩ số , vệ sinh, đồng phục

2/ KT bài cũ : Tư thế người trai thời Trần qua bài thơ : “Tỏ lòng” (PNL)

3/ Bài mới

-Giới thiệu bài mới: NT không những là một nhà chính trị, một nhà quân sự, một nhà ngoại giao

có tầm chiến lược, một nhà văn hoá lỗi lạc mà còn là một nhà thơ, một nhà nghệ sĩ yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và con người Có thể nói ông là nhà thơ của thiên nhiên “Non nước cùng

ta đã có duyên” (Tự thán, bài 4) Ông đến với thiên nhiên trong mọi hoàn cảnh: thời chiến, thời bình, lúc vui khi buồn, lúc bận rộn khi thư giãn… Và trong hoàn cảnh nào, tâm hồn nhà thơ cũng rộng mở đón nhận thiên nhiên “Túi thơ chứa hết mọi giang san” (Tự thán, bài 2) Bài

“Bảo kính cảnh giới, 43” là một bài thơ như thế

- Tìm hiểu nội dung bài học

Hoạt động của GV & HS Yêu cầu cần đạt

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung

- HS đọc phần tiểu dẫn

1 Phần tiểu dẫn giới thiệu vềá nội

dung gì?

I Giới thiệu chung:

1 Tập thơ “Quốc âm thi tập”

+ Vị trí: tập thơ gồm 254 bài, là tập thơ Nôm sớm nhất hiện còn  đặt nền móng và mở đường cho sự phát triển của thơ tiếng Việt

2 Em hãy trình bày cụ thể những

vấn đề của nội dung đó?

HS tham khảo thêm trong SGK

Gọi HS đọc bài thơ, GV nhận xét

3 Cho biết xuất xứ của bài thơ?

4 Căn cứ vào nội dung bài thơ, em

hãy nêu hoàn cảnh sáng tác?

5 Em hãy xác định cảm hứng chủ

đạo của bài thơ?

Hoạt động 2: Đọc – hiểu

6 Em hãy phân tách bố cục bài

thơ? Nêu nội dung từng phần?

7 Câu 1 có nội dung gì?

Em hãy suy đoán về hoàn cảnh

sống của nhà thơ lúc bấy giờ?

(Định hướng để hiểu đúng tâm

trạng, nỗi lòng của nhà thơ).

8 Tác giả đã lựa chọn những hình

ảnh cụ thể nào để miêu tả bức tranh

thiên nhiên? Ở đó có những màu

sắc gì?

+ Nội dung: phản ánh vẻ đẹp con người NT

- Tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước thương dân

- Tình yêu thiên nhiên quê hương, con người và cuộc sống

+ Nghệ thuật: sáng tạo trong thể thơ Nôm Đường luật, có xen câu lục ngôn với câu thất ngôn

+ Bố cục: gồm bốn phần (SGK)

+ Xuất xứ: bài thơ số 43/61 bài trong chùm thơ “Bảo kính cảnh giới” trích “Quốc âm thi tập”

+ Hoàn cảnh sáng tác: ước đoán bài thơ được sáng tác trong thời kỳ NT lui về sống ẩn dật ở Côn Sơn + Chủ đề: bài thơ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu cuộc sống của NT Đồng thời bộc lộ khát vọng về một cuộc sống thái bình hạnh phúc cho nhân dân

II Đọc – hiểu :

1 Sáu câu đầu: bức tranh cảnh vật và cuộc sống ở quê nhà của tác giả.

a) Hoàn cảnh sống:

GV lưu ý cách ngắt nhịp 1/2/3 và sự phân bố các thanh bằng – trắc Đồng thời nhắc lại hoàn cảnh sáng tác bài thơ.

+ Rồi: rỗi rãi, rãnh rỗi  hóng mát, dạo chơi

+ Ngày trường: ngày dài  một sự an nhàn bất đắc

dĩ – tác giả cố gắng đè nén, khắc phục

b) Cảnh vật – cuộc sống:

+ Hình ảnh:

- Hoè lục: • đùn đùn

• rợp trương

 Sức sống ứa căng, tràn đầy

Từ ngữ thuộc loại từ gì?

Nhận xét về bức tranh cảnh vật ấy?

9 Tác giả còn cảm nhận cảnh vật

qua những âm thanh nào? Biện

pháp nghệ thuật được sử dụng ở hai

câu thơ này?

Từ âm thanh đó gợi lên một cuộc

sống như thế nào?

10 Tác giả đã cảm nhận và miêu tả

bức tranh cảnh vật bằng những giác

quan nào? Điều đó thể hiện tình

cảm gì của nhà thơ?

11 2 câu kết diễn tả nội dung gì?

Nhận xét về nhịp thơ ở câu cuối?

Câu thơ giúp ta hiểu tấm lòng của

NT đối với người dân ntn?

Câu thơ làm thức dậy nỗi niềm sâu

kín gì của tác giả?

Tư tưởng gì được thể hiện ở đây?

GV mở rộng: thời chiến, thời bình

Hoạt động 3: Củng cố

12 Nêu vài nét chính về nghệ thuật

bài thơ

13 Khái quát lại nội dung toàn bài

thơ?

- Thạch lựu – phun thức đỏ

- Hồng liên – tịnh mùi hương

 Động từ, tính từ gợi tả, gợi cảm

Bức tranh thiên nhiên ngày hè hiện lên với những hình ảnh rất đặc trưng, rực rỡ, đầy sức sống qua sự cảm nhận tinh tế của nhà thơ

+ Aâm thanh: - lao xao

- dắng dỏi

 Cuộc sống vui tươi , yên ả, thanh bình

* Tình yêu thiên nhiên và tình cảm gắn bó sâu đậm với cuộc sống ở quê nhà

Chuyển ý: bên cạnh đó còn là tấm lòng yêu nước, thương dân; là lý tưởng hoài bão cao đẹp của nhà thơ.

2 Hai câu cuối: tấm lòng của tác giả.

+ Nhịp thơ câu 8: 2/2/3  Ngắn gọn, dồn nén cảm xúc của cả bài thơ

 Ước mong, khát vọng cao đẹp về một cuộc sống thái bình, hạnh phúc cho muôn dân

 Thức dậy nỗi niềm trăn trở sâu kín của tác giả – suốt đời vì nước, vì dân

* Tư tưởng nhân nghĩa–điểm kết tụ của hồn thơ Ức trailà lý tưởng hoài bão một đời ôm ấp, canh cánh bên lòng của NT

III Tổng Kết

+ Nghệ thuật: Từ ngữ giản dị, giàu sức biểu cảm,

 từ láy tượng thanh, đối, đảo ngữ

hình ảnh gần gũi, câu chữ ngắn gọn, dồn nén cảm súc

+ Nội dung: thể hiện tình yêu thiên nhiên và tấm lòng yêu nước thương dân tha thiết của tác giả

4- Dặn dò: Học thuộc bài thơ.Làm bài tập 1 – SGK tr119 Xem bài “Tóm tắt văn bản tự sự”.