Giáo án Ngữ văn 10 tuần 15: Đọc thêm Vận nước (Đỗ Pháp Thuận),Cáo bệnh, báo mọi người (Mãn Giác), Hứng trở về(Nguyễn Trung Ngạn)

Mục tiêu bài học Giúp HS Cảm nhận được vẻ đẹp của mõi bài thơ và quan niệm sống của từng tác giả.. Tìm hiểu tâm trạng của tác giả được bộc lộ qua hai câu thơ này?. * Câu thơ thể hiện sự

Tuần 15 - Tiết 43: Đọc văn - Đọc thêm VẬN NƯỚC (Đỗ Pháp Thuận)

CÓ BỆNH , BẢO MỌI NGƯỜI (Mãn Giác ) HỨNG TRỞ VỀ (Nguyễn Trung Ngạn)

A Mục tiêu bài học

Giúp HS

Cảm nhận được vẻ đẹp của mõi bài thơ và quan niệm sống của từng tác giả

Biết cách đọc bài thơ giàu triết lý

B Phương tiện thực hiện

SGK, SGV

Thiết kế bài học

C Cách thức tiến hành

GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các phương pháp đọc sáng tạo, so sánh, gợi tìm ; trong khi giảng kết hợp phát vấn, đặt câu hỏi để học sinh trao đổi thảo luận, phát hiện trọng tâm bài thơ

D Tiến trình dạy học

1/ Oån định lớp : sĩ số , vệ sinh, đồng phục

2/ KT bài cũ : Nguyễn Du đã gởi vào bài thơ : “ĐTTK” những suy nghĩ và cảm xúc nào về

cuộc đời và số phận của nàng Tiểu Thanh

3/ Bài mới

- Tìm hiểu nội dung bài học

Bài 1: Vận Nước (Quốc tộ) – Pháp Thuận

Hoạt động của GV & HS Yêu cầu cần đạt

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung

HS đọc phần tiểu dẫn

1 Nêu vài nét về tác giả PT?

Thông tin mở rộng: GV nói rõ về hoàn

I Giới thiệu chung:

+ Tác giả: Là nhà sư có kiến thức uyên bác, có tài văn thơ, tích cực tham gia vào việc xây dựng nhà Tiền Lê và được vua rất tin dùng, kính trọng

cảnh đất nước thời Tiền Lê.

2 Tìm chủ đề bài thơ?

Đây là lời nhà sư trả lời vua Lê Đại Hành

về kế sách dựng nước lâu dài.

Hoạt động 2: Đọc – hiểu

3 Hai câu thơ mở đầu nói về nội dung gì?

4 Tác giả mượn hình ảnh gì để nói về vận

nước? Biện pháp nghệ thuật được sử dụng

trong câu thơ này là biện pháp gì? So sánh

như vậy nhằm diễn tả điều gì?

5 Tìm hiểu tâm trạng của tác giả được

bộc lộ qua hai câu thơ này?

6 Nội dung hai câu thơ cuối?

7 Đường lối trị nước ấy được thể hiện cô

đọng qua từ ngữ nào?

Đọc lại phần tiểu dẫn và cho biết “Vi vô”

trong câu thơ này được hiểu ntn?

8 Tư tưởng, phương sách ấy hướng đến

mục đích gì? Vì ai?

Liên hệ Nguyễn Trãi:

“Việc nhân nghĩa … yên dân”

“Dân giàu … đòi phương”

9 Điều đó phản ánh truyền thống tốt đẹp

gì của dân tộc?

10 Nhận xét về đường lối trị nước của tác

giả?

+ Đây là bài thơ có tên tác giả sớm nhất của VHVN, được sáng tác năm 981-982

+ Chủ đề: bài thơ bộc lộ tư tưởng trị nước, cách nhìn

xa trông rộng của một nhà sư

II Đọc – hiểu

1 Hai câu đầu: hoàn cảnh đất nước.

+ Quốc tộ như đằng lạc

So sánh vận may của đất nước như dây mây leo quấn quýt  phụ thuộc vào nhiều quan hệ ràng buộc, gồm nhiều yếu tố để duy trì sự phát triển thịnh vượng dài lâu, vững bền

Thông tin mở rộng: những yếu tố đó là sự đoàn kết nhất trí cao giữa triều đình phong kiến và nhân dân; đường lối trị quốc hợp lòng dân; quan hệ bang giao tốt, có tiềm năng về quân sự, tiềm lực về kinh tế.

* Câu thơ thể hiện sự am hiểu sâu sắc vê tư tưởng trị nước và tâm trạng đầy tự hào, lạc quan, tin tưởng vào tương lai đất nước của tác giả

2 Hai câu sau: đường lối trị nước.

+ Vi vô: thuận theo lẽ tự nhiên  nhà vua, triều đình phong kiến phải làm những gì thuận với tự

nhiên, lẽ phải, hợp với lòng người  Phương sách

lấy đức trị dân.

+ Thái bình – muôn dân, toàn dân tộc  Khát vọng hòa bình, truyền thống tốt đẹp của dân tộc

Hoạt động 3: Củng cố

11 Nêu những nét khái quát về nghệ thuật

và nội dung của bài thơ?

* Câu thơ thể hiện tầm nhìn sáng suốt trong đường lối trị nước của một con người có ý thức trách nhiệm cao đối với đất nước, dân tộc

III Tổng Kết

+ Nghệ thuật: bài thơ giàu ý nghĩa, cô đọng, hàm súc + Nội dung: bài thơ có ý nghĩa như một lời tuyên ngôn hòa bình

Bài 2: Cáo bệnh bảo mọi người (Cáo tật thị chúng) – Mãn Giác thiền sư

Hoạt động của GV & HS Yêu cầu cần đạt

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung

HS đọc phần tiểu dẫn

Hoạt động 2: Đọc – hiểu

HS đọc bài thơ

1 Bốn câu đầu nói lên quy luật gì

của tự nhiên, của đời người?

2 Hai câu đầu nói lên quy luật nào

của tự nhiên: vận động biến đổi?

Tuần hoàn? Sinh trưởng?

3 Câu 3-4 nói lên quy luật gì trong

cuộc sống của con người?

4 2 câu cuối có mâu thuẫn với câu

đầu không? Vì sao?

2 câu cuối có phải là thơ tả cảnh

I Giới thiệu chung:

Xem SGK

II Đọc – hiểu

1 Bốn câu đầu: quy luật biến đổi của tự nhiên và đời người.

+ Thiên nhiên: - xuân đi – hoa rụng

- xuân đến – hoa nở

 Quy luật tuần hoàn, sinh trưởng (sự luân hồi của

tự nhiên)

Lưu ý vị trí của câu 1 và 2  Quy luật tuần hoàn biến đổi không chỉ diễn ra trong một kiếp, một vòng đời.

+ Con người: - việc đời – qua

- tuổi già – đến

 Quy luật vận động biến đổi (sinh – lão – bệnh – tử)

2 Hai câu cuối: quan niệm về lẽ sống.

thiên nhiên không?

Em cảm nhận ntn về hình tượng

cành mai? Nêu ý nghĩa của hình

tượng đó?

Hoạt động 3: Củng cố

5 Tác giả đã bộc lộ tâm trạng gì

qua bài thơ này?

Nêu giá trị, ý nghĩa giáo dục của

bài thơ?

+ Hình ảnh tượng trưng: xuân tàn - cành mai

- Phủ nhận quy luật vận động biến đổi

- Thể hiện sức sống mãnh liệt của con người trước quy luật khắc nghiệt của tự nhiên

 Thể hiện nét đẹp của tinh thần (tư tưởng, tình cảm, ý chí, nghị lực …) lạc quan mạnh mẽ, kiên định trước những biến đổi của trời đất và thời cuộc

III Tổng Kết

+ Nghệ thuật: mang tính triết lý sâu sắc

+ Nội dung: bài thơ bộc lộ tâm trạng lạc quan, bình thản của tác giả trước cuộc đời Qua đó giáo dục con người phải có bản lĩnh sống và biết chọn lựa một cuộc sống có ý nghĩa

Dù xuất giá tu hành nhưng họ không quay lưng lại cuộc đời, thoát ly khỏi hiện thực cuộc sống  vẫn đầy bản lĩnh và ý chí tham gia tích cực vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước  giúp hiểu thêm về con người đời Lí, thời kỳ phật giáo thịnh đạt.

Bài 3: Hứng trở về (Quy hứng) – Nguyễn Trung Ngạn

Hoạt động của GV & HS Yêu cầu cần đạt

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung

HS đọc phần tiểu dẫn

Hoạt động 2: Đọc – hiểu

HS đọc bài thơ

1 Tìm hiểu nội dung 2 câu thơ

đầu?

2 Nỗi nhớ quê hương ở 2 câu thơ

I Giới thiệu chung:

Xem SGK

II Đọc – hiểu

1 Hai câu đầu: nỗi nhớ quê hương.

+ Hình ảnh: - dâu – lá rụng, tằm - chín

- lúa – bông thơm, cua - béo

 Hình ảnh gợi nhớ dân dã, quen thuộc

đầu có gì đặc sắc?

3 Vì sao nhữnh hình ảnh đó lại

làm xúc động lòng người?

Liên hệ ca dao: “Anh đi … “, “ra

đi …” lòng yêu quê hương xứ sở

là cơ sở bắt nguồn cho lòng yêu

nước, yêu dân tộc.

4 Liên hệ hoàn cảnh sáng tác bài

thơ, em hãy tìm hiểu tâm trạng tác

giả?

Hoạt động 3: Củng cố

5 Khái quát những nét chính về

nghệ thuật của bài thơ?

6 Nêu chủ đề bài thơ?

* Cuộc sống sinh hoạt đời thường đạm bạc nơi làng quê Nó gắn bó máu thịt với mỗi con người và được bộc lộ hết sức tự nhiên, mộc mạc, chân thực  lòng yêu quê hương tha thiết

2 Hai câu cuối: lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc.

+ Tâm trạng:

- Quê nhà nghèo  tốt

- Đất khách vui  chẳng bằng về nhà

 Nỗi khắc khoải mong ngày trở về quê hương, đất nước

III Tổng Kết

+ Nghệ thuật: cảm xúc bình dị, tự nhiên mà sâu sắc; hình ảnh mộc mạc, quen thuộc

+ Nội dung: bài thơ bộc lộ lòng yêu nước và niềm

tự hào về dân tộc của một con người giàu tình, nặng nghĩa với quê hương