Mục tiêu bài học -Hiểu được bức tranh mùa thu hiu hắt cũng là tâm trạng buồn lo của con người cho đất nước, nỗi buồn nhớ quê hương và nỗi ngậm ngùi xót xa cho thân phận Đỗ Phủ - Hiểu
Trang 1TUẦN 16 – TIẾT 47: CẢM XÚC MÙA THU
(Thu hứng)
Đỗ Phủ
I Mục tiêu bài học
-Hiểu được bức tranh mùa thu hiu hắt cũng là tâm trạng buồn lo của con người cho đất nước, nỗi buồn nhớ quê hương và nỗi ngậm ngùi xót xa cho thân phận Đỗ Phủ
- Hiểu thêm đặc điểm của thơ Đường luật
II Phương tiện thực hiện
- S GK, SGV và thiết kế bài học
III Cách thức tiến hành:
Tổ chức tiết học theo phương pháp đọc hiểu, gợi tìm và trao đổi, thảo luận nhóm
IV Tiến trình dạy học
1 Kiểm tra bài cũ
2 Giới thiệu bài mới:
3 Tiến hành bài dạy
H.động của GV và Hs Nội dung cần đạt
GV: Cho H/S đọc phần tiểu dẫn
và rút ra ý chính
- Tác giả?
+Nội dung
+Nghệ thuật
I Tiểu dẫn:
1 Tác Giả
- Sinh 712- mất 770, tự là Tử Mĩ, quê ở huyện Củng, Tỉnh Hà Nam Ông là nhà thơ hiện thực lớn nhất trong lịch sử thơ ca cổ Trung Quốc
- Bắt đầu làm thơ từ lúc nhà Đường còn phồn thịnh nhưng chủ yếu từ loạn An Lộc Sơn, Đỗ Phủ đưa gia đình
đi lánh nạn khắp các vùng thuộc các tỉnh phía tây Nam Trung Quốc(Cam Túc, Tứ Xuyên, Hồ Bắc,Hồ Nam) Nhà thơ đã qua đời trong cảnh đói rét và bệnh tật trên một chiếc thuyền để lại cho hậu thế 1.453 bài thơ
2 Tác phẩm:
- Phê phán chính sách mở rộng biên cương, chính sách tàn bạo của triều đình vua Đường thái độ vô trách nhiệm,
Trang 2(H/S đọc thầy giáo giải thích từ
khó)
GVH: Đây là bài thơ thất ngôn
bát cú theo anh (chị) bố cục của
bài thơ như thế nào ? ý của mỗi
phần ?
GVH: Tìm chủ đề của bài thơ?
GVH: Bức tranh thiên nhiên được
miêu tả như thế nào trong bốn câu
thơ đầu ?
GVH: Nhà thơ đứng ở đâu để
quan sát cảnh ấy ?
GVH: Bức tranh thiên nhiên diễn
tả nội dung gì ?
tội ác của bọn quan lại, đả kích cuộc sống xa hoa dâm dật của chị em Dương Quý Phi, đời sống khổ cực của nhân dân lao động
- Nghệ thuật thơ Đỗ Phủ đạt tới trình độ cao của những bài thơ luật Bài thơ tạo ra những hình ảnh biểu diễn tâm trạng khác nhau truớc hiện thực nóng bỏng
- Đại thi hào Nguyễn Du tôn vinh Đỗ Phủ là “ nhà thơ muôn đời của văn chương muôn đời" Năm 1962 Hội
đồng hoà bình thế giơí kỷ niệm như một danh nhân văn hoá Đỗ Phủ được nhân dân Trung Quốc mệnh danh là
“Thi thánh”
II Đọc hiểu văn bản
1 Bố cục Với bài thơ này có bố cục bốn câu trên và bốn câu dưới
- Bốn câu trên: Cảnh thu
- Bốn câu dưới: Tình thu
=> Đây cũng là bố cục quen thuộc trong thơ Đường ( Không nhất thiết phảI : đề, thực, luận, kết )
2 Chủ đề
- Bài thơ miêu tả bức tranh thiên nhiên hùng vĩ mà hiu hắt, sôi động mà nhạt nhoà trong sương khói mùa thu hiện diện của một tâm trạng buồn xót xa Đồng thời diễn tả nỗi buồn thương nhớ quê hương.
3 Bức tranh mùa thu
- Đây là bức tranh thiên nhiên hùng vĩ bởi có núi, có nước có mầu sắc của rừng phong lá đỏ Núi thì trùng trùng điệp điệp và vốn dĩ hiểm trở vì là ở núi thượng nguồn dòng sông
- Bức tranh hiu hắt lại nhạt nhoà bởi sương khói “khí thu loà” Cảnh đất rộng: "Lưng trời sóng dợn” và “Mặt dất mây đùn”
- Đứng ở xa nhìn dòng sông ngút tầm mắt mới thấy sóng
vỗ ngang trời, mặt đất như hoà nhập với bầu trời
- Bức tranh thiên nhiên được vẽ bằng tâm cảnh, núi non
Trang 3GVH: Nỗi niềm thuơng nhớ ấy
tác giả gửi vào đâu ?
GV: Nỗi niềm thuơng nhớ ấy tác
giả gửi vào bốn câu thơ sau:
Khóm cúc tuôn thêm dòng lệ cũ
Con thuyền buộc chặt mối tình
nhà
Lạnh lùng dục kẻ tay dao thước
Thành Bạch chày vang tiếng ác
tà
GVH: Em có nhận xét gì về sự
thay đổi tầm nhìn của nhà thơ từ
bốn câu đầu đến bốn câu cuối
Hãy phân tích?
GVH: Tình thu và cảnh thu xuất
hiện trong toàn bài ntn?
trùng điệp mà hiu hắt, cảnh sôi động mà nhạt nhoà diễn
tả nỗi buồn thu Đất nước chìm ngập trong loạn li Nhà thơ cảm nhận được nỗi đau khổ của mọi người, mọi cảnh ngộ, trong đó cả nỗi xót xa của riêng mình Một niềm rưng rưng thương nhớ
4 Nỗi lòng nhà thơ
- Tầm nhìn của nhà thơ có thay đổi, từ cảnh tượng chung
của thiên nhiên đến sự vật cụ thể gắn bó với riêng mình Một khóm cúc đã nở hoa đến hai lần, cũng là hai năm xa nhà, xa quê hương làm sao không thương nhớ, không rơi
lệ Đỗ Phủ đã khóc không chỉ hai năm nay mà rất lâu rồi
Cụ thể hơn gia đình Đỗ Phủ đang phải lánh nạn trên một con thuyền, trôi trên dòng sông biết dạt vào đâu? cảnh ngộ ấy càng làm ông nhớ tới quê nhà
- Đây là nỗi lòng riêng của Đỗ Phủ, cũng là tâm trạng chung củabiết bao kẻ xa quê trong thời loạn lạc Bấy nhiêu cũng đủ rồi nhưng nào chỉ bấy nhiêu! cảnh hiện tại
Lạnh lùng giục kẻ tay dao thước Thanh Bạch chày vang tiếng ác tà
=> Chỗ nào cũng thấy người giục nhau, rộn ràng dao thước may áo rét Cảnh chiều ở Thành Bạch Đế: mọi người đua nhau may áo tiếng chày đập áo nghe dồn dập Chao ôi! Cảnh ấy càng khơi dậy trong lòng người nỗi thương nhớ khôn nguôi
+ Nhìn từ khái quát đến cụ thể, từ viễn cảnh đến cận cảnh để diễn tả nỗi buồn thu Một nỗi buồn riêng gắn với hoàn cảnh đất nước Thơ Đỗ Phủ giàu chất hiện thực là ở chỗ đó + Tính chất nhất quán trong mối quan hệ còn thể hiện mỗi câu thơ của Đỗ Phủ đều có cảm xúc và chất thu Câu 1: Ta nhận ra cảm xúc và chất thu ở sương thu và rừng phong lá đỏ
Câu 2: Ta nhận ra cảm xúc và chất thu ở hơi thu hiu hắt
Cả hai câu 2 và 4, ta nhận ra ở vị trí của Vu Sơn Vu Giáp thuộc tỉnh Tứ Xuyên, sông trường giang hẹp chảy xiết,
Trang 4hai bên bờ vách dựng đứng mùa thu u mù mịt.
Câu 5: khóm cúc nở, đặc trưng cho mùa thu
Câu 6: Mùa thu ấy gia đình Đỗ phủ phải chạy loạn Câu7: Mùa thu lạnh giục ngã mọi người rủ nhau may áo rét
Câu 8: Thành Bạch Đế Cao thuộc tỉnh Tứ Xuyên, mùa thu thương có mây bao phủ Ta nhận ra tiếng chày nện vào vải để may áo rét
(Ghi nhớ : sách giáo khoa)