Mục đích yêu cầu - Kiến thức + HS nắm được một cách khái quát về nguồn gốc, các mối quan hệ họ hàng, quan hệ tiếp xúc, tiến trình phát triển của tiếng Việt và hệ thống chữ viết của tiếng
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
Tên bài: Khái quát lịch sử tiếng Việt.
I Mục đích yêu cầu
- Kiến thức
+ HS nắm được một cách khái quát về nguồn gốc, các mối quan hệ họ hàng, quan
hệ tiếp xúc, tiến trình phát triển của tiếng Việt và hệ thống chữ viết của tiếng Việt
+ Thấy rõ lịch sử phát triển của tiếng Việt gắn bó với lịch sử phát triển của đất nước, của dân tộc
- Kĩ năng, kĩ xảo cơ bản: Rèn luyện các kĩ năng sử dụng tiếng Việt
- Tư tưởng: Bồi dưỡng tình cảm quý trọng và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
II Phương pháp, phương tiện
- Phương pháp: Phân tích, gợi mở, tích hợp với các bộ môn khác (lịch sử, địa lí,
hóa học…), nêu vấn đề, thảo luận nhóm…
- Phương tiện: Giáo án, sách giáo khoa, sách giáo viên, bảng phụ.
III Tiến trình
1 Kiểm tra bài cũ (4 phút)
Giải thích câu “hiền tài là nguyên khí của quốc gia” Ý nghĩa, tác dụng của việc khắc bia ghi tên tiến sĩ?
Trang 22 Vào bài mới (1 phút)
GV tạo một đối thoại ngắn và hỏi HS khác: Cô và bạn vừa giao tiếp với nhau bằng tiếng gì? Em hiểu thế nào là tiếng Việt? (HS trả lời)
Tiếng Việt là tiếng nói của dân tộc Việt - dân tộc chiếm đại đa số trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam Hằng ngày chúng ta nói và viết tiếng Việt nhưng có bao giờ các em thắc mắc: Tiếng Việt có từ bao giờ, quá trình hình thành và phát triển như thế nào? Bài học hôm nay sẽ giải đáp thắc mắc đó
Thời
25
phút
Hoạt động 1: GV hướng dẫn HS
tìm hiểu Lịch sử phát triển của
tiếng Việt
GV: Giới thiệu về tiếng Việt và điểm
qua 5 thời kì phát triển
GV: Em hiểu thế nào về nguồn gốc
của tiếng Việt? TV có quan hệ họ
hàng, quan hệ tiếp xúc với những
ngôn ngữ nào?
KHÁI QUÁT LỊCH SỬ TIẾNG VIỆT
I Lịch sử phát triển của tiếng Việt
1 TV trong thời kì dựng nước
a Nguồn gốc TV
- TV có nguồn gốc bản địa
Trang 3HS: Trả lời.
GV: Chốt lại ý, treo Sơ đồ hình cây
(giải thích) và bảng phụ 2
Với 4 thời kì còn lại, GV chia lớp
thành 4 nhóm, yêu cầu HS thảo luận 4
vấn đề trong 5 phút trên tinh thần HS
đã chuẩn bị bài ở nhà (GV treo bảng
phụ 1 có 4 câu hỏi)
HS: Thảo luận.
Nhóm 1: Sự phát triển của TV trong
thời kì Bắc thuộc và chống Bắc thuộc
có đặc điểm gì đáng lưu ý?
GV: Gọi HS khác bổ sung và nhận
xét Sau đó GV chốt lại vấn đề
Lưu ý HS: Tiếng Việt và tiếng Hán
chỉ là sự tương đồng ngôn ngữ về mặt
- TV thuộc họ Nam Á, dòng Môn-Khmer, nhánh Việt Mường
b Quan hệ họ hàng của TV
- Quan hệ họ hàng với tiếng
Mường, tiếng Khmer,…
- Quan hệ tiếp xúc với tiếng Thái, tiếng Hán,…
2 TV trong thời kì Bắc thuộc và chống Bắc thuộc
- Vẫn phát triển trong mối quan hệ với các ngôn ngữ thuộc họ Nam Á
- Chính sách đồng hoá của pk phương Bắc -> TV bị chèn ép nhưng TV vẫn được bảo tồn và
Trang 4loại hình chứ không có quan hệ họ
hàng
GV: Có thể nêu một số ví dụ Viêt
hoá
Nhóm 2: Sự phát triển của TV thời kì
phong kiến độc lập tự chủ có điểm gì
đặc sắc?
GV: Gọi HS khác bổ sung và nhận
xét Sau đó GV chốt lại vấn đề
Em có thể nêu tên vài tác giả hoặc tác
phẩm viết bằng chữ Nôm mà em biết?
HS: Trả lời.
Nhóm 3: Sự phát triển của TV trong
thời kì Pháp thuộc có gì khác trước?
GV: Gọi HS khác bổ sung và nhận
xét Sau đó GV chốt lại vấn đề
phát triển
- Việt hoá nhiều từ ngữ Hán -> TV ngày càng phong phú
3 TV dưới thời kì độc lập tự chủ
- Nho học được đề cao và giữ vị trí độc tôn
- Dựa vào tiếng Hán, người Việt sáng tạo ra chữ Nôm, tạo điều kiện cho văn học Nôm phát triển và đạt nhiều thành tựu
Ví dụ: Truyện Kiều (Nguyễn Du),
Bản dịch Chinh phụ ngâm (Đoàn Thị Điểm)
4 TV trong thời kì Pháp thuộc
- Tiếng Pháp chiếm vị trí độc tôn, đẩy tiếng Việt và tiếng Hán xuống
vị trí thứ yếu
Trang 5GV: Yêu cầu HS lấy ví dụ về thuật
ngữ vay mượn
Nhóm 4: Các cách xây dựng thuật
ngữ trong TV? Vị trí của TV?
GV: Gọi HS khác bổ sung và nhận
xét Sau đó GV chốt lại vấn đề
GV: Chốt lại và hướng HS đến việc
trân trọng, giữ gìn sự trong sáng của
- Chữ quốc ngữ ra đời
- Xuất hiện thuật ngữ khoa học vay mượn của tiếng Hán và tiếng Pháp
Ví dụ: Tiếng Hán: đạo hàm, tích
phân, chính trị, kinh tế… Tiếng Pháp: a-xít, ba-zơ, các-bo-níc…
5 TV từ sau CMT8 đến nay
- Hệ thống thuật ngữ dần được chuẩn hoá
- TV giành được vị trí chính thống trên mọi lĩnh vực, đảm đương vai trò ngôn ngữ quốc gia
Trang 6TV, không được dùng tùy tiện, lạm
dụng ngôn ngữ nước ngoài (bằng
cách dẫn ra các ví dụ về ngôn ngữ
mạng, ngôn ngữ học trò)
Gọi HS đọc phần ghi nhớ trong SGK
HS: Đọc to, rõ phần Ghi nhớ.
Ghi nhớ: SGK
10
phút
Hoạt động 2: GV hướng dẫn HS
tìm hiểu Chữ viết của tiếng Việt
GV: Theo truyền thuyết và dã sử,
người Việt cổ ta đã có chữ viết riêng
chưa?
HS: Trả lời.
GV: Em hãy trình bày sơ lược các
chữ viết của tiếng Việt?
HS: Trả lời.
GV: Những ý phụ, GV cho HS gạch
trong SGK
II Chữ viết của tiếng Việt
- Theo truyền thuyết và dã sử, từ xa xưa, người Việt cổ đã có chữ viết
riêng như “đàn nòng nọc đang bơi”.
- Chữ Nôm:
+ Dựa vào chữ Hán người Việt sáng tạo ra chữ Nôm
+ Là thành quả lớn của dân tộc + Còn nhiều nhược điểm
- Chữ Quốc ngữ:
Trang 7GV: Theo em, chữ Quốc ngữ có
những ưu và nhược điểm gì?
HS: Trả lời.
Gọi HS đọc phần ghi nhớ trong SGK
HS đọc và nhấn mạnh ý chính, ghi
vào tập
GV: Hướng dẫn HS về nhà làm bài
2,3 phần Luyện tập trang 40 trong
SGK, riêng bài tập 1 tương đối khó
đối với HS nên GV chỉ cần nói sơ
lược nếu còn thời gian
+ Du nhập vào Việt Nam khoảng nửa đầu thế kỉ XVII do nhu cầu truyền đạo của một số giáo sĩ phương Tây, xây dựng dựa vào bộ chữ cái La-tinh
+ Thịnh hành vào cuối XIX đầu
XX ngày nay nó đã có một vị trí xứng đáng
+ Có nhiều ưu điểm nhưng vẫn tồn tại những nhược điểm
Ghi nhớ: SGK
3 Cúng cố (3 phút)
Trang 8Nguồn gốc của TV? Chúng ta cần làm gì để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt?
4 Dặn dò (2 phút) (bảng phụ)
+ Học thuộc bài
+ Làm bài 2,3 phần Luyện tập trang 40 trong SGK.
V Rút kinh nghiệm
………
………
………
Bảng phụ sử dụng trong bài giảng Khái quát lịch sử tiếng Việt
Bảng 1: Các câu hỏi yêu cầu HS thảo luận
Nhóm 1: Sự phát triển của TV trong thời kì Bắc thuộc và chống Bắc thuộc có đặc
điểm gì đáng lưu ý?
Nhóm 2: Sự phát triển của TV trong thời kì phong kiến độc lập tự chủ có điểm gì
đặc sắc?
Nhóm 3: Sự phát triển của TV trong thời kì Pháp thuộc có gì khác trước?
Nhóm 4: Các cách xây dựng thuật ngữ trong TV và vị trí của TV từ sau Cách
mạng tháng Tám đến nay?
Bảng 2:
Trang 9Việt Mường Môn Khmer
Bảng 3: Sơ đồ hình cây của Ngữ hệ Nam Phương do M, FERLUS xây dựng.