Giáo án Ngữ văn 10 tuần 21 bài: Khái quát lịch sử tiếng Việt

Nhận thức rõ quá trình phát triển tiếng việt gắn liền lịch sử dân tộc.. Giới thiệu bài mới: Có thể nói Tiếng việt trở thành tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt nam nó hình thành, p

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10

KHÁI QUÁT LỊCH SỬ TIẾNG VIỆT

A MỤC TIÊU BÀI HỌC :

Giúp HS

1.Nắm được tri thức về nguồn gốc, quan hệ họ hàng và quan hệ tiếp xúc của tiến Việt với một số ngôn ngữ khác trong khu vực

2 Nhận thức rõ quá trình phát triển tiếng việt gắn liền lịch sử dân tộc Có ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:

- SGK, SGV, thiết kế bài học

- Giáo án cá nhân lên lớp

- Máy chiếu-máy chiếu

C CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:

Giáo viên tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các phương pháp: gợi tìm, tái hiện, thuyết trình, kết hợp với các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi

D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC :

1 Kiểm tra bài cũ: Em hãy nêu ý nghĩa của việc khắc bia tiến sĩ ở Văn Miếu ?

2 Giới thiệu bài mới: Có thể nói Tiếng việt trở thành tài sản tinh thần vô giá của

dân tộc Việt nam nó hình thành, phát triển, trường tồn cùng lịch sử vẻ vang của dân tộc Tiếng Việt đã góp phần tạo nên một kho tàng thơ văn phong phú, đồ sộ nhưng có lúc chính nó lại trở thành cảm hứng sáng tạo cho người nghệ sĩ Nhà thơ Lưu Quang Vũ đã viết trong bài thơ “Tiếng việt”:

Chưa chữ viết đã vẹn tròn tiếng nói

Vầng trăng cao đêm cá lặn sao mờ

Ôi Tiếng việt như đất cày như lụa

Óng tre ngà và mềm mại như tơ

Ai phiêu bạt nơi chân trời góc biển

Có gọi thầm Tiếng việt mỗi đêm khuya

Ai ở phía bên kia cầm súng khác Cùng tôi trong tiếng việt quay về

Ôi Tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ

Quên nỗi mình quên áo mặc cơm ăn

Trời xanh qua môi tôi hồi hộp quá

Tiếng Việt ơi, Tiếng Việt ân tình (Tiếng Việt – Lưu Quang Vũ)

Để hiểu rõ hơn nguồn gốc và lịch sử phát triển Tiếng Việt từ đó bồi dưỡng tình

cảm yêu mến Tiếng Việt trong mỗi người ,hôm nay chúng sẽ cùng tìm hiểu Tiết 66 : Khái quát lịch sử Tiếng Việt

Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1

(Hướng dẫn HS tìm hiểu khái niệm

TV)

- Hs làm việc với SGK

- Gv định hướng Hs khái quát những ý

cơ bản

(?) Anh/chị hiểu thế nào là Tiếng Việt?

Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu lịch sử phát triển của Tiếng Việt

GV?

Tiếng Việt phát triển qua mấy giai

đoạn?

I/ Khái niệm

Tiếng Việt: - Ngôn ngữ của dân tộc Việt (chiếm đa số trong cộng đồng các dân tộc Việt)

- Là ngôn ngữ phổ thông, được dùng chính thức trong giao tiếp và các lĩnh vực khác như: giáo dục,hành chính…

II Lịch sử phát triển tiếng việt

- Lịch sử tiếng Việt phát triển qua 5 thời kì

1.Tiếng việt trong thời kì dựng nước

Vì không có chứng tích chữ việt nên diện

mạo Tiếng Việt thời kì này được tìm hiểu

- Hs làm việc cá nhân, độc lập trả lời

- Gv nhận xét, khái quát

Chiếu slide bố cục bài giảng

(?) Theo Anh/chị, tiếng Việt có lịch sử

phát triển như thế nào?

Gv: Chiếu Slide minh hoạ cho quan hệ

họ hàng Tiếng Việt

HS : Nhận xét

- Gv dùng một số dẫn chứng chứng

minh quan hệ dòng họ của tiếng Việt

với một số tiếng như Mường,

Khơme( Đối chiếu TV với tiếng

Mường có thể tìm thấy sự tương ứng

về ngữ âm, ngữ nghĩa của nhiều từ: “

Ngày – ngài”; “ Mưa- mươ”;

Trong-tlong”

trên hai phương diện sau:

+ Nguồn gốc

Tiếng Việt có nguồn gốc bản địa Nguồn gốc và tiến trình phát triển của tiếng Việt gắn liền với nguồn gốc và tiến trình phát triển của dân tộc Việt ở lưu vực sông Hồng, sông Mã

+ Quan hệ họ hàng

- Thuộc họ Nam á

- Tiếng Việt thuộc dòng Môn-Khơ me

- Tiếng Việt có quan hệ họ hàng với tiếng Mường, Khơ me, Ba na…,

 Đặc điểm của tiếng Việt cổ

- Chưa có thanh điệu -Phụ âm đầu còn tồn tại dạng kép: kl,pl ,tl -Âm cuối còn có các âm như:-h,-s ,-l -Ngữ pháp : từ được hạn định đặt trước,từ hạn định đặt sau:VD: cây cao, hoađẹp

=> Nhận xét : thời kì đầu Tiếng Việt còn ít

và cấu tạo phức tạp

2 Tiếng Việt trong thời kì Bắc thuộc và chống Bắc thuộc

- Tiếng Việt chủ yếu có quan hệ tiếp xúc với tiếng Hán

- Tiếng Việt bị chèn ép nặng nề, nhưng cũng là thời kì tiếng Việt đấu trranh để bảo

(?) Tiếng Việt đã làm gì để bảo tồn khi

tiếp xúc với tiếng Hán?

- Gv định hướng bằng những câu hỏi

gợi mở

- Gv nhận xét tổng hợp Chiếu slide

minh hoạ ví dụ

GV : ? Em có nhận xét gì về sự phát

triển của Tiếng Việt trong thời kì này ?

HS : Trả lời

tồn , và tự làm phong phú vốn từ của mình bằng cách

Vay mượn tiếng Hán sau đó Việt hoá (âm, nghĩa, phạm vi sử dụng ) tạo từ Hán Việt

ví dụ: * Mượn nguyên cả âm và nghĩa: vd; tâm, tài đức…

* Rút gọn : Vd Thừa trần trần

* Sao phỏng, dịch nghĩa ra tiếng Việt

vd: đan tâm lòng son Hồng nhan má hồng Thanh thiên trời xanh…

* Đảo trật tự từ :

Vd : nhiệt náo náo nhiệt

* Dùng một yếu tố Hán để tạo ra từ ghép của tiếng Việt

Vd : Sĩ diện -= Hán + Hán Kết luận : Thời kì Bắc thuộc, tiếng Việt

đã phát triển mạnh mẽ nhờ những cách thức vay mượn theo hướng Việt hóa

3 Tiếng Việt dưới thời kì độc lập tự chủ.

- thời kì đầu : ngôn ngữ văn tự Hán chiếm

ưu thế

- Tiếng Việt vẫn tiếp tục phát triển, ngày

GV : Chiếu slide minh hoạ cho cho

một số văn tự Hán Nôm

Gv ? ở thời kì này Tiếng Việt có bước

phát triển như thế nào so với thời kì

trước ?

HS : Phát hiện, trả lời

Chiếu slide minh hoạ cho một số văn

bản chữ quốc ngữ khi mới xuật hiên

và đầu thế kỉ XX

(?) Trong thời kỳ Pháp thuộc và sau

cách mạng tháng 8 đến nay, tiếng Việt

đã phát triển ra sao?

- Hs làm việc cá nhân, độc lập trả lời

- Gv nhận xét, khái quát

càng thêm phong phú,tinh tế và uyển chuyển

- Cùng với chữ Hán là sự hình thành và phát triển chữ Nôm – chữ Nôm ra đời trên

cơ sở của chữ Hán và phát triển đến đỉnh cao ở thế kỉ XVIII –

 Khẳng định ý thức tự chủ, tự cường dân tộc và đang dần thoát li khỏi ảnh hưởng của ngôn ngữ Hán

Thành tựu : Văn thơ Nôm đã gặt hái nhiều thành tựu rực rỡ kết tinh nghệ thuật cao

Vd Thơ Hồ Xuân Hương, Nguyễn Du

4 Tiếng Việt trong thời kì Pháp thuộc

- Mặc dù vẫn bị chèn ép nhưng do sự xuất hiện của văn xuôi tiếng Việt hiện đại( chữ quốc ngữ) nên tiếng Việt thời kì này vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ:

+ Rành mạch hơn nhờ chữ quốc ngữ + Phong phú uyển chuyển hơn nhờ sự phát triển của thơ mới, văn xuôi lãng mạn, văn xuôi hiện thực

+ Từ ngữ mới, thuật ngữ mới xuất hiện + Tỏ rõ tính năng động và tiềm năng phát triển dồi dào ( sáng tác thơ văn tuyên truyền cách mạng, ngoại giao, giáo dục, phổ biến khoa học)

GV ? Em có nhận xét gì về sự phát

triển của Tiếng Việt thời kì này?

HS: Trả lời

GV : Tiếng Việt thời kì này đã phát

triển như thế nào?

Nó được chuẩn hoá theo những cách

thức nào ?

HS : đọc sách giáo khoa và trả lời câu

hỏi

GV Hệ thống kiến thức phần II Qua

Slide minh hoạ

GV : Qua 5 giai đoạn phát triển Tiếng

Việt em có nhận xét gì về sức sống của

TV cũng như trách nhiệm của mình khi

sử dụng TV?

 đây là bước nhảy vọt của Tiếng Việt ,đáp ứng yêu cầu của lịch sử và thời đại

5 Tiếng Việt từ sau Cách mạng tháng Tám đến nay

- Tiếng Việt được phổ biến rộng rãi trong mọi tầng lớp nhân dân: (đặc biệt từ phong trào Bình dân học vụ)

-> Tiếng Việt trở thành ngôn ngữ Quốc gia được dùng trong mọi lĩnh vực : giáo dục ,chính trị, ngoại giao

-Tiếng Việt trở nên hệ thống, chuẩn xác,đa chức năng và được chuẩn hoá Trở thành tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt nam

Kết Luận chung +Về lịch sử phát triển Tiếng Việt

- Lịch sử phát triển Tiếng Việt gắn liền với lịch sử đấu tranh và phát triển của Tiếng Việt

- Luôn bảo tồn và tiếp thu tích cực ngôn ngữ bên ngoài để tự làm phong phú, giàu có thêm vốn từ

-Tiếng Việt có sức sống dẻo dai, mãnh liệt, bền bỉ  Phán ánh cốt cách tâm hồn người Việt Nam

+ Yêu cầu

HS : Theo dõi bảng chiếu và trả lời

GV : Nhận xét

Hoạt động 3

( Hướng dẫn hs tìm hiểu chữ viết tiếng

Việt)

Gv Định hướng khái quát để học sinh

đọc và tìm hiểu thêm ở nhà

(?) Hãy cho biết, từ khi ra đời đến nay

ngôn ngữ của tiếng Việt đã được ghi lại

bằng những loại chữ viết nào ?

HS : Trả lời

- Gv nhận xét, khái quát

(?) So với chữ Hán, chữ Nôm có những

ưu điểm nào?

(?) Ưu điểm của chữ quốc ngữ ?

- Phải hiểu và dùng đúng Tiếng việt

- Không lạm dụng tiéng nước ngoài trong giao tiếp

-Có ý thức giữ gin sự trong sáng của Tiếng Việt, vân dụng linh hoật sáng tạo làm cho Tiếng Việt thêm tinh tế

III/ Chữ viết của tiếng Việt + Chữ Nôm

dựa trên chữ Hán nhưng đã tiến xa hơn chữ Hán trên con đường xây dựng chữ viết : lấy phương châm ghi âm là chủ đạo

-Tuy nhiên do chưa được chuẩn hoá nên không phát triển

+ Chữ Quốc ngữ:

- xuất hiện thế kỉ 17 :

- Thế kỉ XX : Chữ quốc ngữ được cải tiến, chuẩn hoá, hoàn thiện  trở thành ngôn ngữ giao tiếp chung

Đặc điểm :đơn giản về hình thể kết cấu

có sự phù hợp ở mức độ cao giữa chữ- âm; giữa cách viết và cách đọc, dễ đọc dễ viết

IV/ Luyện tập Bài tập 1

Hãy xác định các cách thức Việt hoá từ

- Hs suynghĩ trả lời

- Gv nhận xét khái quát

Hoạt động 4 : Hướng dẫn HS Làm bài

tập vận dụng củng cố kiến thức đã học

Chiếu slide bài tập 1

Chiếu slide bài tập 2

- Học sinh tập trung thảo luận bài tập

ngữ Hán đựoc vay mượn sau ( Có bảng chiếu kèm theo)

Bài tập 2

: Hãy sắp xếp các từ sau tương ứng với 3 cách thức đặt thuật ngữ khoa học của Tiếng Việt ngày nay ( Có bảng chiếu kèm theo)

E/ HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Gv yêu cầu Hs vẽ sơ đồ tiến trình phát triển của lịch sử tiếng Việt

- Học sinh tự tìm thêm các ví dụ về từ Hán Việt qua các tác phẩm Văn chương đã học

- Gv dặn dò hs chuẩn bị tiết 67 “Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn” (Ngô Sĩ Liên)-Đọc thêm : Thái Sư Trần Thủ Độ (Ngô Sĩ Liên)