Giáo án Ngữ văn 10 tuần 26 bài: Hồi trống cổ thành

- Tóm tắt được nội dung chính của tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa - Phân tích được ý nghĩa của hồi trống Cổ Thành để làm nổi bật không khí chiến trận, thấy được tình anh em kết nghĩa và vẻ

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10 HỒI TRỐNG CỔ THÀNH

(Trich hồi 28 - Tam quốc diễn nghĩa)

La Quán

Trung A Mục tiêu bài học

Sau khi học xong bài này, học sinh cần đạt được:

1 Về kiến thức

- Nêu được những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp của tác giả La Quán Trung

- Tóm tắt được nội dung chính của tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa

- Phân tích được ý nghĩa của hồi trống Cổ Thành để làm nổi bật không khí chiến trận, thấy được tình anh em kết nghĩa và vẻ đẹp tâm hồn của cả hai nhân vật

- Phân tích được nghệ thuật xây dựng nhân vật của tác giả

- Học sinh liên hệ với quan niệm về chữ “nghĩa” trong thời đại nay

2 Về kĩ năng

- Giúp cho học sinh có được kĩ năng phân tích một tác phẩm tiểu thuyết Trung Hoa cổ điển

- Củng cố cho học sinh kĩ năng tìm kiếm, khai thác và tổng hợp thông tin

3 Về thái độ

- Nhận thức được vị trí của tác phẩm đối với nền tiểu thuyết Trung Quốc nói chung và trên thế giới nói riêng

- Giúp cho học sinh thấy được tầm quan trọng của chữ tín, nghĩa trong xã hội

- Dạy cho học sinh biết quý trọng tình cảm anh em, sống chung thủy với bạn bè

B Phương tiện dạy học

- Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án

C Cách thức tiến hành

- Trao đổi thảo luận, trả lời câu hỏi

D Tiến trình dạy học

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

- Em hãy tóm tắt đoạn trích “Hồi trống cổ thành”?

Hoạt động 1 : Hướng dẫn HS

tim hiểu phần Tiểu dẫn

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS

đọc – hiểu văn bản tác phẩm

*Tìm hiểu nhân vật Trương

Phi

GV: Khi nghe Tôn Càn nói việc

QC dẫn hai chị đến thành của

mình, TP có những phản ứng,

hành động ntn?

- Nó cho thấy tính cách gì của

I Tiểu dẫn

II Đọc – hiểu văn bản

1.Tìm hiểu nhân vật

a Nhân vật Trương Phi

- Phản ứng của TP khi nghe xong lời Tôn Càn:

+ Chẳng nói chẳng rằng + Lập tức mặc áo giáp, vác mâu lên ngựa + Dẫn một nghìn quân, đi tắt ra cửa bắc

- Diện mạo: Mắt trợn tròn xoe, râu hùm vểnh

ngược

- Hành động: hò hét như sấm, múa xà mâu chạy

lại đâm QC

- Vì sao TP lại có những cử

chỉ và hành động như vậy?

GV: TP đã buộc tội QC như thế

nào?

GV: Khi hai chị và Tôn Càn

thanh minh cho QC TP đã có

thái độ như thế nào?

=> Nóng nảy, bộc trực, hành động bột phát, trong tâm thế chiến đấu với kẻ thù

GV bình: Chưa đầy 4 câu mà tác giả miêu tả

trên 10 động tác của TP, động tác hết sức khẩn trương, dứt khoá, biểu thị thái độ rõ rang, kiên quyết, tính cách cương trực đến nóng nảy.

- TP có hành động, cử chỉ như vậy vì TP nghi ngờ

QC, khinh ghét con người bội bạc, phụ nghĩa

Xưng hô: Mày (5 lần) – tao (3 lần).

- Lập luận:

+ Mày bỏ anh –> bất nghĩa

+ Hàng Tào Tháo –> bất trung

+ Được phong hầu tứ tước

+ Lại đến lừa em –> bất nhân

=> TP là người cứng cỏi, ngay thẳng, không dung thứ cho kẻ hai lòng

Hai chị dâu:

+ Bị lừa dối đấy

+ Trung thần thà chịu chết chứ không chịu nhục

+ Có lẽ đâu đại trượng phu lại thờ hai chủ

Tôn Càn:

+ Mày cũng nói láo

GV: Tại sao TP không nghe lời

thanh minh cho QC của Tôn

Càn và 2 vị phu nhân?

GV: Mâu thuẫn giữa TP và QC

càng lúc càng căng thẳng TP

một mực khẳng định QC là kẻ

phản bội, còn QC không biết

làm cách nào để giải tỏa mối

nghi ngờ Khi mâu thuẩn bị đẩy

lên đỉnh điểm cần có người tháo

nút thì xuất hiện một tướng Tào

+ Nó đâu có bụng tốt

+ Nó đến đây là để bắt ta đó

=> Ngọn lửa tức giận bùng cháy thêm TP càng

khẳng định suy nghĩ của mình: “QC là kẻ phụ nghĩa, lừa cả hai chị, lần này đến Cổ Thành là để bắt mình”.

GV bình: Với quan điểm bất di bất dịch: trung

thần không thờ hai chủ, thà chết chứ không chịu hàng, chịu nhục Và giờ đây trong mắt TP, QC là

kẻ phản bội: “phản bội anh em, phản bội lời thề kết nghĩa vườn đào” TP không chấp nhận việc

QC đã làm và đinh ninh QC đến bắt mình.

- Khi Sái Dương đến:

+ Nghĩ: QC đem theo quân đến bắt mình.

+ Hành động: múa bát xà mâu hăm hở xông lại

đâm QC

+Yêu cầu: đánh ba hồi trống phải chém đầu

tướng giặc “thẳng cánh đánh trống” -> thái độ

mạnh mẽ và dứt khoát của con người trung thực

=> Tấm lòng trong sáng, một lòng một dạ trung nghĩa, vì lí tưởng của người anh hùng

- Việc Sái Dương xuất hiện đóng vai trò gì?

- Đây là chi tiết tình cờ, ngẫu nhiên hay có sự xếp đặt của tác giả?

HS:

- Việc Sái Dương xuất hiện: + QC vừa giết Tần Kì – cháu ngoại của Sái Dương

+ Y từ lâu vốn ko phục QC, từng nhiều lần xin TT cho lệnh đuổi theo bắt QC

+ Làm mối nghi ngờ của Trương Phi càng tăng lên

=> Đẩy mâu thuẩn giữa QC và

TP lên đến đỉnh điểm, đồng thời chi tiết này cũng làm xuất hiện thêm 1 mâu thuẩn khác giữa QC

và Sái Dương

GV bình: Hai mâu thuẩn nối

tiếp nhau, ta thấy không liên quan tới nhau nhưng thực tế lại quyết định lẫn nhau Giải quyết được mâu thuẫn thứ 2 thì mâu thuẩn thứ 1 mới được tháo nút

GV: Tại sao khi đầu Sái Dương

đã rơi mà Trương Phi vẫn còn

nghi ngờ, vẫn chưa chịu nhận

anh? Trương Phi còn làm những

việc gì để nhận rõ sự thực về

Quan Công? Chi tiết Trương Phi

khóc, lạy Vân Trường cho ta

biết thêm tính cách gì của

Trương Phi?

HS:

- Khi Quan Công đã chém đầu

Sái Dương:

+ Trương Phi vẫn chưa tin hẳn

+ Hỏi kĩ tên lính bị bắt chuyện

về Quan Công ở Hứa Đô - một

nhân chứng khách quan  vẫn

chưa tỏ rõ thái độ

+ Nghe lời kể của hai chị dâu 

khóc, thụp lạy Vân Trường

=> Tính cách: thận trọng, khôn

ngoan, trung nghĩa và hết lòng

phục thiện

*Tìm hiểu nhân vật Quan

Công

Biết tin anh là Lưu Bị ở Hà Bắc

- Khi nhận ra tấm lòng của Quan Công

Trương Phi đã “rỏ nước mắt khóc, thụp lạy Vân Trường”.

=> Trương Phi là người giàu tình cảm, biết chịu nghe điều phải

=> Dũng cảm, cương trực, trung nghĩa, nóng nảy đến thô lỗ mà lại thận trọng, khôn ngoan, hết lòng phục thiện

b Nhân vật Quan Công

- Khi gặp Trương Phi : vô cùng mừng rỡ “giao

trên đất Viên Thiệu, Quan Vũ

đưa hai chị (vợ của Lưu Bị) đi

tìm anh Tào Tháo tránh không

tiếp Quan Vũ đến từ biệt vì

muốn lưu giữ Quan Vũ để dùng

Tháo không cấp giấy qua ải,

nhưng cũng không cho tướng

đuổi bắt Các tướng giữ ải vẫn

không cho Quan Vũ qua ải,

Quan Vũ phải mở đường máu

- Qua ải Đông lĩnh chém Khổng

Tú

- Đến ải Lạc Dương chém Hán

Phúc và Mạnh Thầu

- Qua Nghi Thuỷ giết Biện Hỷ

- Vượt ải Huỳnh Dương chém

Vương Thực

- Đến bờ Hoàng Hà, giết Tần

Kì

- Đến Cổ Thành, Quan Vũ ngỡ

là gặp được em là Trương Phi

GV: QC rơi vào hoàn cảnh bất

ngờ và khó khăn ntn?

GV: Qua việc phân tích nhân

vật em thấy QC là người như

thế nào? Chi tiết nào thể hiện

long đao, tế ngựa lại đón”

- Khi bị Trương Phi hiểu lầm:

+ Gọi Trương Phi là “ hiền đệ”, “ em”.

+ Lời lẽ mềm mỏng “em không biết, ta cũng khó

nói”

+ Nhờ hai chị dâu giải thích hộ

- Để minh oan: Chấp nhận thử thách => chứng tỏ lòng thực

- Chém Sái Dương khi chưa dứt một hồi trống của Trương Phi

=> Quan Công là người bản lĩnh, dũng cảm, khí phách oai phong

điều đó?

GV chốt ý: Tóm lại: Đoạn trích

đã góp phần làm nổi bật nên hai

nhân vật TP và QC với hai nét

tính cách trái ngược nhau TP

nóng nảy, bộc trực, QC điềm

đạm, bình tĩnh Nhưng cả hai

đều thể hiện được nét đẹp của

tấm lòng trung nghĩa Đặc biệt

hình tượng nhân vật TP đã được

xây dựng hết sức sinh động

GV: Theo em, tại sao có thể đặt

tên đoạn trích là Hồi trống Cổ

- Trong đoạn trích, hồi trống ở đoạn cuối là một điểm sáng, chứa đựng linh hồn của cả đoạn - thể hiện khí thế hào hùng của chiến trận Hồi trống đó vang lên cũng chính là lúc lời giải đáp cho câu hỏi ngay từ đầu đoạn trích được tìm thấy Nó tôn thêm vẻ đẹp của các anh hùng

- Ở đây, tác giả đã cho nhân vật của mình gióng lên ba hồi trống, bản thân nó cũng chứa đựng những ý tưởng Ba hồi không quá dài mà cũng không quá ngắn, nó vừa đủ dài để cho QC có thể lấy đầu của Sái Dương, vừa đủ ngắn để cho mọi

GV: Em hãy nêu ý nghĩa của

“hồi trống” trong đoạn trích?

người có thể thấy được tài năng và sức mạnh của

QC Đồng thời, ba hồi trống trận vang lên cũng thể hiện được khí thế hào hùng, âm vang của chiến trận Thể hiện được cái ý vị của Tam quốc

- Hồi trống trong đoạn trích mang nhiều ý nghĩa

+ Hồi trống thách thức: TP nghi ngờ QC phản

bội, lệnh trong ba hồi trống phải chém đầu Sái Dương Đây là hồi trống để thử thách lòng trung thành của QC, thử thách tài năng của QC Hồi trống vang lên cũng có nghĩa là QC phải lao vào một cuộc chiến đối mặt với kẻ thù, đối mặt với hiểm nguy và cái chết Tiếng trống giục giã như hối thúc nhân vật hành động

+ Hồi trống minh oan: QC đã không ngần ngại

chấp nhận lời thách thức của TP để khẳng định lòng trung thành của mình Bản thân sự dũng cảm

đó đã thể hiện được tấm lòng QC Hơn thế nữa, ngay khi chưa dứt một hồi trống, đầu Sái Dương

đã rơi xuống đất, và những tiếng trống tiếp theo

đó chính là để minh oan cho QC

+ Hồi trống đoàn tụ: Kết thúc ba hồi trống, QC

giết tướng giặc, mọi nghi ngờ được hóa giải và đó

là lúc mà các anh hùng đoàn tụ Hồi trống còn có

ý nghĩa như là sự ngợi ca tình nghĩa huynh đệ,

ngợi ca tấm lòng trung nghĩa của các anh hùng Tiếng trống lúc này không còn thúc giục, căng thẳng, vội vã mà tiếng trống như reo vui chúc mừng cuộc hội ngộ của ba anh em

=> Hồi trống thể hiện không khí hào hùng của chiến trận, là hồi trống thúc giục tinh thần chiến đấu, ca ngợi tài đức của các anh hùng Đó là hồi trống thể hiện niềm vui, khẳng định niềm tin và ngợi ca chiến thắng

III Tổng kết

1 Nội dung:

- Xây dựng hình tượng các anh hùng thời tam quốc với những nét đẹp của lòng trung nghĩa, trọng chữ tín Đặc biệt là nhân vật TP

- Hồi trống chứa đựng linh hồn đoạn trích, đó là hồi trống thách thức, minh oan, đoàn tụ

2 Nghệ thuật

- Sử dụng nhiều từ cổ: quân kị, ấn thụ, phu nhân,

xà mâu, long đao.

- Xây dựng nhân vật điển hình mang tính tượng trưng, tính cách nhân vật được bộc lộ qua hành động

- Nghệ thuật kể chuyện: thể hiện nghệ thuật kể chuyện theo kiểu tiểu thuyết chương hồi Truyện được kể theo trình tự thời gian của sự việc, nếu sự việc xảy ra đồng thời hoặc chuyển lời của nhân

vật thì đều dùng lời chuyển Truyện ít quan tâm đến diễn biến tâm lý và suy nghĩ của nhân vật

IV.Củng cố, dặn dò

Yêu cầu hs:- Làm phần luyện tập

- Soạn đoạn trích: Tào Tháo uống rượu luận anh hùng