Giáo án Ngữ văn 10 tuần 26 bài: Hồi trống cổ thành

Mục tiêu bậc 1: - Nêu được những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp của tác giả La Quán Trung - Tóm tắt được nội dung chính của tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa - Xác định được nội dung và v

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10 HỒI TRỐNG CỔ THÀNH

(Trích hồi 28 - Tam quốc diễn nghĩa)

-La Quán

Trung I Mục tiêu bài học

Sau khi học xong bài này, học sinh cần đạt được:

1 Về kiến thức

1.1 Mục tiêu bậc 1:

- Nêu được những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp của tác giả La Quán Trung

- Tóm tắt được nội dung chính của tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa

- Xác định được nội dung và vị trí đoạn trích

- Nhớ được những hành động của Trương Phi khi gặp Quan Công

1.2 Mục tiêu bậc 2:

- Phân tích được tính cách nhân vật qua hành động, từ đó thấy được bản chất của

Trương Phi là nóng nảy, bộc trực; Quan Công là điềm đạm, trung nghĩa

- Phân tích được ý nghĩa của hồi trống Cổ Thành để làm nổi bật không khí chiến trận, thấy được tình anh em kết nghĩa và vẻ đẹp tâm hồn của cả hai nhân vật

- Phân tích được tính chất kể chuyện biểu hiện ở cốt truyện, ngôn từ, hành động, nhân vật mang tính cá thể cao

1.3 Mục tiêu bậc 3:

- So sánh và từ đó rút ra đánh giá về tính cách của hai nhân vật, liên hệ với thực tế đời sống

- Học sinh liên hệ với quan niệm về chữ “nghĩa” trong thời đại nay

2 Về kĩ năng

- Giúp cho học sinh có được kĩ năng phân tích một tác phẩm tiểu thuyết Trung Hoa

cổ điển

- Củng cố cho học sinh kĩ năng tìm kiếm, khai thác và tổng hợp thông tin

3 Về thái độ

- Nhận thức được vị trí của tác phẩm đối với nền tiểu thuyết Trung Quốc nói chung

và trên thế giới nói riêng

- Giúp cho học sinh thấy được tầm quan trọng của chữ tín, nghĩa trong xã hội

- Dạy cho học sinh biết quý trọng tình cảm anh em bạn bè

II Trọng tâm bài học

Bài học này tập trung làm nổi bật sự quyết tâm bảo vệ tín nghĩa của Trương Phi và vẻ đẹp trung nghĩa của Quan Công

III Bố cục

- Tìm hiểu nhân vật

- Ý nghĩa nhan đề tác phẩm, hồi trống Cổ Thành

IV Phương pháp, phương tiện dạy học

1 Phương pháp

-GV có thể tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp đọc sáng tạo, gợi tìm kết hợp với các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời câu hỏi

2 Phương tiện

- Bảng, phấn, giáo án

- Sách giáo khoa, sách chuẩn kiến thức chuẩn kĩ năng, Sách thiết kế bài dạy

- Sách tham khảo: Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc (Trần Xuân Đề), Lịch sử văn học Trung Quốc, tập II (PGS Nguyễn Khắc Phi).

-Bản đồ Tam Quốc, tranh minh họa

V Yêu cầu học sinh chuẩn bị

- Tìm đọc những bài viết về tác giả La Quán Trung và tác phẩm, phần tóm tắt của

tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa

- Học bài cũ; đọc và soạn bài mới ở nhà

VI Tiến trình dạy học

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi kiểm tra: “Em hãy khát quát những nét phẩm chất, tính cách của Ngô Tử Văn thông qua tác phẩm “chuyện chức phán sự đền Tản Viên” đã được học ở tuần trước.”

3 Giới thiệu bài mới

Trong cuộc sống có lúc nào các em rơi vào tình cảnh bị ai đó hiểu lầm, phải

cố gắng giải thích, thanh minh hết sức nhưng vẫn không làm cho họ tin là mình vô tội không? Cô biết thực tế là có những trường hợp như thế Hôm nay chúng ta sẽ tiếp xúc với tác phẩm “Tam quốc diễn nghĩa” thông qua đoạn trích “Hồi trống Cổ Thành” để tìm hiểu xem, cũng rơi vào tình huống, hoàn cảnh trớ trêu như cô đã nói ở trên, những nhân vật của chúng ta đã giải quyết như thế nào nhé

4 Tiến trình cụ thể

Hoạt động 1 : Hướng dẫn

HS tim hiểu phần Tiểu dẫn

Gv: Mời một em đọc phần

tiểu dẫn

Gv: Em hãy trình bày những

nét chính về tác giả La Quán

Trung

Gv: Hãy nêu những hiểu biết

của em về tác phẩm

I.Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- La Quán Trung (1330? - 1400?) tên La Bản, hiệu là

Hồ Hải tản nhân Ông lớn lên vào cuối thời Nguyên đầu thời Minh

- Quê quán: Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc

- Tính cô độc, lẻ loi, thích ngao du đây đó

- Là người có những đóng góp xuất sắc cho trường phái tiểu thuyết lịch sử thời Minh Thanh

- Tác phẩm để lại: Tam quốc diễn nghĩa, Tùy Đường lưỡng triều chí truyện, Tấn Đường ngũ đại sử diễn nghĩa, Bình yêu truyện

2 Tác phẩm

a Nguồn gốc:

- La Quán Trung căn cứ vào lịch sử, truyện kịch dân gian (thoại bản) để viết Tam quốc diễn nghĩa Đến đời Thanh, Mao Tôn Cương chỉnh lí, viết lời bình thành

120 hồi và lưu truyền đến nay

b Thể loại:

-Tiểu thuyết lịch sử chương hồi

c Nội dung

Gv bổ sung; Cho học sinh

xem bản đồ Tam quốc

Gv bổ sung: Tác giả đã xây

dựng một hệ thống nhân vật

dặc sắc với những nét tính

cách riêng biệt, độc đáo, thu

hút: tiêu biểu là tam tuyệt

(tuyệt nghĩa-Quan Công,

tuyệt trí-Khổng Minh, tuyệt

gian-Tào Tháo), ngoài ra còn

có Lưu Bị, Trương Phi, Chu

Du, Triệu Vân, Hoa Đà…

Bằng nghệ thuật kể chuyện

tác giả tái diễn các trận đánh

sinh động, đáng nhớ như

Xích Bích, Quan Độ, Kì

Sơn…

Gv bổ sung: Vị trí đoạn

trích nằm ở nửa đầu hồi 28

Nhan đề “hồi trống Cổ

- Kể lại quá trình hình thành và diệt vong của ba tập đoàn phong kiến Ngụy (Tào Tháo) – Thục ( Lưu Bị) – Ngô ( Tôn Quyền)

- Thể hiện khát vọng hòa bình, thống nhất của nhân dân

d Giá trị

- Tư tưởng:

+ Vạch trần bản chất tàn bạo, giả dối của giai cấp thống trị

+ Cuộc sống loạn li, bi thảm của nhân dân và thể hiện

mơ ước về một xã hội với những vua hiền, tướng giỏi

-Nghệ thuật

+ Giá trị lịch sử, quân sự + Tài kể chuyện đặc sắc của tác giả, đặc biệt là nghệ thuật miêu tả các trận chiến sinh động và hấp dẫn

3 Đoạn trích “hồi trống Cổ Thành”

a Tóm tắt:

Thành” là do người biên

soạn SGK đặt

Gv: Mời một học sinh đọc

đoạn trích Đặt câu hỏi: “Em

có thể chia đoạn trích thành

mấy phần?”

Gv bổ sung: Tuy nhiên, nếu

đi theo cách bổ dọc thì chúng

ta sẽ dễ dàng tiếp cận tác

phẩm cũng như khai thác

được những nét đặc sắc về

nội dung lẫn nghệ thuật của

đoạn trích được sâu sắc hơn

Trước đó, 3 anh em Lưu - Quan - Trương náu mình dưới trướng của Tào Tháo, hiểu bản chất gian hùng của Tháo, họ bỏ đi Bị đuổi đánh, mỗi người mỗi ngả, Quan Công vì bảo vệ hai chị dâu đã tạm hàng Tào với điều kiện, hàng Hán chứ không hàng Tào, khi nào nghe tin anh thì sẽ đi ngay Tuy được Tào Tháo ban thưởng hậu nhưng nghe tin Lưu Bị đang ở Hà Bắc, Quan Vũ bỏ Tào Tháo, trả ấn tín, vàng bạc; phò hai chị dâu qua 5 ải chém 6 tướng Tào ngăn trở, về tới Cổ Thành thì gặp Trương Phi Những tưởng anh em mừng

rỡ đoàn tụ, ngờ đâu Trương Phi nghi ngờ Quan Công bội nghĩa, quyết sống mái với Quan Công

b Bố cục: Có nhiều cách để phân chia

-Có thể chia làm 2 phần: (1)Nghi ngờ càng tăng, giải nghi gian nan (2)Chém Sái Dương, hồi trống giải nguy

-Có thể chia làm 6 phần: (1)Giới thiệu nhân vật, sự việc, hoàn cảnh (2)Mở đầu mâu thuẫn giữa Trương Phi và Quan Công (3)Mâu thuẫn phát triển, các sự việc tiếp diễn (4)Đỉnh điểm: Sái Dương xuất hiện (5)Mở nút: Quan Công chém Sái Dương sau 1 hồi trống (6)Kết thúc: Trương Phi biết lỗi, Khóc lạy Vân Trường

Hoạt động 2: Hướng dẫn

HS đọc – hiểu văn bản tác

phẩm

Gv định hướng: Trương Phi

là một dũng tướng lừng lẫy

Thân cao tám thước, đầu báo

mắt tròn, râu hùm hàm én,

tiếng như sấm động

Gv: Trước khi gặp Quan

Công, Trương Phi đã có

những biểu hiện như thế

nào? Khi gặp Quan Công thì

hành động ra sao? Đến khi

Sái Dương đến thì Trương

Phi như thế nào?

(Sau khi HS trả lời, Gv sử

dụng bảng phụ khái quát lại

các chi tiết, dẫn chứng mà

HS đã nêu Phần cột có các

chi tiết về Quan Công tạm

thời bị che lại, để sử dụng

cho phần phân tích nhân vật

Quan Công)

II Đọc – hiểu văn bản

1 Hình tượng nhân vật Trương Phi và Quan Công

a Trương Phi

Chi tiết

Trước khi gặp

-Chẳng nói chẳng rằng -lập tức mặc

áo giáp, vác mâu lên ngựa

nghìn quân, đi tắt ra cửa bắc

-Nghe tin Trương Phi thì tỏ ra mừng rỡ vô cùng

-Sai ngay Tôn Càn vào thành báo tin

Khi gặp mặt

Diện mạo:

mắt trợn tròn xoe, râu hùm vểnh ngược

Hành động:

hò hét như sấm, múa xà mâu chạy lại đâm QC

Thái độ: mừng rỡ vô

cùng

Hành động: giao long

đao, tế ngựa lại đón

Sái

Dương

đến

Xưng hô: mày

- tao

Lập luận:

- bỏ anh

- hàng Tào

- được phong

hầu tứ tước

- đến đây đánh

lừa tao

- đâu có bụng

tốt

- đến để bắt ta

đó

Nghĩ: QC đem

theo quân đến

bắt mình

Hành động:

múa bát xà

mâu hăm hở

xông lại đâm

QC

Yêu cầu: đánh

ba hồi trống,

chém đầu

Xưng hô: hiền đệ, em

Lập luận:

-em không biết, ta cũng

khó nói -đến hỏi chị -đừng nói vậy, oan uổng quá

Thanh minh: tất phải

đem quân mã chứ -Chấp nhận lời thách thức

-Chưa dứt hồi trống chém đầu Sái Dương

Gv: Thông qua các chi tiết

trên, em hãy lí giải tại sao

Trương Phi lại có những

hành động như vậy?

tướng giặc

- Trương Phi coi Quan Công là kẻ phản bội: phản bội

lời thề kết nghĩa vườn đào, phản bội lại triều đình nhà Thục, đã ở trong doanh trại Tào, chịu ân huệ của Tào Trương Phi không thể chấp nhận một kẻ phản bội như vậy

- Trương Phi đinh ninh cho rằng Quan Công vâng lệnh Tào Tháo đến để bắt mình nên quyết định sống chết, đối xử với người anh kết nghĩa như kẻ thù Câu nói đầu tiên ném vào Quan Công như cái tát: “Mày đã bội nghĩa, còn mặt nào đến gặp tao nữa”

-Hai chị và Tôn Càn càng thanh minh cho Quan Công bao nhiêu lại càng đổ dầu sôi vào lửa bấy nhiêu vì Trương Phi cho rằng Quan Công mắc thêm tội lừa hai chị

=> Tính cách nóng nảy, hành động nông nổi tuy nhiên

là người thẳng thắn, một con người trung nghĩa, không chấp nhận kẻ bội bạc Chúng ta cần hiểu và thông cảm cho Trương Phi

-Đang lúc bế tắc thì lù lù một tướng Tào và đội quân của y xuất hiện Chi tiết này được đưa vào đúng lúc và hợp lý bởi vì Sái Dương vốn có hiềm khích với Quan Công từ lâu, nay lại giết cháu ngoại của y nên y mang quân đến báo thù Sái Dương xuất hiện làm tăng thêm kịch tính cho đoạn trích Đây vừa là cao trào của mâu

Gv: Việc Sái Dương xuất

hiện đóng vai trò gì?

Gv bổ sung: Nếu không có

nhân vật Sái Dương xuất

hiện đúng lúc thì khéo lắm

tác giả cũng chỉ có thể để

Quan Công thanh minh, giải

bày và cuối cùng Trương Phi

cũng chấp nhận, tuy nhiên

như thế sẽ khiến câu chuyện

tầm thường, nhạt nhẽo

Gv định hướng: Quan Công

là một danh tướng tài ba,

Mọi người thường biết đến

hình ảnh của một Quan Công

tay cầm long đao, cưỡi ngựa

xích thố mặt đỏ như hai quả

táo chồng lên nhau, có ba

chòm râu dài suông đuột

thuẫn vừa là điểm mở nút, giải quyết mâu thuẫn Nếu Quan Công đã hàng Tào thì sẽ không dám giết tướng dưới trướng của Tào Tháo

-Sau khi hiểu chuyện, Trương Phi “rỏ nước mắt khóc, thụp lạy Vân Trường Chứng tỏ là người khiêm tốn, biết phục thiện

Tiểu kết: Tác giả ca ngợi một Trương Phi cương trực

đến nóng nảy, trung thành và căm ghét sự phản bội, không tin lời nói chỉ tin việc làm, biết cầu thị, phục thiện

b Quan Công

-Xuất phát từ nét tính cách nhũn nhặn khiêm nhường, biết tiến biết thoái nên Quan Công chỉ tránh mũi mâu

và biết thanh minh mà thôi (Liên hệ trong thực tế cuộc sống chúng ta cũng phải nên học tập Quan Công) Bên cạnh đó, không phải đến tận Cổ Thành Quan Công mới

bị rơi vào tình cảnh bị ngờ vực, trước đó khi ở với Tào Tháo, Lưu Bị cũng hiểu lầm, đã viết thư trách cứ nặng

nề, chua chát Quan Công đã đau xót khóc to và viết thư thanh minh Bây giờ rơi vào tình cảnh này lần nữa, Quan Công mang trong mình khát vọng minh oan không những chỉ với Trương Phi mà còn với Lưu Bị

và cả hậu thế nữa

-Chém Sái Dương là cách thanh minh tốt nhất, nhanh

Gv: Thông qua những chi

tiết về Quan Công ở bảng

phụ, em hãy cho biết vì sao

Quan Công chỉ một mực né

tránh mũi mâu và thanh minh

lúng túng, tội nghiệp?

Gv: Vì sao Quan Công

chẳng nói chẳng rằng xông

vào đánh, chưa một hồi trống

đã chém rơi đầu Sái Dương?

Gv: Tác giả tả hồi trống Cổ

Thành bằng mấy câu? Có

thể bỏ đi sự xuất hiện của hồi

trống được không? Nhận xét

ý nghĩa của hồi trống?

chóng và có hiệu quả nhất mà Quan Công có thể làm trong lúc này Chính khát vọng minh oan đã nhân sức mạnh dũng khí và tài năng của Quan Công lên gấp bội

Tiểu kết: Tác giả đề cao một Quan Vân Trường trí

dũng song toàn, biết tiến biết thoái, khiêm nhường, nhũn nhặn khi ở thế “tình ngay lí gian”, biết dùng hành động chém tướng để minh oan, thể hiện lòng trung nghĩa

2 Âm vang hồi trống Cổ Thành

- Trong đoạn trích, hồi trống ở đoạn cuối là một điểm sáng, chứa đựng linh hồn của cả đoạn Nó ngân vang trong đoạn trích và dường như trong cả tác phẩm, thể hiện khí thế hào hùng của chiến trận Hồi trống đó vang lên cũng chính là lúc lời giải đáp cho câu hỏi ngay từ đầu đoạn trích được tìm thấy Nó tạo nên vầng hào quang xung quanh các nhân vật, tôn thêm vẻ đẹp của các anh hùng

- Ở đây, tác giả đã cho nhân vật của mình gióng lên ba hồi trống, bản thân nó cũng chứa đựng những ý tưởng

Ba hồi không quá dài mà cũng không quá ngắn, nó vừa

đủ dài để cho Quan Công có thể lấy đầu của Sái Dương, vừa đủ ngắn để cho mọi người có thể thấy được tài năng và sức mạnh của Quan Công Đồng thời,

ba hồi trống trận vang lên cũng thể hiện được khí thế hào hùng, âm vang của chiến trận Thể hiện được cái ý

vị của Tam quốc.

- Hồi trống trong đoạn trích mang nhiều ý nghĩa

+ Hồi trống thách thức: Trương Phi nghi ngờ Quan

Công phản bội, lệnh trong ba hồi trống phải chém đầu Sái Dương Đây là hồi trống để thử thách lòng trung thành của Quan Công, thử thách tài năng của Quan Công Hồi trống vang lên cũng có nghĩa là Quan Công phải lao vào một cuộc chiến đối mặt với kẻ thù, đối mặt với hiểm nguy và cái chết Tiếng trống giục giã như hối thúc nhân vật hành động

+ Hồi trống minh oan: Quan Công đã không ngần

ngại chấp nhận lời thách thức của TP để khẳng định lòng trung thành của mình Bản thân sự dũng cảm đó

đã thể hiện được tấm lòng Quan Công Hơn thế nữa, ngay khi chưa dứt một hồi trống, đầu Sái Dương đã rơi xuống đất, và những tiếng trống tiếp theo đó reo vang như là để minh oan cho Quan Công

+ Hồi trống đoàn tụ: Kết thúc ba hồi trống, Quan

Công giết tướng giặc, mọi nghi ngờ được hóa giải, và

đó là lúc mà các anh hùng đoàn tụ Hồi trống còn có ý nghĩa như là sự ngợi ca tình nghĩa huynh đệ, ngợi ca tấm lòng trung nghĩa của các anh hùng Tiếng trống lúc này không còn thúc giục, căng thẳng, vội vã mà tiếng trống như reo vui chúc mừng cuộc hội ngộ của ba anh em

Gv: Thông qua đoạn trích,

em cảm nhận được những

nét đặc sắc nghệ thuật gì?

3 Nghệ thuật đoạn trích

- Tính cách nhân vật nhất quán, điển hình, mang tính biểu tượng: Trương Phi tượng trưng cho sự nóng nảy, cương trực, Quan Công tượng trưng cho chữ nghĩa Những nét tính cách đó được thể hiện qua hành động

và lời nói chứ không phải sự miêu tả và giới thiệu của tác giả

- Về tình huống truyện: xây dựng những tình huống xung đột kịch tính, tạo nên sự hấp dẫn, hồi hộp cho đoạn trích: tình huống bị hiểu nhầm; tình huống Sái Dương kéo quân đến; tình huống đánh trống chém đầu tướng giặc Tình tiết truyện được đẩy nhanh, diễn biến căng thẳng

- Nghệ thuật kể chuyện: thể hiện nghệ thuật kể chuyện theo kiểu tiểu thuyết chương hồi, theo trình tự thời gian của sự việc Lối kể chuyện lôi cuốn hấp dẫn

III Tổng kết

1 Nội dung:

- Xây dựng hình tượng các anh hùng thời Tam quốc với những nét đẹp của lòng trung nghĩa, trọng chữ tín Đặc biệt là nhân vật Trương Phi Đồng thời qua đó đề cao tình cảm anh em bạn bè keo sơn, chung thủy

- Hồi trống chứa đựng linh hồn đoạn trích, đó là hồi trống thách thức, minh oan, đoàn tụ