Giáo án Ngữ văn 10 tuần 26 bài: Hồi trống cổ thành

Mục tiêu bài học: - Hiểu được tính cách bộc trực, nóng nảy, ngay thẳng - một biểu hiện của lòng trung nghĩa của Trương Phi, sự khẳng định lòng trung nghĩa của Quan Công cũng như tình anh

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10 HỒI TRỐNG CỔ THÀNH

(Trích hồi 28- Tam quốc diễn nghĩa)

La Quán Trung

-A Mục tiêu bài học:

- Hiểu được tính cách bộc trực, nóng nảy, ngay thẳng - một biểu hiện của lòng trung nghĩa của Trương Phi, sự khẳng định lòng trung nghĩa của Quan Công cũng như tình anh em kết nghĩa vườn đào của họ

- Nghệ thuật kể chuyện đặc sắc, cảm nhận được ko khí chiến trận của tác phẩm qua đoạn trích hay và tiêu biểu- Hồi trống Cổ Thành

B Sự chuẩn bị của thầy trò:

- Sgk, sgv và một số tài liệu tham khảo

- Thiết kế dạy- học

C Cách thức tiến hành:

Gv tổ chức giờ dạy- học theo cách kết hợp các hình thức đọc diễn cảm, trao đổi thảo luận

D Tiến trình dạy- học:

1 Ổn định tổ chức lớp.: 1’

2 Kiểm tra bài cũ.

3 Bài mới:

* Giới thiệu bài mới: Khi rơi vào hoàn cảnh ngặt nghèo thúc bách, để chứng minh

cho tấm lòng kiên trinh, nàng Xi-ta trong sử thi Ramayana đã phải lựa chọn hành động bước lên giàn hỏa thiêu Khi bị Trương Phi nghi kị, bậc anh hùng Quan Công

cũng phải lấy cái sống và cái chết để làm tin đọc hồi thứ 28 của Tam quốc diễn nghĩa, nghe âm vang hồi trống Cổ Thành, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về điều đó

Hoạt động 1 : Hướng dẫn HS tim hiểu

phần Tiểu dẫn

Thao tác 1: Tìm hiểu tác giả

-Gv: Em hãy trình bày những nét chính về

tác giả La Quán Trung?

HS trả lời:

La Quán Trung (1330 ?- 1400 ?) là nhà văn

Trung Quốc, tên là La Bản, tự Quán Trung,

hiệu Hồ Hải tản nhân, người Thái Nguyên,

tỉnh Sơn Tây, sống vào khoảng cuối Nguyên

đầu Minh Ông là người có nguyện vọng phò

vua giúp nước, nhưng bất đắc chí, bôn tẩu

phiêu bạt khắp nơi, tính tình cô độc lẻ loi Có

tài liệu nói ông từng làm mưu sĩ của Trương

Sĩ Thành, một người khởi nghĩa chống

Nguyên Khi Minh Thái Tổ thống nhất Trung

Quốc, ông chuyển sang biên soạn dã sử Tam

quốc diễn nghĩa có lẽ được ông viết vào lúc

này Ngoài Tam quốc diễn nghĩa, ông còn

viết Tuỳ Đường lưỡng triều chí truyện, Tấn

Đường ngũ đại sử diễn nghĩa, Bình yêu

truyện và vở tạp kịch Tống Thái Tổ long hổ

phong vân hội

Với tác phẩm của mình đặc biệt là Tam quốc

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả La Quán Trung: (1330?-1400?)

- Tên: La Bản, hiệu: Hồ Hải tản nhân

- Quê: Thái Nguyên (Sơn Tây- Trung Quốc)

- Con người: tính cách cô độc,

lẻ loi, thích ngao du

- Viết nhiều tiểu thuyết dã sử

diễn nghĩa, La Quán Trung trở thành người

mở đường cho tiểu thuyết lịch sử Trung Hoa

Gv nhận xét và bổ sung

Thao tác 2: Tìm hiểu tác phẩm

GV:Hãy nêu những hiểu biết của em về tác

phẩm Tam quốc diễn nghĩa ( nguồn gốc,

thể loại, nội dung, giá trị của tác phẩm)

Hs:

- Nguồn gốc và quá trình hình thành tác

phẩm:

+ La Quán Trung căn cứ vào lịch sử, các

truyện kể dân gian (thoại bản), kịch dân gian

đế sáng tạo

+ Đến đời Thanh (1644-1911), Mao Tôn

Cương nhuận sắc, chỉnh lí, viết các lời bình

thành 120 hồi lưu truyền đến ngày nay

- Nội dung: Kể chuyện đất nước Trung Quốc

chia ba, gọi là “Cát cứ phân tranh” từ năm

184 đến năm 280 Đó là cuộc phân tranh giữa

ba tập đoàn phong kiến quân phiệt: Nhà Nguỵ

với Tào Tháo cát cứ phía bắc, từ Trường

Giang trở lên (Bắc Ngụy), nhà Thục do Lưu

Bị cát cứ phía tây nam (Tây Thục), Nhà Ngô

với Tôn Quyền cát cứ phía đông nam (Đông

Ngô)

Đến năm 280, Tư Mã Viêm cướp ngôi Nguỵ,

diệt Thục, Ngô và thống nhất Trung Quốc

2 Tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa:

- Tác phẩm ra đời vào đầu đời Minh (1368-1644) gồm 120 hồi

a Nguồn gốc:

- La Quán Trung căn cứ vào lịch sử, truyện kịch dân gian(thoại bản) để viết lên Tam quốc diễn nghĩa Đến đời Thanh, Mao Tôn Cương chỉnh

lí, viết lời bình thành 120 hồi

và lưu truyền đến nay

b Thể loại:

-Tiểu thuyết lịch sử chương hồi(120 hồi)

c Nội dung

- Kể lại quá trình hình thành và diệt vong của ba tập đoàn phong kiến Ngụy(Tào Tháo) –

- Giá trị:

+ Có giá trị lịch sử, quân sự

+ Giá trị nội dung:

 Phơi bày cục diện chính trị xã hội Trung

Hoa cổ đại- một giai đoạn cát cứ phân

tranh, chiến tranh loạn lạc, đất nước chia

cắt, nhân dân cực kì khốn khổ

 Nguyện vọng hòa bình, thống nhất, ổn

định của nhân dân

 Tư tưởng ủng Lưu phản Tào

+ Giá trị nghệ thuật:

 Nghệ thuật kể truyện theo trình tự thời

gian (đặc trưng của tiểu thuyết lịch sử)

 Xây dựng các nhân vật đặc sắc

 Chọn lọc được nhiều sự việc li kì, hấp dẫn

(hồi trống Cổ Thành, tam cố thảo lư, )

 Nghệ thuật tả các trận chiến đấu rất đa

dạng, phong phú

Gv bổ sung: Trong ba người cầm đầu, tác giả

tập trung làm nổi bật Tào Tháo là kẻ đại gian

hung, Lưu Bị hiền từ nhân đức Âm vang

trong tác phẩm là cuộc chiến đấu về cả sức

mạnh trí tuệ và trí tuệ của cả hai bên

GV chốt lại những ý chính cho HS nắm rõ

hơn

Thục ( Lưu Bị) – Ngô( Tôn Quyền)

- Thể hiện khát vọng hòa bình, thống nhất của nhân dân

d Giá trị

- Tư tưởng:

+ Vạch trần bản chất tàn bạo, giả dối của giai cấp thống trị + Cuộc sống loạn li, bi thảm của nhân dân và thể hiện mơ ước về một xã hội với những vua hiền, tướng giỏi

-Nghệ thuật

+ Giá trị lịch sử, quân sự + Tài kể chuyện đặc sắc của tác giả, đặc biệt là nghệ thuật miêu

tẩ các trận chiến sinh động và hấp dẫn

Thao tác 3: Tìm hiểu đoạn trích

GV: Hướng dẫn học sinh đọc sáng tạo (Chú

ý giọng điệu Quan Công từ tốn, bình tĩnh,

giọng điệu Trương Phi hấp tấp, nóng nảy)

HS đọc bài

Gv: Đoạn trích nằm ở vị trí nào trong tác

phẩm?

HS:

- Thuộc hồi 28 của tác phẩm

- Có tiêu đề là hai câu thơ:

Chém Sái Dương anh em hòa giải

Hồi Cổ Thành tôi chúa đoàn viên

GV tóm tắt lại đoạn trích: “ Quan Công dẫn

hai chị chạy đến Cổ Thành, được nhân dân

địa phương cho biết Trương Phi đã chiếm

được thành, mộ quân tậu ngựa, chứa cỏ tích

lương, ông rất mừng rỡ, sai Tôn Càn vào báo

tin cho Trương Phi thân ra đón Tôn Càn y lời

vào thành gặp Trương Phi Nghe Tôn Càn nói

xong, Trương Phi chẳng nói chẳng rằng, lập

tức mặc áo giáp, vác mâu lên ngựa dẫn một

nghìn quân, đi tắt ra cửa Bắc Gặp Trương

Phi, Quan Công vô cùng mừng rỡ Nhưng

Trương Phi nghi ngờ Quan Công đã hàng

Tào, Bội nghĩa vườn đào nên vác mâu xông

tới đâm Quan Công mặc cho hai chị có can

ngăn Quan Công nhún nhường giải thích

3 Đoạn trích “ Hồi trống Cổ Thành”

- Vị trí đoạn trích:Thuộc hồi

28 của tác phẩm

Có tiêu đề là hai câu thơ:

“Chém Sái Dương anh em hòa giải

Hồi Cổ Thành tôi chúa đoàn viên”

-Tóm tắt: SGK

nhưng vô hiệu Một toán quân mã của Tào

Tháo xuất hiện càng làm Trương Phi ngờ

vực Quan Công đã quyết lấy đầu Sái

Dương-viên tướng cầm đầu toán quân ấy- trong thời

gian Trương Phi gióng ba hồi trống nhưng

chưa dứt một hồi trống, Quan Công đã lấy

được đầu Sái Dương Quan Công lại bắt một

tên lính quân Tào kể lại đầu đuôi sự việc cho

Trương Phi nghe bấy giờ Trương Phi mới tin

lời Quan Công Trương Phi mời hai chị vào

thành, nghe họ kể lại mọi việc Quan Công đã

trải qua, khóc và thụp lạy Vân Trường”

GV chuyển ý sang phần II

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS đọc – hiểu

văn bản tác phẩm

Thao tác 1: tìm hiểu nhân vật Trương Phi

Trương Phi là một trong ngũ hổ tướng của

Lưu Bị, một anh hùng lừng lẫy thời Tam

Quốc, mình cao tám thước, đầu báo mắt tròn,

râu hùm hàm én, tiếng như sấm động Tính

cách nổi bật là nóng nảy (thành ngữ: nóng

như Trương Phi, tính Trương Phi), ngay

thẳng, ko ít lần tỏ ra khôn ngoan, mưu trí và

là người rất phục thiện.Trương Phi cũng có

hạn chế là bộc trực đến thô lỗ, nghiện rượu

GV: Khi nghe Tôn Càn nói việc Quan

Công dẫn hai chị đến thành của mình,

Trương Phi có những phản ứng, hành

II Đọc- hiểu văn bản:

a Hình tượng nhân vật Trương Phi:

- Phản ứng của Trương Phi khi

động ntn? Nó cho thấy tính cách gì của

Trương Phi? Vì sao Trương Phi lại có

những cử chỉ và hành động như vậy?

HS trả lời

- Phản ứng của Trương Phi khi nghe xong lời

Tôn Càn:

+ Chẳng nói chẳng rằng

+ Mặc áo giáp, vác mâu lên ngựa, dẫn một

nghìn quân đi tắt qua cửa Bắc.

+ Mắt trợn tròn xoe, râu hùm vểnh ngược, hò

hét như sấm, múa xà mâu chạy lại đâm Quan

Công

 Các phản ứng khác thường

 11 động từ miêu tả những động tác hết sức

khẩn trương, dứt khát, quyết liệt biểu thị thái

độ rõ ràng, kiên quyết, tính cách cương trực

đến nóng nảy

GV nhận xét HS

GV: Trương Phi đã buộc tội Quan Công

như thế nào? Tại sao Trương Phi ko nghe

lời thanh minh cho Quan Công của Tôn

Càn, Cam phu nhân và Mi phu nhân?

HS:

- Lời buộc tội Quan Công của Trương Phi:

+ Xưng hô: xưng “tao” (3 lần)- gọi Quan

Công là “mày” (5 lần), “nó” (3 lần), “thằng”

(1 lần) cách xưng hô đầy khinh bỉ như với kẻ

nghe xong lời Tôn Càn:

+ Chẳng nói chẳng rằng + Lập tức mặc áo giáp, vác mâu lên ngựa

+ Dẫn một nghìn quân, đi tắt ra cửa bắc

=> tức giận, hành động bột phát, trong tâm thế chiến đấu với kẻ thù

- Khi gặp Trương Phi:

+ Diện mạo:Mắt trợn tròn xoe, râu hùm vểnh ngược

+ Hành động: hò hét như sấm,

múa xà mâu chạy lại đâm QC

-> dữ dội, sôi sục

+ Xưng hô: mày (5 lần) – tao

(3 lần)

+ Lập luận buộc tội Quan Công:

bỏ anh => bất nghĩa

hàng Tào => bất trung

được phong hầu tứ tước

đến đây đánh lừa tao; - đâu

có bụng tốt; - đến để bắt ta

đó => bất nhân => Trương Phi là người cứng

+ Các tội của Quan Công theo Trương Phi:

bỏ anh, hàng Tào, được phong hầu tứ tước,

lừa em

 Hai chị dâu và Tôn Càn càng thanh minh lại

càng như đổ dầu vào lửa giận của Trương

Phi Bởi Trương Phi cho rằng Quan Công là

“thằng phụ nghĩa”, lừa cả hai chị và đến Cổ

Thành là định bắt mình dâng nộp Tào Tháo

Gv nhận xét Hs trả lời Sau dó Gv giải thích

vì sao Trương Phi lại có thái độ và hành dộng

như thế:

+ Do tin tức ko thông, Trương Phi chưa biết

rõ sự thật

+ Nghi ngờ Quan Công đã bội nghĩa

+ Do tính cách bộc trực, ngay thẳng và quan

điểm riêng (trung thần thà chịu chết chứ ko

chịu nhục, đại trượng phu ko thờ hai chủ) nên

Trương Phi ko đủ bình tĩnh và độ sâu sắc để

lí giải tại sao Quan Công nhún mình nương

nhờ Tào Tháo

 Trong mắt Trương Phi, Quan Công là kẻ

phản bội lời thề kết nghĩa vườn đào cùng

nhau giúp nhà Hán Trương Phi ko hiểu và ko

chấp nhận những viêc Quan Công đã làm

Trương Phi đinh ninh rằng giờ Quan Công

dang vâng lệnh Tào Tháo đến lừa bắt mình để

lập công nên đã đối xử với người anh kết

cỏi, ngay thẳng, không dung thứ cho kẻ hai lòng

- Khi Sái Dương đến: + Nghĩ QC đem theo quân đến

bắt mình

+ Hành động: múa bát xà mâu

hăm hở xông lại đâm QC

+ Yêu cầu: đánh ba hồi trống,

chém đầu tướng giặc “ thẳng cánh đánh trống” -> thái độ

mạnh mẽ và dứt khoát của con người trung thực

=> Tấm lòng trong sáng, một lòng một dạ trung nghĩa, vì lí tưởng của người anh hùng

- Khi nhận ra tấm lòng của Quan Công

Trương Phi đã “ rỏ nước mắt khóc, thụp lạy Vân Trường”.

=> Trương Phi là người giàu tình cảm, biết chịu nghe điều phải

Dũng cảm, cương trực, trung nghĩa, nóng nảy đến thô lỗ

mà lại thận trọng, khôn ngoan, hết lòng phục thiện

nghĩa như kẻ thù.

GV: Việc Sái Dương xuất hiện đóng vai trò gì? Đây là chi tiết tình cờ, ngẫu nhiên hay

có sự xếp đặt của tác giả?

HS:

- Việc Sái Dương xuất hiện:

+ Hợp với lôgic của tác phẩm: Quan Công vừa giết cháu ngoại của Sái Dương là Tần Kì bên bờ Hoàng Hà khiến y đuổi theo báo thù Thêm nữa, y từu lâu vốn ko phục Quan Công, từng nhiều lần xin Tào Tháo cho lệnh đuổi theo, chặn bắt Quan Công

+ Làm mối nghi ngờ của Trương Phi càng tăng lên  đẩy mâu thuẫn, hiểu lầm giữa hai nhân vật lên đỉnh điểm và kết thúc hứng thú Bởi Quan Công đã nhờ đó mà đề xuất một cách thanh minh độc đáo: chém Sái Dương để

tỏ lòng trung nghĩa

GV chốt lại những điểm chính

GV: Tại sao khi đầu Sái Dương đã rơi mà Trương Phi vẫn còn nghi ngờ, vẫn chưa chịu nhận anh? Trương Phi còn làm

những việc gì để nhận rõ sự thực về Quan Công? Chi tiết Trương Phi khóc, lạy Vân Trường cho ta biết thêm tính cách gì của Trương Phi?

HS:

- Khi Quan Công đã chém đầu Sái Dương:

+ Trương Phi vẫn chưa tin hẳn

+ Hỏi kĩ tên lính bị bắt chuyện về Quan Công

ở Hứa Đô- một nhân chứng khách quan  vẫn

chưa tỏ rõ thái độ

+ Nghe lời kể của hai chị dâu  khóc, thụp lạy

Vân Trường

 Tính cách: thận trọng, khôn ngoan, trung

nghĩa và hết lòng phục thiện

GV nhận xét

Thao tác 2: Tìm hiểu nhân vật Quan Công

Biết tin anh là Lưu Bị ở Hà Bắc trên đất Viên

Thiệu, Quan Vũ đưa hai chị (vợ của Lưu Bị)

đi tìm anh Tào Tháo tránh không tiếp Quan

Vũ đến từ biệt vì muốn lưu giữ Quan Vũ để

dùng Tháo không cấp giấy qua ải, nhưng

cũng không cho tướng đuổi bắt Các tướng

giữ ải vẫn không cho Quan Vũ qua ải, Quan

Vũ phải mở đường máu mà đi

- Qua ải Đông lĩnh chém Khổng Tú

- Đến ải Lạc Dương chém Hán Phúc và Mạnh

Thầu

- Qua Nghi Thuỷ giết Biện Hỷ

- Vượt ải Huỳnh Dương chém Vương Thực

- Đến bờ Hoàng Hà, giết Tần Kỳ

- Đến Cổ Thành, Quan Vũ ngỡ là gặp được

em là Trương Phi

b Nhân vật Quan Công:

- Khi gặp Trương Phi : vô cùng mừng rỡ “giao long đao, tế ngựa lại đón”

- Khi bị Trương Phi hiểu lầm:

+ Gọi Trương Phi là “ hiền đệ” “ em”.

GV: Quan Công rơi vào hoàn cảnh bất

ngờ và khó khăn ntn? Vì sao nói đây là cửa

quan thứ 6 với viên tướng thứ 7 đặc biệt

nhất? Vì sao Quan Công chỉ một mực né

tránh mũi mâu và thanh minh trong sự

lúng túng?

HS:

- Gặp Trương Phi ở Cổ Thành- cửa quan thứ

6, viên tướng thứ 7 với Quan Công

 Thử thách lòng trung nghĩa

 Bày tỏ sự trong sáng, tình nghĩa vườn đào

thiêng liêng

- Đối mặt với người em kết nghĩa,Quan Công

cần thanh minh rõ lòng mình, ko thể dùng vũ

khí  chỉ một mực né tránh mũi mâu và thanh

minh trong sự lúng túng

GV nhận xét

GV: Vì sao Quan Công chẳng nói chẳng

rằng, xông vào, chưa hết một hồi trống đã

chém rơi đầu Sái Dương? Ý nghĩa biểu đạt

của hành động đó? (cho thấy nét đẹp nào ở

ông?)

HS:

- Việc chém Sái Dương là cách thanh minh

thuyết phục nhất của Quan Công với Trương

Phi

 Quan Công chẳng nói chẳng rằng, xông vào,

+ Lời lẽ mềm mỏng “em không

biết, ta cũng khó nói”

+ Nhờ hai chị dâu giải thích hộ

- Để minh oan: Chấp nhận thử thách => chứng tỏ lòng thực

- Chém Sái Dương khi chưa dứt một hồi trống của Trương Phi

=> Quan Công là người bản lĩnh, dũng cảm, khí phách oai phong

chưa hết một hồi trống đã chém rơi đầu Sái

Dương

 Tài năng phi thường và lòng trung nghĩa của

Quan Công

GV: Vì sao có thể đặt tên cho đoạn trích là

Hồi trống Cổ Thành? (Những ý nghĩa đặc

biệt của hồi trống Cổ Thành?)

HS:

Nếu ra trận, những hồi trống khác là hồi trống

thúc giục tiến lên, làm nức lòng ba quân

tướng sĩ , thì "hồi trống Cổ Thành" đúng

như La Quán Trung đã viết :

"Chém Sái Dương, anh em hòa giải

Hồi Cổ Thành, tôi chúa đoàn viên"

+ Hồi trống thách thức: TP nghi ngờ QC

phản bội, lệnh trong ba hồi trống phải chém

đầu Sái Dương Đây là hồi trống để thử thách

lòng trung thành của QC, thử thách tài năng

của QC Hồi trống vang lên cũng có nghĩa là

QC phải lao vào một cuộc chiến đối mặt với

kẻ thù, đối mặt với hiểm nguy và cái chết

Tiếng trống giục giã như hối thúc nhân vật

hành động

+ Hồi trống minh oan: QC đã không ngần

ngại chấp nhận lời thách thức của TP để

khẳng định lòng trung thành của mình Bản

thân sự dũng cảm đó đã thể hiện được tấm

lòng QC Hơn thế nữa, ngay khi chưa dứt một

3 Ý nghĩa hồi trống Cổ Thành:

- Biểu dương tính tình cương trực của Trương Phi

- Ca ngợi lòng trung nghĩa của Quan Công

- Ca ngợi tình nghĩa vườn đào của ba anh em: Lưu – Quan – Trương