Thật vậy, Thúy Kiều đã phải trải qua hầu hết những đau khổ của ngời phụ nữ dới chế độ phong kiến: gia đình li tán, tình yêu tan vỡ, làm gái thanh lâu, làm nô tì, làm vợ lẽ, tu hành bất đ
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
TRAO DUYÊN
(Trích Truyện Kiều- Nguyễn Du)
A Mục tiêu bài học:
Giúp hs:- Hiểu đợc diễn biến tâm trạng đầy mâu thuẫn, phức tạp, bế tắc của Thúy Kiều trong đêm trao duyên Qua đó, thấy đợc sự đồng cảm mạnh mẽ, sâu sắc của Nguyễn Du đối với hoàn cảnh đau khổ và phẩm chất cao quý của nhân vật: đức hi sinh, lòng vị tha
- Nắm đợc nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật: độc thoại nội tâm, phân tích tâm lí bậc thầy, kết hợp ngôn ngữ dân gian và bác học đặc sắc
- Rèn kĩ năng đọc thơ trữ tình, thể lục bát, diễn xuôi và phân tích tâm lí nhân vật trong thơ trữ tình
B Sự chuẩn bị của thầy trò:
- Sgk, sgv, Truyện Kiều và các tài liệu tham khảo
- Hs soạn bài
- Gv soạn thiết kế dạy- học
C Cách thức tiến hành:
Gv tổ chức giờ dạy- học theo cách kết hợp các hình thức đọc diễn cảm, trao đổi thảo luận, phát vấn- đàm thoại
D Tiến trình dạy- học:
1 Ổn định tổ chức lớp.
2 Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Nêu các đặc trng của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật? VD?
Trang 23 Bài mới:
* Giới thiệu bài mới: Mộng Liên Đờng chủ nhân đã khái quát về thân
thế Thúy Kiều: “Khi la láng tình thơ, ngời tựa án khen tài châu ngọc; khi duyên a kim cải non biển thề bồi; khi đất nổi ba đào, của nhà tan tác; khi lầu xanh, khi rừng tía cõi đi về nghĩ cũng chồn chân; khi kinh kệ, khi can qua, mùi từng trải nghĩ càng tê lỡi ” Thật vậy, Thúy Kiều đã phải trải
qua hầu hết những đau khổ của ngời phụ nữ dới chế độ phong kiến: gia đình li tán, tình yêu tan vỡ, làm gái thanh lâu, làm nô tì, làm vợ lẽ, tu hành bất đắc chí và rồi ko chồng ko con giữa 30 tuổi đời Bài học hôm
nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu đoạn trích Trao duyên để thấu hiểu nỗi đau
vì bi kịch tình yêu tan vỡ của nàng
Hoạt động của gv và
hs
Yêu cầu cần đạt
Gv tóm lợc những
sự việc chính trớc
đoạn trích:Bọn sai
nha gây nên vụ án
oan trái đối với gia
đình Kiều khiến
nàng buộc phải hi
sinh mối tình với
Kim Trọng, bán
mình để có tiền
chuộc cha và em
khỏi đòn tra khảo dã
man Việc bán mình
thu xếp xong xuôi,
Kiều ngồi thao thức
I Tiểu dẫn:
Vị trí đoạn trích:
- Thuộc phần 2 của tác phẩm: Gia biến và lu lạc
- Từ câu 723- 756/ 3254 câu lục bát
Trang 3trắng đêm nghĩ đến
thân phận và tình
yêu lỡ dở của mình
Nàng khẩn khoản
nhờ Thúy Vân thay
mình trả nghĩa cho
chàng Kim
Yêu cầu hs đọc diễn
cảm
Gv nhận xét, hớng
dẫn giọng đọc: Đoạn
thơ là lời dặn dò,
tâm sự của Thúy
Kiều đối với Thúy
Vân, cậy nhờ em gái
ruột một việc thiêng
liêng trong tâm trạng
đau đớn, tuyệt vọng
" đọc với nhịp điệu
chậm, giọng tha
thiết Càng về sau,
Thúy Kiều độc thoại
nội tâm " giọng đọc
chậm, khẩn thiết,
nghẹn ngào nh tiếng
khóc não nùng, cố
nén, hai câu cuối thì
vỡ òa thành tiếng
II Đọc- hiểu văn bản:
1 Đọc.
2 Bố cục:3 phần.
+ P1: 12 câu đầu " Thúy Kiều tìm cách thuyết phục, trao duyên cho Thúy Vân
+ P2: 14 câu tiếp " Thúy Kiều trao kỉ vật cho em
và dặn dò em
+ P3: 8 câu còn lại " Tâm trạng đau đớn, tuyệt vọng của Thúy Kiều
Trang 4thét, tiếng khóc,
ngất lặng đi.
- Theo dõi câu
chuyện Thúy
Kiều-Thúy Vân, có thể
ngắt dòng tâm sự
của Thúy Kiều thành
mấy chặng nhỏ để
dễ phân tích?
Gv dẫn dắt: Sau khi
chấp nhận bán mình
làm lẽ Mã Giám
Sinh với giá “vàng
ngoài bốn trăm”,
“việc nhà đã tạm
thong dong”, Thúy
Kiều “Một mình
nàng ngọn đèn
khuya/ áo dầm giọt
lệ, tóc xe mái sầu”,
“Thúy Vân chợt tỉnh
giấc xuân/ Dới đèn
ghé xuống ân cần
hỏi han” Lúc này,
Thúy Kiều mới bộc
lộ hết tâm sự, ý
nguyện của mình với
em
2 Tìm hiểu văn bản:
a 12 câu đầu:
* 2 câu đầu: hoàn cảnh đặc biệt khác thờng.
- Cậy " nhờ (cậy- thanh trắc" âm điệu nặng nề gợi
sự quằn quại, đau đớn, khó nói; nhờ- thanh bằng) " hàm ý hi vọng tha thiết của một lời trăng trối, có ý tựa nơng, gửi gắm, vật nài, tin tởng nơi quan hệ ruột thịt Nàng dùng từ này vì việc nàng cậy nhờ vừa đột ngột vừa rất quan trọng với cả hai ngời
- Chịu " nhận (tự nguyện).
" nài ép, bắt buộc, không nhận không đợc
- Lạy " thái độ kính cẩn với ngời bề trên hoặc với
ngời mình hàm ơn
- Tha " thái độ kính cẩn, trang trọng
" Hoàn cảnh đặc biệt khác thờng: Kiều là ngời phiền lụy, mang ơn chính ngời em gái ruột của mình
Trang 5- Đọc hai câu đầu,
em thấy trong lời
của Thúy Kiều (1
ngời chị) nói với
Thúy Vân (1 ngời
em) có gì khác
th-ờng? Điều đó dự
cảm cho Thúy Vân
thấy hoàn cảnh, tâm
lí đặc biệt ntn của
ngời chị?
Gợi mở: Những nét
nghĩa của từ “cậy”,
“chịu lời”, “lạy”,
“tha” có gì khác
th-ờng? Có thể thay từ
“cậy” bằng “nhờ”,
“chịu” bằng “nhận”
ko? Vì sao?
Gv dẫn dắt: 10 câu
tiếp là câu chuyện
cần nói và ớc
nguyện của Kiều
Ngay sau thái độ
khẩn thiết yêu cầu ở
hai câu trên, Thúy
Kiều đa ra ớc
nguyện của mình:
* 10 câu tiếp:
- Tơng t: tình yêu nam nữ; “gánh tơng t”" ngời xa
xem tình yêu là một gánh nghĩa vụ, gánh nặng, chữ tình đi liền với chữ nghĩa, giữa những ngời yêu nhau có mối duyên tiền định, sẵn có từ kiếp
Trang 6mong Thúy Vân
thay mình nối duyên
cùng Kim Trọng "
giải thích ngay cho
thái độ khẩn khoản,
nhún mình, kính cẩn
với Thúy Vân rất
khác thờng ở trên
- Trong 4 câu “Kể
từ vẹn hai”, Thúy
Kiều nói đến điều
gì? Nàng đã thuyết
phục em bằng những
lí lẽ ntn?
- Qua lời thuyết
phục Thúy Vân của
Thúy Kiều, em thấy
nàng là ngời có
phẩm chất gì đặc
biệt?
Hs thảo luận, phát
biểu
Gv nhân xét, bổ
sung: Qua cách nói,
lập luận chặt chẽ,
hợp lí, đạt tình của
Thúy Kiều, chúng ta
trớc
Câu 3" sự dang dở, tình yêu tan vỡ
- Mối tơ thừa - mối tình duyên Kim - Kiều
" cách nói nhún mình
" trân trọng với Vân vì nàng hiểu sự thiệt thòi của em
- Mặc em " phó mặc, ủy thác " vừa có ý mong
muốn vừa có ý ép buộc Thúy Vân phải nhận lời
" Câu 3- 4: Thúy Kiều mong muốn, ép buộc Thúy Vân thay mình nối duyên cùng Kim Trọng
- Câu 5 " 8: kể lại vắn tắt câu chuyện tình yêu của Kiều- Kim
- Câu 9 "12: lời thuyết phục Thúy Vân của Kiều
+ Ngày xuân " phơng thức chuyển nghĩa ẩn dụ "
tuổi trẻ
" Lí do thứ nhất: Thúy Vân còn trẻ
+ Tình máu mủ" tình cảm chị em ruột thịt.
+ Lời nớc non " lời nguyện ớc trong tình yêu.
" Lí do thứ hai: Viện đến tình cảm chị em ruột thịt, Kiều mong Vân thay mình trả nghĩa với chàng Kim
+ Thành ngữ “thịt nát xơng mòn”, “ngậm cời chín suối” " chỉ cái chết.
" Lí do thứ ba: Đợc vậy thì Kiều có chết cũng
đ-ợc mãn nguyện, thơm lây vì em đã giúp mình
Trang 7thấy ở nàng vẻ sắc
sảo khôn ngoan ngay
cả trong bi kịch lớn
nhất của đời mình
Đồng thời, nàng
cũng luôn là ngời
nghĩ cho ngời khác
đến quên bản thân
mình
- Thúy Kiều trao
những kỉ vật tình
yêu (chiếc vành, bức
tờ mây) cho Thúy
Vân Chúng có giá
trị vật chất gì nhiều
với ngời ngoài cuộc
ko? Với Kiều, chúng
có giá trị ntn? Nhận
xét về các từ “của
chung”, “của tin”?
Hs thảo luận, phát
biểu
Gv nhận xét, bổ
sung
sống trọn nghĩa với chàng Kim
" Phẩm chất của Thúy Kiều:
+ Sắc sảo khôn ngoan
+ Luôn nghĩ đến ngời khác hơn cả bản thân mình
" đức hi sinh, lòng vị tha
b 14 câu tiếp:
* Câu 13 - 14:
- Thúy Kiều trao kỉ vật tình yêu cho Thúy Vân: chiếc vành, bức tờ mây
" Với ngời ngoài cuộc: ko có giá trị vật chất đáng kể
" Với Thúy Kiều: quý giá, gợi tình cảm sâu nặng, lời thề ớc thiêng liêng của Kim- Kiều
- Của chung " của Kim, Kiều.
" nay còn là của Vân
" tiếc nuối, đau đớn
Trang 8- Phân tích cách cảm
nhận thời gian của
Kiều qua các trạng
từ ngày xa, bây giờ?
Tâm trạng của nàng
đợc bộc lộ ntn?
" Kiều chỉ có thể trao duyên (nghĩa) nhng tình ko thể trao " ko thanh thản " nghĩ đến cái chết
- Của tin: phím đàn, mảnh hơng nguyền " những
vật gắn bó, gợi tình yêu Kim- Kiều
Trao kỉ vật cho em, lí trí Kiều bảo phải trao nhng tình cảm thì muốn níu giữ Biết bao giằng xé trong hai chữ “của chung” ấy Biết bao tiếc nuối, đớn đau Nàng tự nhận mình là “ngời mệnh bạc”-ngời có số phận bất hạnh Nàng chỉ có thể phó thác cho Vân việc nối mối duyên dang dở với Kim Trọng để trả nghĩa cho chàng chứ ko thể trao tình yêu Nên sau khi trao kỉ vật, trao duyên rồi nhng nàng ko tìm đợc sự thanh thản Nàng coi mình nh đã chết
* Câu 15-24:
- Cảnh sum họp của Kim Trọng - Thúy Vân ợớ Linh hồn cô độc, bất hạnh của Thúy Kiều
" tình yêu thủy chung, mãnh liệt
" ý thức ngày càng rõ hơn về bi kịch của Thúy Kiều
- Ngày xa " thời gian quá khứ xa xôi" thời gian
tâm lí, chia cuộc đời Kiều làm hai mảng đối lập: Quá khứ ợớ Hiện tại
hạnh phúc, tơi chia li, tan vỡ đột ngột, đẹp, rực rỡ thảm khốc
Trang 9" Quá khứ đã trở thành ảo ảnh vô cùng xa xôi.
- Hàng loạt những từ nói về cái chết: hồn, nát thân bồ liễu, dạ đài, thác oan " nỗi đau đớn tuyệt
vọng và dự cảm tơng lai bất hạnh của Kiều
“Mất ngời thác oan” " Kiều vẽ ra viễn cảnh t-ơng lai đối lập giữa một bên là cảnh sum vầy của Kim Trọng - Thúy Vân với một bên là linh hồn
cô độc, bất hạnh của nàng Vậy là dù có chết nàng vẫn ko quên đợc mối tình với chàng Kim Nói cách khác đó là một tình cảm bền chặt, thủy chung, mãnh liệt Nàng ý thức ngày càng rõ hơn
về bi kịch của mình nên đã chuyển từ đối thoại sang độc thoại nội tâm Trong khi dự cảm về viễn cảnh tơng lai mình phải chết oan, chết hận, hồn tả tơi bay vật vờ trong gió, ko siêu thoát đợc, nhng vẫn mang nặng lời thề, Kiều nh càng dần quên sự
có mặt của em để độc thoại Gv liên hệ đến câu chuyện về anh Trơng Chi (giải thích câu “Dạ đài thác oan”) Trơng Chi còn tìm đợc sự đồng cảm của Mị Nơng sau khi chàng chết nhng với Kiều bi kịch tình yêu ko đợc giải quyết vì đó mới chỉ là ảo giác của mai sau
c 8 câu cuối:
- Ý thức về hiện tại: Bây giờ
+ Trâm gãy bình tan
+ Phận bạc nh vôi
Trang 10+ Nớc chảy, hoa trôi.
" Những thành ngữ chỉ sự tan vỡ, dở dang, bạc bẽo, trôi nổi của tình duyên và số phận con ngời
- Hàng loạt các câu cảm thán:
" tình yêu mãnh liệt ợớ sự chia biệt vĩnh viễn
" nỗi đau đớn, tuyệt vọng đến mê sảng
- “Ngời mệnh bạc”(phần trên) " ngời phụ bạc
- “Lạy” (lạy tình quân) " tạ lỗi
" vĩnh biệt
- Hai lần gọi tên Kim Trọng" tức tởi, nghẹn ngào, đau đớn đến mê sảng
" Kiều quên đi nỗi đau của mình mà nghĩ nhiều đến ngời khác " đức hi sinh cao quý
8 câu cuối, Kiều chuyển hẳn sang độc thoại nội tâm mang tính chất đối thoại với ngời vắng mặt (Kim Trọng) Hàng loạt các câu cảm thán gợi tình yêu mãnh liệt nhng sự chia biệt là vĩnh viễn Bi kịch càng lên cao, Kiều càng đau đớn, tuyệt vọng đến mê sảng, quên cả ý tứ để chuyển sang nói với ngời vắng mặt là chàng Kim
Thúy Kiều từ chỗ nhận mình là ngời mệnh bạc, giờ lại tự nhận là ngời phụ bạc chàng Kim Vì vậy, đang độc thoại, nàng quay sang đối thoại t-ởng tợng với Kim Trọng, gọi tên chàng trong đớn đau đến mê sảng Cái lạy ở đây khác với cái lạy ở phần đầu Kiều nhận tất cả lỗi về mình nhng nào
Trang 11nàng có lỗi gì đâu! Những dòng tiếp đoạn trích này, chúng ta còn thấy nàng đau đớn , tuyệt vọng đến ngất đi: “Cạn lời hồn ngất máu say/ Một hơi lặng ngắt, đôi tay giá đồng”
III Tổng kết:
Ghi nhí (sgk)
E Củng cố, dặn dò:
Yêu cầu hs:- Học thuộc đoạn trích
- Soạn đoạn Nỗi thơng mình (Truyện Kiều).