Giáo án Ngữ văn 10 tuần 29 bài: Trao Duyên Truyện Kiều Nguyễn Du

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10TRAO DUYÊN Trích Truyện Kiều - Nguyễn Du A.Mục tiêu bài học :  Kiến thức -Cảm nhận được diễn biến tâm lí phức tạp của Kiều,qua đó hiểu được tình yêu sâu nặng,bi k

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10

TRAO DUYÊN

(Trích Truyện Kiều - Nguyễn Du)

A.Mục tiêu bài học :

 Kiến thức

-Cảm nhận được diễn biến tâm lí phức tạp của Kiều,qua đó hiểu được tình yêu sâu nặng,bi kịch và nỗi đau của Thúy Kiều trong đêm trao duyên

-Thấy được nghệ thuật đặc sắc của Nguyễn Du trong việc miêu tả tâm lí nhân vật,sự điêu luyện,tinh xảo trong việc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ

Kỹ năng

Rèn luyện và bồi dưỡng kĩ năng phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình trong thơ trung đại

Thái độ

- Thái độ yêu thích văn chương, yêu thích Truyện Kiều hơn

B Kiểm tra bài cũ : 4phút

C.Nội dung bài học.

*Phần mở đầu ( 1 phút) : "Truy n Ki u" l tuy t tác v n h c c a ện Kiều" là tuyệt tác văn học của ều" là tuyệt tác văn học của à tuyệt tác văn học của ện Kiều" là tuyệt tác văn học của ăn học của ọc của ủa

Nguy n Du v c a v n h c Vi t Nam.Tác ph m có th coi l m t bi k ch à tuyệt tác văn học của ủa ăn học của ọc của ện Kiều" là tuyệt tác văn học của ẩm có thể coi là một bi kịch ể coi là một bi kịch à tuyệt tác văn học của ột bi kịch ịch

l n,ch a đựng những bi kịch nhỏ.Quyết định bán mình chuộc cha của Kiềung nh ng bi k ch nh Quy t ững bi kịch nhỏ.Quyết định bán mình chuộc cha của Kiều ịch ỏ.Quyết định bán mình chuộc cha của Kiều ết định bán mình chuộc cha của Kiều địch nh bán mình chu c cha c a Ki uột bi kịch ủa ều" là tuyệt tác văn học của

c ng l m t bi k ch.Vì v y,Ki u ã nh c y Thúy Vân thay mình à tuyệt tác văn học của ột bi kịch ịch ậy,Kiều đã nhờ cậy Thúy Vân thay mình để trả ều" là tuyệt tác văn học của đ ờ cậy Thúy Vân thay mình để trả ậy,Kiều đã nhờ cậy Thúy Vân thay mình để trả để coi là một bi kịch ả tr ngh a cho ch ng Kim.Giây phút trao duyên c a Ki u gây cho chúng ta s xúcà tuyệt tác văn học của ủa ều" là tuyệt tác văn học của ựng những bi kịch nhỏ.Quyết định bán mình chuộc cha của Kiều

ng v n t ng m nh.Trong ti t h c ng y hôm nay,th y v các em s đột bi kịch à tuyệt tác văn học của ấn tượng mạnh.Trong tiết học ngày hôm nay,thầy và các em sẽ ượng mạnh.Trong tiết học ngày hôm nay,thầy và các em sẽ ạnh.Trong tiết học ngày hôm nay,thầy và các em sẽ ết định bán mình chuộc cha của Kiều ọc của à tuyệt tác văn học của ầy và các em sẽ à tuyệt tác văn học của ẽ cùng tìm hi u o n trích "Trao duyên" ể coi là một bi kịch đ ạnh.Trong tiết học ngày hôm nay,thầy và các em sẽ để coi là một bi kịch ấn tượng mạnh.Trong tiết học ngày hôm nay,thầy và các em sẽ đượng mạnh.Trong tiết học ngày hôm nay,thầy và các em sẽ đ ều" là tuyệt tác văn học của đ th y c i u ó

Thời

gian

4 phỳt

5 phỳt

Gv yêu cầu học sinh đọc tiểu dẫn và tóm tắt diễn biến

đoạn trước

Gv đọc mẫu và hướng dẫn cách đọc sau đó gọi học

sinh đọc diễn cảm đoạn trích

Gv nhận xét cách đọc của

HS

GV đặt câu hỏi: Em hãy cho biết vị trí,nội dung và

I Tiểu dẫn

Tóm tắt nội dung đoạn trước : Sau đêm thề nguyền giữa Kim Trọng và Thúy Kiều,Kim Trọng phải về hộ tang chú ở Liêu Dương.Tai nạn ập đến khi gia đình Kiều bị thằng bán tơ vu oan.Vương Ông và Vương Quan bị bắt,bị đánh đập tàn nhẫn,tài sản bị cướp hết.Kiều buộc phải bán mình chuộc cha và em.Đêm trước ngày phải theo Mã Giám Sinh,Thúy Kiều đã nhờ cậy Thúy Vân thay mình trả nghĩa cho Kim Trọng

II Tìm hiểu chung:

- Đoạn trích nằm từ câu 723 - 756 -Nội dung : Đoạn trích miêu tả tình cảnh trớ trêu của Kiều khi phải trao

12

phỳt

thử chia bố cục của đoạn

trích?

Hs trả lời giáo viên nhận

xét và đúc kết

-Đọc hai câu đầu, em thấy trong lời của Thúy Kiều (1

người chị) nói với Thúy Vân

(1 người em) có gì khác

thường? Gợi mở: Có thể thay

duyên cho em.Đồng thời làm rõ diễn biến tâm trạng đau khổ tuyệt vọng của nàng khi tình yêu tan vỡ,mình buộc phải phụ tình với Kim Trọng

-Bố cục : Ba phần : +Phần 1 : 12 câu thơ đầu : Lời trao duyên của Thúy Kiều

+Phần 2 : 14 câu thơ tiếp : Kiều trao kỉ vật và dặn dò thêm cho Thúy Vân

+Phần 3 : 8 câu cuối : Kiều đối diện với thực tại và lời nhắn gửi cho Kim Trọng

1.Thúy Kiều nhờ Thúy Vân thay mình trả nghĩa cho Kim Trọng (18 câu đầu)

a 2 câu đầu: Kiều mở lời nhờ

cậy Vân

- Cậy:

+ thanh trắc  âm điệu nặng nề gợi sự quằn quại, đau đớn, khó nói > < nhờ

+ hàm ý hi vọng tha thiết, có ý tựa nương, gửi gắm, vật nài, tin tưởng nơi

từ “cậy” bằng “nhờ”, “chịu”

bằng “nhận” ko? Vì sao?

HS trả lời GV nhận xét và

đúc kết

Trong lúc đau khổ, đắng

đót nhất, Kiều vẫn lựa lời lẽ

để thuyết phục em mình Tại

sao Kiều phải lạy em? Hành

động đó có trái với đạo lý

không?

Hs trả lời Gv nhận xét

và đúc kết

Kiều lạy là lạy đức hy

sinh cao cả của Thúy Vân,

bởi rồi đây Thúy Vân phải

chấp nhận lấy người mình

không yêu; tình duyên ấy có

thể đẹp với chị nhưng chắc

gì đã đẹp với em Vân có thể

quan hệ ruột thịt

- Chịu: nài ép, bắt buộc, không nhận không được (Còn nhận lại mang tính tự nguyện)

- Lạy, thưa: thái độ kính cẩn, trang trọng với người bề trên hoặc với người mình hàm ơn

 Lời xưng hô của Kiều vừa như trông cậy vừa như nài ép, phù hợp để nói vấn đề tế nhị: “tình chị duyên em”

12

phỳt

bị phật ý, thấy xấu hổ, thậm

chí là cảm thấy bị xúc phạm,

coi thường thì sao Hiểu

được hoàn cảnh khó xử, tế

nhị của em nên Kiều phải

khẩn khoản van nài

Gv: Trong 6 câu thơ tiếp, Kiều kể với em chuyện gì?

HS trả lời GV nhận xét

và diễn giảng thêm

Kiều không nói dài dòng về chuyện tình giữa hai

người mà nhấn mạnh đến sự

bất hạnh tan vỡ

Theo quan niệm của người xưa, "Tình" và

"Nghĩa" thường đi liền với

nhau, Thúy Kiều trao duyên

cho em cũng có nghĩa là nhờ

cậy em thay mình trả nghĩa

cho Kim Trọng

b 6 câu tiếp:

- Kiều nói đến mối tình của mình với chàng Kim

+Hình ảnh "quạt ước", "chén thề", điệp từ "khi": diễn tả tình yêu thắm thiết, sâu sắc

+"Đứt gánh tương tư", "sóng gió bất kì": mong manh, tan vỡ đột ngột, bất ngờ

- Kiều xin em hãy chắp mối

tơ thừa để trả nghĩa cho chàng Kim

+Mối tơ thừa: cách nói nhún mình vì nàng hiểu sự thiệt thòi của em

+Mặc em: phó mặc, ủy thác; vừa có ý mong muốn vừa có ý ép buộc Thúy Vân phải nhận lời

12

phỳt

Hành động trao duyên được thể hiện qua việc trao

lời như thế nào?

HS trả lời GV nhận xét và diễn giảng thêm:

Vừa là tiếng trao lời khẩn thiết đến tan nát cõi lòng

đồng thời vừa là sự đồng

cảm sâu sắc của Kiều đối với

Vân Kiều viện cả cái chết để

nói lên sự toại nguyện và biết

ơn của mình nếu được Vân

nhận lời, Kiều vừa khẩn cầu,

vừa cảm kích trước đức hi

sinh của Vân

Gv: Thúy Kiều trao những kỉ vật gì cho Thúy

Vân?

HS trả lời GV nhận xét

Giãi bày tâm sự, hoàn cảnh

để Thúy Vân thấu cảm

c 10 câu sau: Kiều trao

duyên cho em

- Trao lời tha thiết, tâm huyết: +Ngày xuân em hãy còn dài: nói đến tuổi trẻ của Vân

+Xót tình máu mũ, thay lời nước non: vì tình chị em mà đáp nghĩa chàng Kim

+Thành ngữ "thịt nát xương mòn", "ngậm cười chín suối: nếu phải chết, Kiều cũng yên lòng

- Trao kỉ vật tình yêu:

+chiếc vành, bức tờ mây: gợi tình cảm sâu nặng, lời thề ước thiêng liêng của Kim- Kiều

và diễn giảng thêm:

"duyên này thì giữ, vật

này của chung" Câu thơ như

một tiếng nấc nghẹn ngào

chứa đựng bao xót xa tội

nghiệp Hai chữ của chung

chất chứa bao đau xót, biết

bao giằng xé Còn giữ kỉ vật

ít nhiều người ta vẫn có ảo

giác mối tình ấy vẫn là của

mình, vẫn trong mình

Nhưng khi tự tay cầm kỉ vật

trao đi, người ta mới thực sự

rơi vào hụt hẫng Lí trí quyết

định trao duyên, trao kỉ vật,

song tình cảm cố níu giữ, trì

hoãn, điệp từ "này" thể hiện

động thái dùng dằng, luyến

tiếc, níu kéo Câu thơ như

giấu trong nhịp điệu của nó

nỗi đau sâu kín của nàng

Kiều

Lời dẫn: đang trong nỗi

đau mất mát, nàng bỗng như

người mất hồn, vẫn ngồi đấy

mà hồn đã bay xa xăm tận

+Của chung: thể hiện sự tiếc nuối, đau đớn

+Phím đàn, mảnh hương nguyền: trở thành ngày xưa, quá khứ

Sự mâu thuẫn giữa lí trí và tình cảm

15

phỳt

mai sau Từ đây ngôn ngữ

trong lời thoại của Kiều gợi

ra cuộc sống ở cõi âm đầy

ma mị

Gv: những từ ngữ nào thể hiện dự cảm về cái chết trở

đi trở lại trong tâm hồn

Kiều?

HS trả lời GV nhận xét

và diễn giảng thêm:

Từ hiện tại mà Kiều nói đến mai sau, một mai sau

buồn thảm hiu hắt Câu thơ

hun hút xa xôi, thêm mùi

trầm từ mảnh hương nguyền

đốt lên gợi cảm giác lạnh lẽo

thê lương

Gv: Hãy tìm những từ ngữ

chỉ ý thức hiện tại của Kiều?

HS trả lời GV nhận xét

và diễn giảng

2 Tâm trạng của Kiều sau khi trao duyên: (còn lại)

a 8 câu thơ đầu: Dự cảm về cái chết

trở đi trở lại trong tâm hồn Kiều

- Hàng loạt những từ nói về cái chết: hồn, nát thân bồ liễu, dạ đài, thác oan: thể hiện nỗi đau đớn tuyệt vọng

và dự cảm tương lai bất hạnh của Kiều Nàng coi như mình đã chết, đó

là cái chết của tâm hồn

Đang sống mà nàng nói đến chết Nỗi đau của Kiều dồn lên đến đỉnh điểm Qua đó thể hiện tình cảm bền chặt, thủy chung, mãnh liệt của Kiều đối với Kim Trọng

b 8 câu thơ sau: Kiều chuyển

sang nói với mình, nói với người yêu

- Ý thức về hiện tại: Bây giờ

20

phỳt

Gv: Tìm những từ ngữ chỉ hành động của Kiều?

Những hành động đó có ý

nghĩa gì?

HS trả lời GV nhận xét

và diễn giảng thêm:

Thúy Kiều từ chỗ nhận mình là người mệnh bạc, giờ

lại tự nhận là người phụ bạc

chàng Kim

Cái lạy ở đây khác với cái lạy ở phần đầu Kiều nhận tất

cả lỗi về mình

Gv: Em có nhận xét gì về hai câu thơ cuối?

HS trả lời GV nhận xét và

đúc kết

Sự hiện hữu của tình yêu làm Kiều quên đi sự có mặt

của em Đang độc thoại,

nàng quay sang đối thoại

tưởng tượng với Kim Trọng,

gọi tên chàng trong đớn đau

đến mê sảng Từ giọng đau

+ Trâm gãy bình tan

+ Phận bạc như vôi

+ Nước chảy, hoa trôi

Những thành ngữ chỉ sự tan vỡ, dở dang, bạc bẽo, trôi nổi của tình duyên

và số phận con người thể hiện nỗi đau đớn, tuyệt vọng đến mê sảng của Kiều

- Các hành động:

+Nhận mình là "người phụ bạc" +Lạy: cái lạy tạ lỗi, vĩnh biệt +Hai lần gọi tên Kim Trọng: tức tưởi, nghẹn ngào, đau đớn đến mê sảng

Tiếng gọi Kim Lang được lặp đi lặp lại vừa thiết tha trân trọng nhưng cũng đau đớn tuyệt vọng biết bao Câu thơ ngắt theo nhịp 3/3 như một tiếng nấc để rồi ở câu sau nhịp thơ trải ra như một lời than trách chính mình

Kiều quên đi nỗi đau của mình mà nghĩ nhiều đến người khác, đó chính là đức hy sinh cao quý

đớn chuyển thành tiếng

khóc, khóc cho mình, khóc

cho mối tình đầu trong sáng,

đẹp đẽ vừa mới chớm nỡ đã

tan vỡ

Gv: Em hãy cho biết

những giá trị nghệ thuật đặc

sắc của tác phẩm?

3 Nghệ thuật:

-Miêu tả tinh tế diễn biến tâm trạng nhân vật

-Ngôn ngữ độc thoại nội tâm sinh động

-Ngôn ngữ giàu giá trị biểu cảm,đậm chất trữ tình

-Sử dụng sáng tạo các thành ngữ của văn hóa dân gian

4 Ghi nhớ: (sgk)