Cảm nhận được tình yêu và nỗi đau khổ của Thuý Kiều trong đêm 'Trao Duyên" 2.. * Lời vào bài 1’Trong bài thơ "tâm sự nàng Thuý Vân" nhà thơ Trương Nam Hương bày tỏ cảm xúc: Xót thương lờ
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
TRAO DUYÊN
(Trích “Truyện Kiều”)
Nguyễn Du
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
Giúp HS:
1 Cảm nhận được tình yêu và nỗi đau khổ của Thuý Kiều trong đêm 'Trao Duyên"
2 Thấy được tài nghệ tuyệt vời của Nguyễn Du trong việc miêu tả diễn biến tâm lý nhân vật
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
- SGK, SGV
- Thiết kế bài học
C CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các phương pháp đọc sách sáng tạo, gợi tìm; kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
* Ổn định tổ chức
1 KIỂN TRA BÀI CŨ: Không
2 BÀI MỚI
Trang 2* Lời vào bài (1’)
Trong bài thơ "tâm sự nàng Thuý Vân" nhà thơ Trương Nam Hương bày tỏ cảm xúc:
Xót thương lời chị dặn dò Mười lăm năm đắm con đò xuân xanh
Chị yêu lệ chảy đã đành Chớ em nước mắt đâu dành chàng Kim
Ô kìa sao chị ngội im Máu còn biết chảy về tim để hồng Lấy người yêu chị làm chồng Đời em thế thắt một vòng oan khiên
Bài thơ kết luận
Em thành vợ của chàng Kim Ngồi du giọt máu tượng hình chị trao Giấu đầy đêm nỗi khát khao Kiều ơi! Em biết khi nào được yêu
Đó là lời tâm sự của Thuý Vân, còn Kiều biểu hiện tâm trạng gì xử sự như thế nào, chúng ta tìm hiểu "Trao duyên", Phần trích "Truyện Kiều" của Nguyễn Du
Trang 3(HS đọc SGK)
(?) Phần tiểu dẫn trình bày nội
dung gì?
(HS đọc SGK)
(?) Xác định bố cục và nội dung
mỗi đoạn nói gì?
I Tìm hiểu chung
1 Tiểu dẫn (4’)
- Tác giả: SGK trình bày đoạn trích Sau đêm thề nguyền giữa Thuý Kiều và Kim Trọng, Kim Trọng phải về gấp hộ tang chú ở Liễu Dương Tai nạn ập đến với gia đình Kiều vì
sự xưng xuất của thằng bán tơ Cha, em bị đánh đập tàn nhẫn, của nả bị cướp sạch Kiều buộc phải bán mình chuộc tội cho cha và em Công việc nhà tạm ổn, nhưng mối tình của mình thì lỡ dở Chỉ còn lại một đêm ở nhà, ngày mai phải đi theo Mã Giám Sinh, Thuý Kiều đã cậy nhờ Thuý Vân trả nghĩa cho Kim Trọng
- Đoạn trích từ câu 723 đến 756 trong tác
phẩm “Truyện Kiều” Tiêu đề do người soạn
sách tự đặt ra
2 Đọc - Giải thích các từ khó (3’)
3 Bố cục (2’) Đoạn trích có thể chia làm 2 đoạn:
+ Đoạn 1: 10 câu đầu: Thuý Kiều trao duyên, cậy nhờ Thúy Vân trả nghĩa cho Kim Trọng + Đoạn 2: Còn lại: Diễn biến tâm trạng của Thúy Kiều sau khi trao duyên Đó là lưu
Trang 4(?) Trao duyên là chuyện tế nhị,
khó nói Kiều đã nói và làm như
thế nào để Thuý Vân chấp nhận?
Hãy phân tích.
(?) Em có suy nghĩ như thế nào
về lời lẽ của Thuý Kiều?
(?) Em có suy nghĩ gì về cử chỉ
này?
luyến những kỉ vật, với tình duyên của mình, nàng coi hạnh phúc của mình đã chấm dứt, nàng càng đau đớn về tình yêu tan vỡ, vì buộc phải phụ tình Kim trọng
II Đọc – hiểu (25’)
- Đem tình yêu của mình trao cho người khác
là một chuyện bất đắc dĩ Trường hợp của Kiều không thể đành được, buộc nàng phải làm như thế Vả lại việc vợ chồng là chuyện
hệ trọng cả một đời người, không yêu sao lại
có thể lấy làm chồng được Trao duyên trong hoàn cảnh của Thuý Kiều là chuyện tế nhị và khó nói
- Kiều đã xử sự như thế nào, đã lựa chọn cách như thế nào để người em gái của mình chấp nhận lời thỉnh cầu? Ngay từ mở đầu Kiều đã lựa chọn lời lẽ thích hợp nhất:
Cậy em, em có chịu lời
- "Cậy" chứ không phải là nhờ "Cậy" là thể hiện niềm tin nhất Chỉ có em mới là người chị tin cậy nhất Vì thế "cậy" có sức nặng của niềm tin hơn "Chịu lời" chứ không phải nhận lời "Chịu lời" buộc người mình phải tin nghe theo không thể từ chối Nếu nói nhận lời người nghe có thể bị chối từ
Trang 5(?) Ngoài lời nói và cử chỉ, trong
"Trao duyên" Kiều còn nói những
gì?
(?) Em có suy nghĩ gì về lời lẽ
ấy?
- Trong lúc bối dối và đau khổ nhất, Kiều vẫn lựa những lời lẽ để thuyết phục đứa em ruột của mình Bởi vì những gì nàng đã nói ra vô cùng hệ trọng với hạnh phúc của em mình Kiều không chỉ lựalời mà chử chỉ thông qua lời thoại
"Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa"
- Tại sao chị lại phải lạy em? Làm như thế có trái với đạo lý không? Kiều lạy là lạy đức hy sinh cao cả của Thuý Vân Bởi rồi đây Thuý Vân phải chấp nhận lấy người mình không được yêu, cụ thể là "lấy người yêu chị làm chồng"
Hai câu mở đầu đoạn trích, ta nhận ra dù trong hoàn cảnh tan nát lòng Thúy Kiều vẫn bộc lộ sự đoan trang tế nhị
- Nàng có nói về mối tình của mình, hoàn cảnh của mình:
Kể từ khi gặp chàng Kim Khingày quạt nước, khi đêm chém thề
Sự đâu sóng gió bất kỳ Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai
Tình sâu mà hiếu cũng nặng Hoàn cảnh này buộc Kiều phải lựa chọn Lẽ tất nhiên Kiều
Trang 6phải hy sinh tình yêu để làm tròn chữ hiếu Cách nói này của Thuý Kiều cốt để Thuý Vân thấy được sự hi sinh của Kiều mà thương lấy nàng Đến đây Kiều có thể nói được những điều muốn nói:
Ngày xuân em hãy còn dài
Xót tình máu mủ thay tình nước non
Điều muốn trao gửi, Kiều đã nói được rồi Sau phút ấy tâm trạng của Kiều ra sao, ta đọc
- hiểu tiếp
- Trao duyên cho Thuý Vân, Thúy Kiều trao
kỉ vật:
Chiếc vành với bức tường mây
Duyên này thì giữ, vật này của chung
+ Bức tờ mây -> tờ giấy có trang trí hình mây, ghi lời thề thuỷ chung của Kim - Kiều + Chiếc vành còn gọi là xuyến bằng vàng, đồ trang sức của phụ nữ, Kim Trọng đã trao cho Thuý Kiều để làm tin Đó là những kỉ vật Một tiếng giữ không có nghĩa là "trao" hẳn
mà chỉ để cho em giữ Nhưng tiếng "chung" mới thật xót xa Bởi đáng lẽ kỉ vật này là của riêng nàng mới đúng sao lại là của chung Không đành được Kiều phải trao lại cho em
Trang 7(?) Phân tích tâm trạng của Kiều
sau khi trao duyên, ý thức của
nàng về thân phận, về tình yêu?
(?) Trao kỉ vật xong, Kiều cảm
nhận gì về thân phận?
Thế mới biết tình yêu Kim - Kiều nồng nàn sâu sắc đến mức độ nào Kiều vẫn trao duyên cho em chứng tỏ trong tình yêu và vì tình yêu, Kiều đã đặt hạnh phúc của tình yêu lên trên hết
- Có người cho rằng, trao kỉ vật tâm trạng Thuý Kiều chứa đầy mâu thuẫn Đó là mâu thuẫn giữa hoàn cảnh bắt buộc và nội tam của Kiều Nàng đã vượt qua mâu thuẫn ấy để nhận nỗi đau về mình
- Nàng coi như mình đã chết Đó là cái chết của tâm hồn Vì nàng ý thức tình yêu của mình là hết rồi, đã chấm dứt Từ đây ngôn ngữ trong lời thoại của Kiều gợi ra cuộc sống
ở cõi âm, đầy ma mị
Trông ra ngọn cỏ lá cây
Thấy hiu hiu gió là hay chị về Hồn còn mang nặng lời thề Nát thân bồ liễu đền ghì trúc mai
Dạ đài cách mặt khuất lời Dưới xin giọt nước cho người thác oan
- Những từ ngữ và hình ảnh: Cách mặt khuất lời, dạ đài, người thác oan, hồn, nát, thân bồ
Trang 8(?) Kiều thể hiện tâm trạng như
thế nào khi nghĩ về Kim Trọng?
liễu, hiu hiu gió là hay chị về…
=> Nàng đã ý thức được thân phận của mình Lời của Kiều là lời của một oan hồn Tâm trạng của nàng đau đớn đến tột cùng Nàng
đã tự khóc cho mình Đó là tiếng khóc cho thân phận
- Nàng quên hẳn người ngồi trước mặt mình
là Thuý Vân, Kiều tâm sự với chàng Kim
"
Bây giờ trâm gãy bình tan
Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân Trăm nghìn gửi lại tình quân
Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi Phận sao phận bạc như vôi
Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng Ôi! Kim lang hỡi Kim lang Thôi thôi thiếp đã phụ nàng từ đây"
Từ đây đau khổ, lời thơ chuyển thành tiếng khóc Nỗi đau cứ tăng lên mãi, đau cho "tơ duyên ngắn ngủi", đau cho "phận bạc", đau cho một đời "hoa trôi lỡ làng" và cuối cùng tiéng khóc ấy nức nở tự cho mình là người phụ bạc người minh yêu
Trang 9(?) Nêu nội dung và nghệ thuật
đoạn trích?
Trao duyên là âm hưởng mở đầu cho cung đàn bạc mệnh, đau đớn của Thuý Kiều
- Đoạn trích bộc lộ phẩm chất cao quý của Thuý Kiều trong tình yêu Tình yêu tan vỡ, nàng đã làm tất cả những gì cho hạnh phúc của người mình yêu
III Tổng kết (4’)
- Đoạn trích miêu tả cách xử sự của Thúy Kiều khi cậy nhờ Thúy Vân trả nghĩa cho Kim Trọng Đồng thời làm rõ diễn biến tâm trạng đầy đau khổ tuyệt vọng của Thuý Kiều khi tình yêu tan vỡ, vì buộc phải phụ tình Kim trọng
- Đoạn trích cũng thể hiện nỗi đau đớn cực độ khi phải tự nguyện lìa bỏ mối tình đầu của mình
- Nghệ thuật của đoạn trích thể hiện Nguyễn
Du rất thấu hiểu về con người qua lời thoại thể hiện tâm trạng của Kiều
III Luyện tập (4’)
* Bi kịch của tình yêu trong đoạn thể hiện: Khát vọng lớn lao của Kiều là xây dựng tình yêu và hạnh phúc với Kim Trọng Song thực
tế xã hội phong kiến đã không để cho nàng
Trang 10(?) Đoạn trích "Trao duyên" thể
hiện bi kịch của tình yêu Hãy
chobiết thực chất của kịch là gì?
thực hiện khát vọng ấy Nó như một trở lực, một thế lực đè nặng lên bi kịch, buộc nàng phải từ bỏ mối tình đầu
Vì thế cơ sở của bi kịch tình yêu ấy là sự hi sinh Trong tác phẩm, Kiều đã hai lần hi sinh tình yêu của mình Lần thứ nhất nàng chọn chữ hiếu tự hi sinh để mang lại cho hạnh phúc cho người yêu Sự hi sinh ấy làm cho nhân phẩm của Thuý Kiều càng cao thượng Mặt khác, ta nhận ra sự đau đớn xót xa của sự
hi sinh Nỗi mất mát nào chẳng mang đến sự thức tỉnh về hạnh phúc, quyền sống cá nhân của con người Từ đây, đoạn trích "Trao duyên" thể hiện sâu sắc tư tưởng nhân đạo của Đại thi hào Nguyễn Du
E HƯỚNG DẪN HỌC VÀ LÀM BÀI TẬP (2’)
1 Bài cũ: - Học và nắm chắc nội dung bài học
- Tìm đọc tác phẩm
- Phân tích tâm trạng Thuý Kiều trong Trao duyên
2 Bài mới: chuẩn bị bài Nỗi thương mình