Đêm cuối cùng Thúy kiều đã quyết định bán mình chuộc cha nhưng trong lòng nàng vẫn canh cánh món nợ tình với Kim Trọng và nàng đã quyết định trao duyên lại cho em gái là Thúy Vân.. * Liê
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
TRAO DUYÊN
(Trích Truyện Kiều - Nguyễn Du)
A Mục tiêu bài học:
- Giúp học sinh hiểu được diễn biến tâm trạng đầy mâu thuẫn, phức tạp, bế tắc của Thúy Kiều trong đêm trao duyên Qua đó, thấy được sự đồng cảm mạnh mẽ, sâu sắc của Nguyễn Du đối với hoàn cảnh đau khổ và phẩm chất cao quý của thúy kiều
- Giúp học sinh thấy được cách sử dụng ngôn từ điêu luyện,tuyệt vời cùng với
sự kết hợp ngôn ngữ dân gian và bác học đặc sắc.Đặc biệt là nghệ thuật phân tích tâm lý nhân vật hết sức tài tình của Nguyễn Du
- Rèn luyện cho các em kĩ năng đọc thơ trữ tình, thể lục bát và phân tích tâm
lí nhân vật trong thơ trữ tình
B Phương tiện dạy học:
- Giáo án,sách giáo khoa
- Các tài liệu tham khảo thêm:Thơ truyện kiều,từ điển truyện kiều(Đào Duy Anh),Thiết kế bài giảng,Tác phẩm văn học trong nhà trường phổ thông( Phan Huy Dũng).Thiết kế bài học tác phẩm văn chương(Phan Trọng Luận)
- Học sinh soạn bài
-Tranh cảnh Thúy Kiều trao duyên cho Thúy Vân
-Sơ đồ trực quan thể hiện diễn biến tâm trạng nhân vật Thúy Kiều
Trang 2C Phương pháp tiến hành:
- Đọc – Liên tưởng đến hoàn cảnh nhân vật
- Đàm thoại,gợi mở,phát vấn,bình giảng
- Học sinh chọn lọc lời bình giảng của giáo viên
D Tiến trình dạy- học:
1 Ổn định tổ chức lớp.
2 Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Nêu các đặc trưng của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật của tác giả Nguyên Du?
3 Bài mới:
* Giới thiệu bài mới:
Ở tiết trước các em đã biết sơ qua về tác phẩm Truyện Kiều và toàn bộ tác phẩm là một bi kịch.Thầy Lê Trí Viễn đã nói “Đây là bị kịch nhỏ trong bi kịch lớn ấy” Đêm cuối cùng Thúy kiều đã quyết định bán mình chuộc cha nhưng trong lòng nàng vẫn canh cánh món nợ tình với Kim Trọng và nàng đã quyết định trao duyên lại cho em gái là Thúy Vân Như vậy bi kịch đầu tiên mà nàng phải ghánh chịu thể hiện rõ nhất trong đoạn trích Trao Duyên và cảnh trao duyên đã diễn ra như thế nào ?
Trang 3- GV cho học sinh đọc tiểu dẫn.
GV hỏi: Qua sự hiểu biết của em
và dựa vào sgk em hãy cho biết
vị trí đoạn trích?
* (Chuyển ý)
Vậy trong đêm trao duyên đó
Thúy kiều đã thuyết phục Thuý
Vân như thế nào? Và tâm trạng
- GV yêu cầu hs đọc diễn cảm
Gv nhận xét, hướng dẫn giọng
đọc:
( Đoạn thơ là lời dặn dò, tâm sự
của Thúy Kiều đối với Thúy Vân,
I Tiểu dẫn:
Vị trí đoạn trích:
- Thuộc phần 2 của tác phẩm: Gia biến và Lưu lạc
- Từ câu 723- 756 trong Truyện Kiều
Bọn sai nha gây nên vụ án oan trái đối với gia đình Kiều khiến nàng buộc phải hi sinh mối tình với Kim Trọng, bán mình để có tiền chuộc cha và em khỏi đòn tra khảo dã man Việc bán mình thu xếp xong xuôi, Kiều ngồi thao thức trắng đêm nghĩ đến thân phận và tình yêu lỡ dở của mình Nàng khẩn khoản nhờ Thúy Vân thay mình trả nghĩa cho chàng Kim
II Đọc- hiểu văn bản:
1 Đọc.
- Đọc diễn cảm
- Chú ý giọng đọc ,cách ngắt nhịp
Trang 4cậy nhờ em gái một việc thiêng
liêng trong tâm trạng đau đớn,
tuyệt vọng.) chú ý nhịp đọc, đọc
với nhịp điệu chậm, giọng tha
thiết Càng về sau càng khẩn
thiết, nghẹn ngào như tiếng khóc
não nùng, cố nén, hai câu cuối
thì vỡ òa thành tiếng thét, tiếng
khóc, ngất lặng đi.
GV hỏi: Đoạn trích có thể chia
thành mấy phần? Em hãy cho
biết nội dung từng phần?
HS xem sgk và trả lời
Gv dẫn dắt: Sau khi chấp nhận
bán mình làm lẽ Mã Giám
Sinh.Thúy Kiều “Một mình nàng
ngọn đèn khuya/ Áo dầm giọt lệ,
tóc xe mái sầu”, “Thúy Vân chợt
tỉnh giấc xuân/ Dưới đèn ghé
xuống ân cần hỏi han” Lúc này,
Thúy Kiều mới bộc lộ hết tâm sự,
ý nguyện của mình với em
“Ngỏ môi ra cũng thẹn thùng
2 Bố cục:
Gồm : 3 phần
+ Phần 1: 12 câu đầu Thúy Kiều tìm cách thuyết phục, trao duyên cho Thúy Vân
+ Phần 2: 14 câu tiếp Thúy Kiều trao kỉ vật cho em và dặn dò em
+ Phần 3: 8 câu còn lại Tâm trạng đau đớn, tuyệt vọng của Thúy Kiều
Trang 5Để lòng thì phụ tấm lòng với ai”
GV hỏi : Tại sao tác giả lại dùng
từ “cậy”, chịu, lạy” Có thể thay
từ “cậy” bằng “nhờ”, “chịu”
bằng “nhận” không? Vì sao?
Hs suy nghĩ trả lời
* Liên hệ với Kim Vân Kiều
Truyện( Thanh Tâm Tài Nhân
dành vài dòng để miêu tả phản
ứng của Thúy Vân nhưng nguyễn
Du không làm thế Như vậy
Thúy Kiều tạo ra được sức ép
tình cảm thật sự làm tăng thêm
độ căng của tâm trạng và lời của
Thúy Kiều không hề bị gián
đoạn).
GV hỏi : Để tiếp nối cho việc nhờ
vả đó thì Thúy Kiều đã đề cập
đến vấn đề gì?Và tác giả đã dùng
những điển cố,điển tích nào?
( HS giải thích các điển cố,điển
tích theo chú thích sgk)
- GV hỏi: Tại sao Thúy Kiều lại
trao duyên cho Thúy Vân mà
2 Tìm hiểu văn bản:
a 12 câu đầu:
* 2 câu đầu:
- “Cậy” nhờ (cậy- thanh trắc âm điệu nặng nề gợi sự
quằn quại, đau đớn, nổi bật lên sự vật vã trong nội tâm của Thúy Kiều)
- “Chịu” nhận (nhận- tự nguyện; chịu- bị bắt buộc ,bị
nài ép,thua thiệt )
- “Lạy ,Thưa” thái độ kính cẩn, kính trọng với người bề
trên hoặc với người mình hàm ơn
Sự việc bất ngờ, phi lý mà lại hợp lý Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sắp nhờ Thấy được sự khôn khéo của Thúy Kiều
Qua đó thấy được sự tinh tế trong cách sử dụng ngôn từ
và xây dựng nhân vật của Nguyễn Du
* 10 câu tiếp:
- Nàng kể về mối tình dang dở,hẹn ước của mình với Kim Trọng
Trang 6không phải là người khác?
(Vốn dĩ “hiếu-tình” là hai giá trị
tinh thần không thể đặt lên bàn
cân, vậy mà cái xã hội phong
kiến kia lại bắt con người ta lựa
chọn những giá trị không thể lựa
chọn, thì đó chẳng phải là cái xã
hội tàn bạo sao! Kiều phải cay
đắng chọn chữ”hiếu”.Mà chỉ có
ba điều tồn tại”Đức tin, hi vọng
và tình yêu, tình yêu vĩ đại hơn
cả”;nghe một lời trong Kinh
Thánh như vậy ta mới thấu rõ nỗi
đau của nàng Kiều khi phải hi
sinh tình yêu một cách đau đớn
Rồi nàng giãi bày thật nhanh,
thật rõ ràng ngành ngọn cho Vân
hiểu vì sao mình phải lựa chọn
cách này.Trong lời lẽ có phần
khôn ngoan đó người ta cứ thấy
lộ ra cái vẻ âu lo.Dường như
Kiều phải cố gắng thuyết phục
tận tình,tận ý để cho em hiểu).
HS chọn lọc lời bình của GV
GV hỏi: Qua lời thuyết phục của
Thúy Kiều em hãy nhận xét về
- Đề cập đến cái chết: “Thịt nát xương mòn,Chín suối”
- “Keo loan,Tơ thừa” “đứt gánh tương tư” Sự kết hợp
hài hòa giữa cách nói trang trọng và giản dị của văn học dân gian
-Thúy Vân còn trẻ “Ngày xuân em hãy còn dài”
-Tình cảm chị em ruột thịt “Xót tình máu mủ”
- Lời hẹn ước trong tình yêu quan trọng “Lời nước non”
- Rạng danh cho gia đình,không bội ước
Trang 7“lý trí” của nàng lúc này?
GV gợi mở, HS suy nghĩ trả lời
GV hỏi: Qua đoạn đầu em có thể
rút ra những nét đẹp gì của nhân
vật Thúy kiều?
HS thâu tóm lại những nét đẹp
của thúy kiều
GV hỏi: Thúy Kiều đã trao
những kỷ vật gì cho em?Tâm
trạng của Kiều như thế nào?
HS xem sgk trả lời câu hỏi
( Sự rành rẽ của của lời trao
duyên tuy vẫn còn,nhưng những
lời cấn cái trong tình cảm đã
xuất hiện.Lý trí không còn điều
tiết được tình cảm nữa.Một giai
đoạn mới của tâm trạng bắt đầu
với hai từ “của chung”)
GV hỏi: Vậy em có nhận xét gì
về hai từ “của chung” và “của
tin”?
Hs thảo luận, phát biểu
Gv nhận xét, bổ sung
Lý trí làm chủ tình cảm
Thúy Kiều là người sắc sảo,tinh tế,thông minh bên cạnh
đó nàng còn là một người con hiếu thảo,có đức hy sinh và lòng vị tha,là một người yêu tình sâu
(Hết tiết 1)
b 14 câu tiếp:
- “Chiếc vành, bức tờ mây,phím đàn,mảnh hương nguyền”
Những kỷ vật thiêng liêng của Kiều với Kim Trọng
Trang 8(Trao kỉ vật cho em, lí trí Kiều
bảo phải trao nhưng tình cảm thì
muốn níu giữ Biết bao giằng xé
trong hai chữ “của chung” ấy.
Biết bao tiếc nuối, đớn đau.
Nàng tự nhận mình là “người
mệnh bạc”- người có số phận bất
hạnh Nàng chỉ có thể phó thác
cho Vân việc nối mối duyên dang
dở với Kim Trọng để trả nghĩa
cho chàng chứ không thể trao
tình yêu Nên sau khi trao kỉ vật,
trao duyên rồi nhưng nàng không
tìm được sự thanh thản Nàng coi
mình như đã chết )
GV hỏi: Sau khi trao kỷ vật cho
Thúy Vân,Thúy Kiều dặn dò em
điều gì?Qua đó em thấy tâm
trạng của Thúy Kiều như thế
nào?
“Mai sau dù có bao giờ
Đốt lò hương ấy so tơ phím này.”
Đây là câu lục bát duy nhất kết
thúc dòng 6 và 8 đều là trầm
thanh bình.Chính do sự khống
- Lời của Kiều chất chứa bao đau đớn ,giằng xé ,chua chát
- “Của chung” của Kim, Kiều.
nay còn là của Vân
tiếc nuối, đau đớn
Kiều chỉ có thể trao duyên (nghĩa) nhưng tình ko thể trao
ko thanh thản nghĩ đến cái chết
-“Của tin”: phím đàn, mảnh hương nguyền những vật
gắn bó, gợi tình yêu Kim- Kiều
Trang 9chế cả hai thanh đó mà theo
nguyên tắc hài hòa trầm bổng
trong câu thơ nhất là câu thơ 6
phải được tổ chức lại.Vì vậy cách
ngắt nhịp thông thường bị lược
bỏ thay vào đó ta có thể đọc liền
một mạch Cảm nhận của người
đọc về sự thoát xác của một tấm
linh hồn bắt đầu phiêu diêu vào
miền vô định theo sự nới rộng
nhẹ nhàng như làn khói của
không gian và thời gian vì đó nó
trở nên có căn cứ không những
thế dòng thơ như chứa đựng một
ánh nhìn xa vắng, một nỗi côi cút
bơ vơ vô cùng khó tả.Có lẽ khi
viết câu thơ này mắt thi nhân
cũng đã phải ướt lệ.
Kiều vẽ ra viễn cảnh tương lai
đối lập giữa một bên là cảnh sum
vầy của Kim Trọng - Thúy Vân
với một bên là linh hồn cô độc,
bất hạnh của nàng Vậy là dù có
chết nàng vẫn không quên được
mối tình với chàng Kim Nói
cách khác đó là một tình cảm bền
- Nàng dặn em: “ Mai sau…hiu hiu gió thì chị về “và
“Rảy xin chén nước cho người thác oan”
Nàng muốn trở về với tình yêu bằng linh hồn bất tử sau khi đã chết. tình yêu thủy chung, mãnh liệt
ý thức ngày càng rõ hơn về bi kịch của mình,nàng tự cho mình là “người mệnh bạc”
- Hàng loạt những từ nói về cái chết: “Hồn, Nát thân bồ liễu, Dạ đài, Thác oan (Điển tích)nỗi đau đớn tuyệt
vọng.Nàng nghĩ đến cái chết
Lý trí xen lẫn tình cảm
Sau khi dặn dò em ,Thúy Kiều quên hẳn em đang ngồi
bên cạnh mình,những câu cuối không còn là lời đối thoại của Vân và Kiều nữa mà là lời độc thoại nôi tâm của kiều
Trang 10chặt, thủy chung, mãnh liệt Nàng ý thức ngày càng rõ hơn về
bi kịch của mình nên đã chuyển
từ đối thoại sang độc thoại nội tâm Trong khi dự cảm về viễn
cảnh tương lai mình phải chết oan, chết hận, hồn tả tơi bay vật
vờ trong gió, không siêu thoát được, nhưng vẫn mang nặng lời thề, Kiều như càng dần quên sự
có mặt của em để độc thoại.
HS chọn lựa lời bình của giáo
viên
GV hỏi : Em hãy cho biết cảm nhận thời gian của Kiều qua trạng từ “Bây giờ”?Nguyễn Du
đã thể hiện tâm trạng Thúy Kiều như thế nào?
HS liệt kê các thành ngữ, các dấu cảm thán và nhận xét tâm trạng Thúy kiều
GV hỏi: Cách sử dụng từ : “Lạy”
có gì khác với câu thơ đoạn đầu?
Trang 11HS so sánh với hai câu thơ đầu
và trả lời
GV nhấn mạnh thêm về cách
dùng từ “Phận”
GV hỏi: Thúy Kiều đã gọi tên
Kim Trọng mấy lần?Lúc này
Kiều đang đối thoại với ai?
Hs xem trong sgk
GV hỏi: Em có nhận xét gì về
tâm trạng Thúy Kiều trong hai
câu cuối?
GV bình để hs có thể tưởng
tượng ra cảnh Thúy Kiều “lạy
tình quân” và cảnh nàng lắc đầu
nguây nguẩy “Tơ duyên ngắn
ngủi có ngần ấy thôi” và cảnh
nang cúi rạp người xuông,tay đập
liên tiếp xuống mặt sàn “Phận
sao phận bạc như vôi” và Cuối
cùng là tiếng khóc nghẹn lại,nấc
lên run run “Ôi!Kim lang…đây”
Đêm trao duyên kết thúc bằng
sự đau đớn,Thúy Kiều khóc và
ngất lịm đi
GV đưa ra sơ đồ trực quan tóm
c 8 câu cuối:
- “Bây giờ” Nàng luôn ý thức về thực tại.
-“ Trâm gãy bình tan, Phận bạc như vôi,Nước chảy hoa trôi” Những thành ngữ chỉ sự tan vỡ, dở dang, bạc bẽo, trôi nổi của tình duyên và số phận con người
- Hàng loạt các câu cảm thán, các thán từ :”ôi, hỡi ,thôi thôi”
Nỗi đau đớn, tuyệt vọng đến mê sảng.Kiều tự cho mình
là kẻ phụ bạc.Tất cả được Nguyễn Du thể hiện xoáy sâu vào nỗi đau của nàng Kiều
- “Lạy” (lạy tình quân) Cái “Lạy” tạ lỗi,nàng nhận lỗi về mình nhưng nàng lại không phải là người có lỗi đức hy sinh cao cả,có lòng vị tha
- “Phận sao phận bạc như vôi” cách so sánh lạnh ngắt như nhát chém vô tình
Trang 12tắt lại nội dung bài học.
GV hỏi: Em hãy cho biết nội
dung đoạn trích?
- Tác giả đã sử dụng những nghệ
thuật nào?
HS xem phần ghi nhớ ở sgk
- Hai lần gọi tên Kim Trọng(lần đâu là người yêu nhưng ở hai câu cuối Thúy Kiều coi Kim Trọng là chồng của
mình) Kiều chuyển hẳn sang độc thoại nội tâm mang
tính chất đối thoại với người vắng mặt (Kim Trọng) -Sức chịu đựng của tinh thần nàng đã đạt tới đỉnh điểm,tất
cả đều vỡ òa thành tiếng khóc và nàng ngất xỉu
Lý trí bị tình cảm lấn áp
Như vậy cung bậc tâm trạng của Thúy kiều từ đầu đến cuối bài thơ được chất dần lên đến đỉnh điểm.Thúy Kiều dưới ngòi bút của nguyễn Du không chỉ là con người nghĩa vụ,con người chức năng mà hiện lên với tư cách là con người cá nhân,luôn khao khát thoát khỏi sự gò bó,khuôn phép của xã hội.Qua đó thấy được cách sử dụng ngôn từ điêu luyện,tài năng miêu tả tâm lý nhân vật trữ tình của nguyễn Du
III Tổng kết:
Trang 131.Nội dung.
Đoạn trích thể hiện bi kịch tình yêu, thân phận bất hạnh và nhân cách cao đẹp của Thúy kiều
2.Nghệ thuật
- Thể loại : Truyện thơ
- Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật
- Nghệ thuật kết hip các thành ngữ dân gian và các điển cố ,điển tích,các thán từ
- Nghệ thuật so sánh
E Củng cố, dặn dò:
Yêu cầu hs:
- Học thuộc đoạn trích
- Soạn đoạn trích Nỗi thương mình (Truyện Kiều).