Mục tiêu - Hiểu được vai trò của đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự - Biết viết văn bản tự sự có đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm - Học sinh có ý thứ
Trang 1ĐỐI THOẠI, ĐỘC THOẠI VÀ ĐỘC THOẠI NỘI TÂM
TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I Mục tiêu
- Hiểu được vai trò của đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự
- Biết viết văn bản tự sự có đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm
- Học sinh có ý thức khi sử dụng các yếu tố này Từ đó các em thêm yêu thích môn học
*Trọng tâm kiến thức kĩ năng
1 Kiến thức
- Biết đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự
- Hiểu tác dụng của việc sử dụng đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự
- Phân tích tác dụng của việc sử dụng đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự
2 Kĩ năng
- Biết đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự
- Phân biệt được đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm
- Phân tích được vai trò của đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự
II Các kĩ năng sống được giáo dục trong bài
III Đồ dùng dạy học
1 GV: Bảng phụ ghi bài tập 1
2 HS: Đọc và trả lời câu hỏi SGK.
IV Phương pháp
- Vấn đáp, động não, phân tích mẫu, TLN
V Các bước lên lớp
1 Ổn định tổ chức: (1’)
2 Kiểm tra bài cũ: Không
3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
Trang 2Nói đến tự sự không thể không nói
đến nhân vật, nhân vật là yếu tố trung
tâm của văn bản tự sự Nhân vật trong
văn bản tự sự được miêu tả trên nhiều
phương diện: Ngoại hình, nội tâm, hành
động, ngôn ngữ, trang phục Ngữ văn 9
tập trung xem xét nhân vật ở phương
diện ngôn ngữ Ngôn ngữ nhân vật thể
hiện trong tự sự bao gồm ngôn ngữ đối
thoại và ngôn ngữ độc thoại Vậy phân
tích nhân vật không thể không chú ý tới
việc phân tích ngôn ngữ, nói cách khác,
ngôn ngữ là phương tiện NT để nhà văn
khắc hoạ tính cách và phẩm chất nhân
vật khá rõ rệt Qua ngôn ngữ ta hiểu
được nhân vật Vậy để hiểu rõ hơn nữa
chúng ta vào tiết học
HĐ2 Hình thành kiến thức mới
- Mục tiêu: Đối thoại, độc thoại và độc
thoại nội tâm trong văn bản tự sự, Tác
dụng của việc sử dụng đối thoại, độc
thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản
tự sự
- Gọi HS đọc đoạn trích SGK
H Trong 3 câu đầu đoạn trích, ai nói với
ai ? tham gia câu chuyện có ít nhất mấy
người ?
H Dấu hiệu nào cho ta thấy đấy là 1
cuộc trò chuyện trao đổi qua lại ?
21’
I Tìm hiểu yếu tố đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự
1 Bài tập
a
- Ba câu đầu miêu tả cuộc đối thoại của những người phụ nữ tản cư
- Trong cuộc đối thoại này có ít nhất 2 người phụ nữ tham gia
Trang 3H Câu: “Hà nắng gớm, về nào ” Ông
Hai nói với ai ?
H* Đây có phải là câu đối thoại không ?
Vì sao ?
H Những câu như : “Chúng nó cũng
là bằng ấy tuổi đầu ” là những câu ai
hỏi ai ?
H* Tại sao trước những câu này không
có gạch đầu dòng như những câu đã nêu
ở điểm (a) và (b) ?
- Dấu hiệu cho ta biết điều đó : + 2 lượt lời đối thoại
- Lượt 1: (phụ nữ A): Sao bảo làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà ?
- Lượt 2: (phụ nữ B) ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy !
+ Trước mỗi lượt lời đều có xuống dòng, gạch đầu dòng
b
- Câu : “Hà nắng gớm, về nào” là câu nói trống không (bâng quơ) của ông Hai
- Câu nói này không hướng tới 1 người tiếp nhận cụ thể nào, cũng không có ai đáp lại, do đó nó chỉ là lời độc thoại (mình nói cho mình nghe)
Câu nói ấy chỉ là cái cớ để ông Hai lảng tránh câu chuyện (không vui đối với ông) của những người phụ nữ tản cư
- Trong đoạn trích còn một câu độc thoại như thế “”Chúng bay thế này”
c
- “Chúng nó tuổi đầu” là những câu ông Hai tự hỏi mình, không phát thành tiếng mà chỉ là một mạch ngầm diễn ra trong đầu ông Hai nó thể hiện tâm trạng đau đớn, dằn vặt của ông Hai khi nghe tin làng mình theo giặc
- Vì không phát thành tiếng như các câu trong đối thoại cho nên những câu này không có gach đầu dòng →
Chúng là những câu độc thoại nội tâm
Trang 4H Các hình thức diễn đạt trên có tác
dụng như thế nào trong việc thể hiện
diễn biến của câu chuyện và thái độ của
những người tản cư trong buổi trưa ông
Hai gặp họ ?
H Vậy chúng giúp nhà văn thể hiện
thành công những diễn biến tâm lí của
nhân vật ông Hai ntn ?
H Qua tìm hiểu bài tập, em nhận xét gì
về đối thoại, độc thoại và độc thoại nội
tâm trong văn bản tự sự?
- H/s trả lời
GV: Chỉ định h/s đọc ghi nhớ
HĐ3 HD HS luyện tập.
- Mục tiêu: Vận dụng kiến thức làm
được các bài tập
- GV yêu cầu HS đọc và nêu y/c bài tập
H Phân tích tác dụng của hình thức đối
thoại trong đoạn trích ?
- HĐ nhóm – 7’.
- Các nhóm báo cáo
- GV kl
- GV: Lưu ý với h/s :
+ Cần phải chú ý 1 khía cạnh tâm lí của
nhân vật ông Hai trong tình huống này
- Ông Hai là người từng trải, do đó ông
tự thấy việc ông không trả lời bà Hai
hình như có cái gì đó không phải trong
20’
d
- Các hình thức đối thoại tạo cho câu chuyện có không khí như c/s thật, thể hiện thái độ căm giận của những người tản cư đối với những người dân làng Chợ Dầu, tạo tình huống để đi sâu vào nội tâm nhân vật
- Những hình thức đó đã giúp nhà văn khắc hoạ sâu tâm trạng dằn vặt, đau đớn khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc (làm cho câu chuyện sinh động hơn)
3 Ghi nhớ
- SGK - 178
- Khái niệm
II Luyện tập
Bài tập 1
Nhân vật bà Hai có 3 lượt lời : – Này, thầy nó ạ
– Thầy nó ngủ rồi à ? – Tôi thấy người ta đồn
Nhân vật ông Hai có 2 lượt lời : – Gì ?
– Biết rồi !
- Ông Hai bỏ lượt lời phải đáp bà Hai
ở lần 1 thể hiện tâm trạng chán chường đến mức không muốn nói đến
Trang 5quan hệ vợ chồng.
- Ông Hai đủ tỉnh táo để hiểu rằng bà
Hai chẳng có lỗi gì trong cái “sự cố”
làng Chợ Dầu theo giặc, bà Hai cũng vô
can, vô tội như lũ trẻ và ông cũng xót xa
cho bà như xót xa những lũ trẻ (thể hiện
trong đoạn văn trích ở mục I.1) Tuy
nhiên, vì đang đau đớn, dằn vặt nên ông
Hai cũng chỉ có thể trả lời cho xong
chuyện để bà Hai khỏi tủi thân mà thôi !
- GV yêu cầu HS đọc và nêu yêu cầu bài
tập
- HS viết bài tập 2 ở nhà
cái chuyện (làng Chợ Dầu theo giặc) đang làm ông đau lòng ấy nữa
- Lượt lời 2 và 3, ông Hai đều trả lời cộc lốc thể hiện sự miễn cưỡng, bất đắc dĩ của ông Hai khi buộc phải trả lời bà Hai
Bài tập 2
Viết 1 đoạn văn kể chuyện theo đề tài tự chọn, trong đó sử dụng cả hình thức đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm
4 Củng cố: 1’
H Em nhận xét gì về đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự?
5 HD h/s học bài: 1’
- Xem lại bài tập, học ghi nhớ, làm bài tập 2
- Chuẩn bị tiết luyện nói : Làm đề cương các bài tập ở mục I