Mức độ cần đạt: - Củng cố kiến thức đã học về hội thoại ở lớp 8 - Nắm được nội dung phương châm về lượng và phương châm về chất ở lớp 9 II.. Kĩ năng: -Nhận biết và phân tích được cách sử
Trang 1CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I Mức độ cần đạt:
- Củng cố kiến thức đã học về hội thoại ở lớp 8
- Nắm được nội dung phương châm về lượng và phương châm về chất ở lớp 9
II Kiến thức trọng tâm.
1 Kiến thức:
- Nội dung phương châm về lượng, phương châm về chất
2 Kĩ năng:
-Nhận biết và phân tích được cách sử dụng phương châm về lượng và p/c về chất trong một tình huống giao tiếp cụ thể
- Vận dụng p/c về chất và p/c về lượng trong hoạt động giao tiếp
III Chuẩn bị
- GV chuẩn bị giáo án, bảng phụ
* Phương pháp: nêu vấn đề, hoạt động nhóm, phát vấn…
* Kĩ thuật Khăn phủ bàn, động não
- Hs: chuẩn bị bài ở nhà
IV Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy- học
1.Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ: GV kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà của học sinh
3 Bài mới:Hoạt động 1: Khởi động
Hoạt động 2:
GV gọi hs đọc đoạn đối thoại trong sgk
và trả lời câu hỏi:
? Khi An hỏi "học bơi ở đâu"mà Ba trả lời
"ở dưới nước"thì câu trả lời có đáp ứng
điều mà An cần biết không?
I Phương châm về lượng
1 VD:
a VD1: Đọc đoạn hội thoại
- Câu trả lời của Ba không mang n/d
Trang 2? Cần trả lời như thế nào?
? Từ đó có thể rút ra bài học gì về giao
tiếp?
* GV hướng dẫn hs kể lại truyện "lợn cưới
áo mới"
? Vì sao truyện lại gây cười?
? Lẽ ra anh "lợn cưới"và anh có "áo
mới"phải trả lời như thế nào để người nghe
đủ biết được điều cần hỏi và cần trả lời?
? Như vậy, cần phải tuân thủ điều gì khi
giao tiếp?
? Từ việc tìm hiểu 2 vd trên, rút ra điều gì
trong giao tiếp?
(Hs đọc ghi nhớ trong sgk)
- GV kể cho hs nghe câu chuyện vui
minh hoạ cho ghi nhớ:
VD: Truyện cười Tây Ban Nha:
- Có thể xem bài tập làm văn là một
văn bản hội thoại giữa hs với thầy cô giáo
chấm bài Vì không đọc kĩ đề bài, nắm
đúng yêu cầu đề bài, nên nhiều em bị thầy
giáo, cô giáo phê phán là lan man, thừa ý,
thiếu ý…Đó là khuyết điểm phương châm
về lượng, rất dễ dàng khắc phụ
Bước 1: GV hướng dẫn học sinh kể lại
mà An cần biết Điều mà An cần biết là một địa điểm cụ thể nào đó như ở bể bơi thành phố, sông biển… chứ không phải là
An cần hiểu định nghĩa "bơi là gì? (Bơi là
di chuyển trong nước hoặc trên mặt nước bằng cử động của cơ thể)
=> Khi nói, câu nói phải có nội dung đúng với yêu cầu của cuộc giao tiếp, kh ô ng
n ê n n ó i í t h ơ n những g ì m à giao tiếp đò i hỏi
b VD2: Đọc truyện "lợn cưới áo mới"
- Truyện gây cười vì các nhân vật nói nhiều hơn những gì cần nói
- Lẽ ra chỉ cần hỏi: "Bác có thấy con lợn nào chạy qua đây không?"Và chỉ cần trả lời: "Nãy giờ, tôi chẳng thấy có con lợn nào chạy qua đây cả"
=> Trong giao tiếp không nên nói nhiều hơn những gì cần nói
2 Ghi nhớ:
Khi giao tiếp, cần nói cho có nội dung; nội dung của lời nói phải đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không thừa (phương châm về lượng)
Hết bao lâu
Một bà già tới phòng bán vé máy bay hỏi:
- Xin làm ơn cho biết từ Madrid tới Mêhicô bay hết bao lâu?
Nhân viên bán vé máy bay đang bận việc gì đó liền đáp:
- Một phút nhé!
Trang 3truyện "quả bí khổng lồ"trong mục II (sgk)
và trả lời câu hỏi:
- Truyện cười này phê phán điều gì?
- Qua đó truyện nhắc nhở ta điều gì?
Trong giao tiếp, có điều gì cần tránh?
Bước 2: GV hỏi thêm:
+Nếu không biết chắc một tuần nữa
lớp sẽ tổ chức cắm trại thì em có thông báo
điều đó với các bạn cùng lớp không?
+Nếu không biết chắc vì sao bạn mình
nghỉ học thì E có trả lời với thầy giáo là
bạn ấy nghỉ học vì ốm không?
3 Bước 3: So sánh để làm rõ sự khác
nhau giữa yêu cầu được nêu ra ở bước 1 và
bước2
- Nói đúng sự thật là phương châm về
chất trong hội thoại
VD: Trong phần đầu "BNĐC", Nguyễn
Trãi có viết:
Vậy nên Lưu Cung tham công nên thất
bại,
Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong
Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô
Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã
Việc xưa xem xét
Chứng cớ còn ghi"
=> Nguyễn Trãi đã nêu lên những
chứng cớ l/s, làm cho giọng văn đanh thép,
hùng hồn, khẳng định sức mạnh nhân
nghĩa Đại Việt với tất cả niềm tự hào
Phương châm về chất được thể hiện rất rõ
- Xin cảm ơn- bà già đáp và đi ra
=> Câu trả lời của người bán vé, ý nói hãy đợi cho một phút rồi sẽ trả lời, nhưng nói quá ngắn: "một phút nhé!" Vì thế bà già cảm thấy mình bị giễu nên khó chịu đi ra…
II Phương châm về chất
1 Bài tập tìm hiểu
a VD1: Đọc truyện cười "quả bí khổng lồ"
- Truyện cười này nhằm phê phán tính nói khoác
- Truyện nhắc nhở chúng ta trong giao tiếp kh ô ng n ê n n ó i những đ iều m à m ì nh kh
ô ng tin la đú ng sự thật
b VD2: Cho đoạn hội thoại Một học sinh xin phép thầy giáo:
- Thưa thầy, mai cho em nghỉ lao động ạ
- Vì sao?
- Thưa thầy, mai em đau đầu ạ
- Như vậy, câu trả lời của hs "mai em đau đầu"là không có lí do xác thực trong hội thoại
* So sánh
- Yêu cầu ở bước 1: Trong giao tiếp, đừng nói những điều mà mình không tin là đúng sự thật Ta không nên nói những gì trái với điều mà ta nghĩ
- Yêu cầu ở bước 2: Trong giao tiếp, đừng nói những điều mà mình không có bằng chứng xác thực Ta không nên nói nhữn gì mà mình chưa có cơ sở để xác định là đúng Nếu cần nói điều đó thì phải báo cho người nghe biết rằng tính xác thực của điều đó chưa được kiểm chứng
Trang 4trong lời văn của Nguyễn Trãi.
VD2 Những chứng cớ mà Chủ Tịch
HCM nêu lên trong đoạn văn sau là những
sự thật l/s không thể nào chối cãi được,
nhằm lên án, kết tội TDP trong 80 năm
thống trị đất nước ta
"chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường
học Chúng thẳng tay chém giết những
người yêu nước thương nòi của ta Chúng
tắm các cuộc k/n của ta trong nhữg bể
máu
Chúng ràng buộcdư luận, thi hành
chính sách ngu dân
Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để
cho nòi giống ta suy nhược
=> Những tội ác ghê tởm của TDP đã
bị căm thù lên án, nỗi nhục vong quốc nô
được giãi bầy một cách cụ thể, xác thực
Phương châm về chất đã tạo nên tính tư
tưởng của đoạn văn này
- Ngoài ra những truyện cười dân gian
như "quả bí với cái nồi đồng", "con rắn
vuông", "đi mây về gió", "một tấc đến
trời"… đều chế giễu, châm biếm những kẻ
ăn nói khoác lác ở đời
Bước 4 HS đọc phần ghi nhớ- sgk
VD: Nếu không biết chắc vì sao bạn mình nghỉ học thì không nên nói với thầy
cô là : "thưa thầy (cô) bạn ấy ốm"; mà nên nói chẳng hạn như : "thưa thầy cô, hình như bạn ấy ốm"; "thưa thầy cô, em nghĩ là bạn ấy ốm"…
2 Ghi nhớ:
Trong giao tiếp, đừng nói những điều
mà mình không tin là đúng hoặc không
có bằng chứng xác thực Nói đúng sự thật là phương châm về chất trong hội thoại
Trang 5Hoạt đ ộng 3: H ư ớng dẫn học sinh luyện tập III.Luyện tập:
Bài 1: Yêu cầu
+ Thừa: Nuôi ở nhà ( Vì nghĩa của “gia súc” đã bao hàm “ thú nuôi ở nhà”)
+ Thừa: Có 2 cánh ( giải thích tương tự)
Bài 2
a Nói có sách, mách có chứng
b Nói dối,
c Nói mò
d Nói nhăng nói cuội
e Nói trạng
Bài3: Thừa câu cuối
- Rồi nuôi có được không? => không tuân thủ p/c về lượng
Bài4
a P/c về chất
b P/c vể lượng
Những cách nói xác nhận thong tin chưa được kiểm chứng nhằm mđ cho người nghe biết người nói vẫn có ý thức tuân thủ p/c về chất hoặc về lượng
Bài5 Chia nhóm lên bảng
1 Ăn đơm nói đặt: Bịa đặt những chuyện không hay gán cho người
2 Ăn ốc nói mò: nói không có căn cứ xác thực, không đáng tin
3 Ăn không nói có: nói dối một cách trơ trẽn, trắng trợn
…
4 Củng cố : ? Nêu nội dung chính của bài học hôm nay
5 Hướng dẫn học bài :
- Học thuộc ghi nhớ
- Làm nốt bài tập còn lại
- Soạn các p/c hội thoại