Tác phẩm: - Truyền kì mạn lục: ghi chép tản mạn những chuyện li kì được lưu truyền trong dân gian - Truyện thuộc loại truyện truyền kì do NDữ sáng tác và lấy nguồn gốc từ truyện cổ dân g
Trang 1CHUYỆN NGƯỜI CON GÁI NAM XƯƠNG
(Trích Truyền kì mạn lục)
Nguyễn Dữ
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Bước đầu làm quen với thể loại truyền kì
- Cảm nhận được giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo và sáng tạo nghệ thuậ của Nguyễn Dữ trong tác phẩm
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong một tác phẩm truyện truyền kì
- Hiện thực về số phận của người phụ nữ Việt Nam dưới chế độ cũ và vẻ đẹp truyền thống của họ
- Sự thành công của tác giả về nghệ thuật kể chuyện
- Mối liên hệ giữa tác phẩm và truyện Vợ chàng Trương.
2 Kỹ năng:
- Vận dụng kiến thức đã học để đọc – hiểu tác phẩm viết theo thể loại truyền kỳ
- Cảm nhận được những chi tiết nghệ thuật độc đáo trong tác phẩm tự sự có nguồn gốc dân gian
- Kể lại được truyện
III CHUẨN BỊ
1.Gv: Chuẩn bị sưu tầm tác phẩm :truyền kì mạn lục (bản dịch tiếng việt của Ngô Văn Triện; "kho tàng truyện cổ tích Việt nam" (tập 5: Nguyễn Đổng Chi)
2 Hs: Đọc và trả lời câu hỏi sgk
IV TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC
1 Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ: GV kiểm tra việc chuẩn bị ở nhà của học sinh
3 Bài mới:
Hoạt động 1: Khởi động
Truyền kì mạn lục được đánh giá là thiên cổ kì bút, gồm 20 truyện có nội dung phong phú, đậm đà tính nhân văn, nhân đạo Trong đó có Chuyện người con gái Nam Xương là truyện ngắn tiêu biểu nhất.
Trang 2Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu
chung
- Học sinh đọc chú thích * SGK
? Nhấn mạnh đôi nét về tác giả, tác
phẩm
- Ông là học trò xuất sắc của Tuyết
Giang Phu Tử Nguyễn Bỉnh Khiêm ở
cả hai phương diện đức và tài
- Chế độ pk nhà Hậu Lê, sau một thời
kì phát triển rực rỡ cuối thế kỉ XV, đến
đây đã bắt đầu lâm vào tình trạng
khủng hoảng, chính sự suy yếu, các
tập đoàn phong kiến Lê, Mạc, Trịnh
tranh giành quyền lực, gây nên loạn
lạc liên miên Chán nản trước thời
cuộc, lại chịu ảnh hưởng của thầy học,
sau khi đỗ hương cống, Nguyễn Dữ
chỉ làm quan có một năm rồi từ quan
về ở ẩn, sống ẩn dật ở vùng rừng núi
Thanh Hoá Ông là một ẩn sĩ tiêu biểu
cho khí tiết một nhà nho luôn giữ lối
sống thanh cao cho đến trọn đời
Nguyễn Dữ là người đặt nền móng cho
thơ văn tự sự của nền văn chương
nước nhà
I Đọc, tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Nguyễn Dữ (chưa rõ năm sinh, năm mất) sống ở thế kỷ 16 Đây là giai đoạn lịch sử có nhiều biến động: Trịnh – Lê – Mạc phân tranh, nội chiến kéo dài
? Dựa vào sgk và phần chuẩn bị, hãy
giải thích nhan đề tác phẩm "truyền kì
mạn lục"
-SGK có nhận xét gì về đặc điểm của
"truyền kì mạn lục"?
2 Tác phẩm:
- Truyền kì mạn lục: ghi chép tản mạn những chuyện li kì được lưu truyền trong dân gian
- Truyện thuộc loại truyện truyền kì do NDữ sáng tác và lấy nguồn gốc từ truyện cổ dân gian :"vợ chàng Trương", chịu ảnh hưởng của
"Tiễn đăng tân thoại của Cù Hựu (Trung Quốc)
- Gồm 20 truyện được viết bằng chữ Hán theo
Trang 3GV hướng dẫn đọc:
- Chú ý phân biệt lời kể với lời đối
thoại của các nhân vật (lời Vũ Nương,
mẹ chồng, bé Đản, chàng Trương,
Linh Phi…) Thể hiện rõ sự đăng đối
trong những câu văn biền ngẫu (qua
bản dịch)
- Chỉ đọc một vài đoạn kết hợp với
kể tóm tắt truyện
? Bố cục văn bản được chia làm mấy
phần , nội dung của từng phần
Hoạt động 3 :Tìm hiểu chi tiết.
? Mở đầu truyện, tác giả giới thiệu Vũ
Nương là người phụ nữ như thế nào?
Đức tính gì là nét nổi bật của nàng?
? Sau đó tác giả tập trung bút lực khắc
họa vẻ đẹp đức hạnh của VN trong các
mối quan hệ: với chồng, mẹ chồng và
bé Đản - đứa con yêu quý của nàng
Để làm nổi bật vẻ đẹp này, nhà văn đã
đặt nhân vật của mình vào các hoàn
cảnh cụ thể như thế nào?
? Trong cuộc sống vợ chồng bình
lối văn xuôi biền ngẫu có xen một số bài thơ
- Nhân vật chính là những người phụ nữ bình thường có phẩm chất tốt đẹp, khao khát hp song gặp nhiều bất hạnh, những trí thức phong kiến sống ngoài vòng cương toả của lễ giáo
- Kết thúc mỗi truyện đều có lời bình, bàn luận thêm về ý nghĩa câu chuyện
- Truyền kì mạn lục" được Vũ Khâm Lân đời Hậu Lê khen là "thiên cổ kì bút" "chuyện người con gái NX " là truyện thứ 16 trong 20 truyện
3 Bố cục: hai phần
- Phần 1: từ đầu đến … nhưng việc trót đã qua rồi": Vũ Nương và câu chuyện oan khuất của nàng (phàn này chia thành 2 phần nhỏ) + Vũ Nương trong nhưng ngày mới lấy chồng, xa chồng
+ Vũ Nương và nỗi oan của nàng khi chồng trở về
- Phần 2 : còn lại : Chuyện li kì của Vũ Nương sau khi nàng đã chết
II Đọc, tìm hiểu chi tiết.
1 Nhân vật Vũ N ươ ng khi ở trên dương gian
a Một người phụ nữ đẹp người đẹp nết
- Mở đầu truyện, Vũ Nương được giới thiệu là người phụ nữ toàn vẹn"thùy mị nết na lại có thêm tư dung tốt đẹp" Nghĩa là nàng có đầy đủ các yếu tố : vẻ đẹp nhan sắc và phẩm chất đạo đức chuẩn mực của người phụ nữ phong kiến Đức hạnh là nét nổi bật của tính cách nàng
* Khi mới lấy chồng:
- Khi làm vợ chàng Trương nhà giàu, tính lại
đa nghi, VN cư xử với chồng rất đúng mực,
Trang 4thường, nàng đã xử sự như thế nào
trước tính hay ghen của Trương Sinh?
? Sống giữa thời loạn lạc, TS phải
tòng quân đi chinh chiến ở biên ải xa
xôi Buổi tiễn chồng ra trận, Vũ
Nương đã rót chén rượu đầy và dặn dò
chồng VN đã nói những câu gì? Hãy
đọc lại những lời dặn dò của VN với
chồng và cho biết qua lời dặn dò ấy, ta
hiểu thêm về tính cách và nguyện ước
của nàng như thế nào?
- Lưu ý: câu văn nhịp nhàng theo lối
biền ngẫu, những hình ảnh dùng nhiều
ước lệ, điển tích: thế chẻ tre, dưa chín
quá kì, liễu rũ bãi hoang, thư tín nghìn
luôn nhường nhịn và giữ gìn khuôn phép" Cs gia đình chưa từng xẩy ra bất hoà
* Khi tiễn chồng đi lính:
- Lời dặn dò đậm đà tình nghĩa của người vợ hiền khi chồng phải đi xa nên rất đằm thắm, thiết tha:
+Không trông mong vinh hiển mà chỉ cầu cho chồng được bình an trở về
"Chàng đi chuyến này, thiếp chẳng dám mong đeo được ấn phong hầu, mặc áo gấm trở về quê cũ, chỉ xin ngày về mang theo được hai chữ bình yên."
+ Nàng cảm thông với những vất vả, gian nan, nguy hiểm mà chồng sẽ phải chịu đựng nơi chiến trận và lo lắng vô cùng: "Chỉ e việc quân khó liệu, thế giặc khôn lường Giặc cuồng còn lẩn lút, quân triều còn gian lao, rồi thế chẻ tre chưa có, mà mùa dưa chín quá kì, khiến cho tiện thiếp băn khoăn, mẹ hiền lo lắng"
+ Bày tỏ sự khắc khoải, nhớ nhung của mình : "nhìn trăng soi thành cũ, lại sửa soạn
áo rét gửi người ải xa, trông liễu rủ bãi hoang, lại thổn thức tâm tình, thương người đất thú
Dù có thư tín nghìn hàn, cũng sợ không có cánh hồng bay bổng"
=> Những lời nói ân tình, đằm thắm của nàng đã làm mọi người đều xúc động : "Nàng nói đến đây, mọi người đều ứa hai hàng lệ
Rồi đó, tiệc tiễn chồng vừa tàn, áo chàng đành rứt Ngước mắt cảnh vật vẫn còn như
cũ, mà lòng người đã nhuộm mối tình muôn dặm quan san."Tâm trạng nhớ thương đau buồn ấy của Vũ Nương cũng là tâm trạng chung của những người chinh phụ trong mọi thời loạn lạc xưa nay:
Nhớ chàng đằng đẵng đường lên bằng trời
Trang 5hàng, cánh hồng bay bổng, tình muôn
dặm quan san…
? Trong hơn một năm xa chồng, nàng
Vũ đã có cuộc sống như thế nào?
? Lời trăng trối của bà mẹ chồng giúp
ta hiểu rõ thêm điều gì về người con
dâu của bà?
- Hs đọc lời trăng trối của mẹ chàng
Trương với con dâu, phát biểu suy
nghĩ của bản thân
( đã thể hiện sự ghi nhận đánh giá xác
đáng và khách quan nhân cách và công
lao của Vũ Nương đối với gia đình nhà
chồng Bà đã nhìn thấy và hiểu được
Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong…"
(Chinh phụ ngâm)
=> Thể hiện tâm trạng ấy, Nguyễn Dữ vừa cảm thông với nỗi đau khổ của Vũ Nương, vừa ca ngợi tấm lòng thuỷ chung thương nhớ, đợi chờ chồng của nàng
* Khi xa chồng
- VN là người vợ thủy chung yêu thương chồng tha thiết Nỗi buồn nhớ cứ dài theo năm tháng Mỗi khi thấy "bướm lượn đầy vườn"(cảnh vui mùa xuân); mây che kín núi (cảnh buồn mùa đông), nàng lại chạnh nỗi buồn "góc bể chân trời"(đây là những hình ảnh ước lệ, mượn cảnh vật thiên nhiên để diễn
tả tâm trạng của người chinh phụ)
- Vũ N ươ ng c ò n l à n à ng d â u hiếu thảo tình nghĩa vẹn cả đôi đường.: Chồng ra trận mới được một tuần thì nàng sinh ra một đứa con trai đặt tên là Đản Mẹ chồng già yếu, ốm đau, nàng một mình vừa nuôi con nhỏ, vừa tận tình chăm sóc mẹ già những lúc yếu đau,
lo thuốc thang, cầu khấn thần phật và lúc nào cũng dịu dàng, ân cần "lấy lời ngọt ngào khôn khéo khuyên lơn" Lúc mẹ chồng qua đời, nàng đã hết lời thương xót, việc ma chay tế lễ được lo liệu, tổ chức rất chu đáo "như đối với cha mẹ đẻ mình"
=> Đó là một người phụ nữ xinh đẹp, nết na, hiền thục, lại đảm đang, tháo vát, thờ kính mẹ chồng rất mực hiếu thảo, một dạ thuỷ chung
Trang 6công lao và đức độ của con dâu mình,
chỉ tiếc rằng mong ước của bà không
những không được thực hiện mà tai
hoạ sắp ập xuống con dâu cũng lại từ
chính đứa con trai đa nghi và độc đoán
của bà.)
? Qua những phần vừa phân tích, hãy
nêu cảm nhận của em về nhân vật Vũ
Nương?
(Hết tiết 16, chuyển tiết 17)
với chồng, hết lòng vun đắp hạnh phúc gia đình Với những phẩm chất ấy, VN là điển hình cho vẻ đẹp người phụ nữ Việt Nam trong
xã hội phong kiến xưa
4.Củng cố: Gv củng cố nội dung tiết16
5 Hướng dẫn học bài
- Hs học bài cũ và chuẩn bị bài mới tiết:17 “ Chuyện người…”
===============================================
CHUYỆN NGƯỜI CON GÁI NAM XƯƠNG
(Trích Truyền kì mạn lục)
Nguyễn Dữ
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Bước đầu làm quen với thể loại truyền kì
- Cảm nhận được giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo và sáng tạo nghệ thuậ của Nguyễn Dữ trong tác phẩm
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong một tác phẩm truyện truyền kì
- Hiện thực về số phận của người phụ nữ Việt Nam dưới chế độ cũ và vẻ đẹp truyền thống của họ
Trang 7- Sự thành công của tác giả về nghệ thuật kể chuyện.
- Mối liên hệ giữa tác phẩm và truyện Vợ chàng Trương.
2 Kỹ năng:
- Vận dụng kiến thức đã học để đọc – hiểu tác phẩm viết theo thể loại truyền kỳ
- Cảm nhận được những chi tiết nghệ thuật độc đáo trong tác phẩm tự sự có nguồn gốc dân gian
- Kể lại được truyện
III CHUẨN BỊ
1.Gv: Chuẩn bị sưu tầm tác phẩm :truyền kì mạn lục (bản dịch tiếng việt của Ngô Văn Triện; "kho tàng truyện cổ tích Việt nam" (tập 5: Nguyễn Đổng Chi)
2 Hs: Đọc và trả lời câu hỏi sgk
IV TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC
1 Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ: Hiểu biết của em về Nguyễn Dữ và tác phẩm truyền kỳ mạn lục
3 Bài mới:
Hoạt động 1: Khởi động
Một con người như Vũ Nương lẽ ra phải được trân trọng, phải được hạnh phúc trọn vẹn, song thật trớ trêu, cuộc đời nàng lại bị một nỗi oan giáng xuống để rồi phải chết một cách oan uổng đau đớn.Qua năm sau, việc quân kết thúc, TS từ miền xa chinh chiến trở về Thế nhưng, Vũ Nương không được hưởng hạnh phúc trong cảnh vợ chồng sum họp
Hoạt động 2: Tìm hiểu chi tiết
(tiếp)
? Nỗi oan của Vũ Nương là gì
( Nỗi oan của Vũ Nương là bị
chồng nghi ngờ thất tiết.)
- HS cùng thảo luận về nỗi oan
của Vũ Nương, phân tích 3 lời nói
của Vũ Nươn Nguyên nhân nỗi
oan của Vũ Nương
II Tìm hiểu chi tiết (tiếp)
b Số phận bi thảm
*Khi bị chồng nghi oan: Lời nói của Vũ Nương cất lên thật đáng thương, tội nghiệp Tuy nhiên mỗi lời
cũng có màu sắc riêng
- Lời thoại 1: => Lời mở đầu chân thành để
ph â n trần , giãi bày cụ thể mong chồng hiểu rõ tấm lòng mình Vũ Nương nói đến thân phận mình, tình nghĩa vợ chồng và khẳng đ ịnh tấm l ò ng chung thuỷ
Trang 8? Trước lời phân trần của Vũ
Nương, Trương Sinh xử sự như
thế nào?
- Rất tiếc là chàng Trương
không chịu nghe lại không chịu
nói rõ vì sao lại nghi vợ Cái mù
quáng của sự ghen tuông độc
đoán xui y làm vậy
=> Nỗi đ au đ ớn thất vọng khi
không hiểu vì sao bị đối xử bất
công, bị mắng nhiếc và đánh đuổi
đi, không có quyền được tự bảo
vệ, ngay cả khi họ hàng làng xóm
bênh vực và biện bạch cho Hạnh
phúc gia đình, niềm khao khát của
cả đời nàng đã tan vỡ, tình yêu
không còn, cả nỗi đau khổ chờ
chồng đến thành hoá đá trước đây
cũng không còn có thể làm lại
được nữa
=> Như vậy sự nóng giận và
một chuỗi hành động tàn nhẫn
của TS đã làm cho quan hệ vợ
chồng tan vỡ, không thể cứu vãn,
hàn gắn được, đã bịt kín mọi ngả
đường giải oan của Vũ Nương
Thất vọng đ ến tột c ù ng, cuộc h ô n
nh
â n đã đ ến đ ộ kh ô ng thể n à o h à n
gắn nổi, Vũ Nương đành mượn
dòng nước con sông quê hương
để giải tỏ tấm l ò ng trong trắng
của mình Nàng tắm gội chay
sạch, ra bến Hoàng Giang ngửa
mặt lên trời mà than Lời than
như một lời nguyền đầy xúc
động, một lời bầy tỏ thống thiết,
một tiếng than não nuột xoáy sâu
vào lòng người đọc đã giúp ta
trắng trong, cầu xin chồng đừng nghi oan Nàng đã hết lòng t ì m c á ch h à n gắn c á i hạnh ph ú c gia đì nh đang có nguy cơ tan vỡ
- Lời thoại 2: là lời tuyệt vọng đành cam chịu hoàn cảnh, số phận
- Lời thoại 3: Lời thề ai oán và phẫn uất, quyết lấy cái chết để chứng minh sự oan khuất và sự trong sạch vô tội của mình
Trang 9hiểu thêm được tính cách của
nàng: đức hạnh, thuỷ chung,
mong muốn hạnh phúc gia đình
dù chỉ là bình dị
? Vì sao nàng quyết chết?
? Có người cho rằng :VN bị bức
tử, có người cho rằng VN chết vội
vàng? Có người cho rằng VN chết
là hợp lí? Em hãy bày tỏ ý kiến
của em về hành động này?
? Qua cái chết của Vũ Nương, em
cảm nhận được điều gì về thân
phận của người phụ nữ dưới chế
*Cái chết của VN
- Vũ Nương đã tìm cách tự vẫn để bày tỏ nỗi oan ức Những thực chất Vũ Nương đã bị dồn đẩy đến bước đường cùng Một đời nàng chỉ mong cs bình yên, hoà thuận (lời nói của nàng khi tiễn chồng); một đời nàng giữ gìn phẩm giá: "cách biệt
ba năm giữ gìn một tiết Tô son điểm phấn….bén gót" Một đời nàng thuỷ chung đợi chờ chồng Thế nhưng nàng bị buộc tội mà không thể thanh minh, nàng đã mất tất cả sau mọi cố gắng không thành
Nàng bị oan ức, tuyệt vọng Tự tử là hành động phù hợp với tính cách của nàng mà cũng là vì nàng chẳng còn cách lựa chọn nào khác Ngay cả sau khi chết nàng vẫn đau đớn vì "bị ruồng rẫy, thà già ở chốn làng mây cung nước, chứ còn mặt mũi nào về nhìn thấy người ta nữa" H à nh đ ộng tự trẫm m ì nh của VN l à một h à nh đ ộng quyết liệt cuối c ù ng đ ể bảo to à n danh dự , bởi với VN, điều quan trọng nhất
là phẩm giá, tiết hạnh Cái chết của VN, có nỗi tuyệt vọng đắng cay, nhưng cũng có sự chỉ đạo của lí trí, không phải là hành động bột phát trong cơn nóng giận như truyện cổ tích miêu tả (VN chạy một mạch
ra bến Hoàng Giang đâm đầu xuống nước).Cái chết
đó khác nào bị bức tử, mà kẻ bức tử lại hoàn toàn vô can
Trang 10độ phong kiến? Tác giả muốn đề
cập đến vấn đề gì?
+Chi tiết "Trương Sinh xin với
mẹ đem trăm lạng vàng cưới VN
và lời nói của Vũ Nương "thiếp
vốn con kẻ khó, được nương tựa
nhà giầu"cho ta hiểu thêm gì về
mối quan hệ giữa Trương Sinh và
Vũ Nương? (ngoài mối quan hệ
vợ chồng)
? Đọc những lời giới thiệu về
Trương Sinh "Có tính đa nghi, đối
với vợ phòng ngừa quá sức"cho
thấy người phụ nữ ấy đã gửi thân
mình cho người chồng như thế
nào?
Dẫn: Những lời giới thiệu về TS
như một lời dự cảm không tốt
lành, gợi lên mầm hoạ dẫn đến bi
kịch sau này
- Hơn nữa tâm trạng của
Trương Sinh khi trở về nhà cũng
có phần nặng nề, không vui : "cha
về, bà đã mất, lòng cha buồn khổ
Trong xhpk, những trường hợp bị bức tử như
VN đâu có quá hiếm!
=> Cái chết của Vũ Nương chính là lời tố cáo đ anh thép về sự bất công trong xã hội phong kiến xưa xem trọng quyền uy của kẻ giàu và của người đàn ông trong gia đình, đồng thời bày tỏ niềm cảm thương của tác giả đối với số phận oan nghiệt của người phụ nữ Chế độ nam quyền đã chà đạp lên cuộc sống của họ, đã dung túng cho sự độc ác tối tăm, thói ghen tuông ích kỉ, sự hồ đồ vũ phu của đàn ông Người phụ nữ đức hạnh ở đây không những không được bênh vực, chở che mà lại còn bị đối xử một cách bất công, vô lí, chỉ vì lời nói ngây thơ của đứa trẻ miệng còn hơi sữa và vì sự hồ đồ, vũ phu của anh chồng ghen tuông mà đến nỗi phải kết liễu cuộc đời mình? Lời than của VN trên bến Hoàng Giang không chỉ khiến chúng ta đau lòng mà còn như là một lời tố cáo xã hội phong kiến ấy
c Suy nghĩ về nguyên nhân dẫn đến nỗi oan của Vũ Nương
- Nỗi oan của Vũ Nương có nhiều nguyên nhân và được diễn tả rất sinh động, như một màn kịch ngắn,
có tạo tình huống, xung đột, thắt nút, mở nút…
+ Cuộc hôn nhân giữa Trương Sinh và Vũ Nương
có phần kh ô ng b ì nh đ ẳng Mối quan hệ giữa họ không chỉ là mối quan hệ vợ chồng mà là mối quan
hệ giữa kẻ giầu và ng ư ời ngh è o trong xhpk
+ Lấy chồng là con nh à h à o ph ú , một kẻ ít học, c ó
t í nh đa nghi =>tính cách ít bảo đảm cho một cuộc sống hạnh phúc