Kiến thức - Những hiểu biết chung về nhóm tác giả thuộc Ngô gia văn phái về phong trào Tây Sơn và người anh hùng dân tộc Quang Trung – Nguyễn Huệ.. - Một trang sử oanh liệt của dân tộc t
Trang 1HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
Hồi thứ mười bốn (trích)
Ngô gia văn phái
I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Bước đầu làm quen với thể loại tiểu thuyết chương hồi
- Hiểu được diễn biến truyện, giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn trích
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Những hiểu biết chung về nhóm tác giả thuộc Ngô gia văn phái về phong trào Tây Sơn và người anh hùng dân tộc Quang Trung – Nguyễn Huệ
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm viết theo thể loại tiểu thuyết chương hồi
- Một trang sử oanh liệt của dân tộc ta: Quang Trung đại phá 20 vạn quân Thanh, đánh đuổi giặc ngoại xâm lược ra khỏi bờ cõi
2 Kỹ năng:
- Quan sát các sự việc được kể trong đoạn trích trên bản đồ
- Cảm nhận sức trỗi dậy kì diệu của tinh thần dân tộc, cảm quan hiện thực nhạy bén, cảm hứng yêu nước của tác giả trước những sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc
- Liên hệ những nhân vật, sự kiện trong đoạn trích với những văn bản liên quan
III.CHUẨN BỊ
- Tác phẩm "Hoàng lê nhất thống chí"
- Bản đồ chiến dịch Tây Sơn đại phá quân Thanh
IV TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC
1 ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới
Hoạt động 1: Khởi động
Lịch sử VN tự hào với trang sử vàng chói lọi và chiến công lừng lẫy:đánh tan 29 vạn quân Thanh cùng người anh hùng áo vải Quang Trung Đó là nội dung bài học này
Trang 2Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc, tìm hiểu
chung
? Những điều cần ghi nhớ về tác giả?
Hướng dẫn đọc, kể tóm tắt:
GV đọc trước một đoạn, gọi từ 4-5 hs đọc
tiếp
- Để giúp hs hiểu rõ nội dung đoạn trích này,
GV tóm tắt đôi nét về diễn biến ở hai hồi
trước (12, 13).(SGV)
- HS đọc và tự tóm tắt diễn biến cuộc hành
quân thần tốc của Nguyễn Huệ
? Những điều cần nhớ về tp?
- "Hoàng Lê nhất thống chí" được viết trong
một thời gian dài, là một tập tiểu thuyết lịch
sử theo kiểu "tiểu thuyết lịch sử chương hồi
Tam Quốc chí" (Trung Quốc)
- Nhan đề bằng chữ Hán nghĩa là "Ghi chép
về sự thống nhất của vương triều nhà Lê"
- Toàn truyện gồm 17 hồi: đầu mỗi hồi là hai
câu thơ bảy tiếng, mỗi câu tóm tắt một sự
kiện chủ yếu sẽ kể trong hồi: kết cấu hồi
thường là hai câu thơ và câu: "Muốn biết
việc sau thế nào xin xem hồi sau sẽ rõ"
? Nêu ND chính của đ trích?
? PTBĐ chính ở đây là gì?
-Theo chú thích sgk: bổ sung: đốc suất đại
binh: chỉ huy, cổ vũ đoàn quân lớn
? Chỉ ra bố cục và nội dung từng phần trong
đ trích?
I Đọc- tìm hiểu chung
1 Tác giả: (sgk)
2 Tác phẩm
- 17 hồi, viết bằng chữ Hán
- Tác phẩm tái hiện chân thực bối cảnh lịch sử xã hội VN đầy biến động khoảng
ba mươi năm cuối thế kỉ XVIII Tác phẩm tập trung vào hai nội dung chính: + Vạch trần sự thối nát, mục ruỗng dẫn đến sự sụp đổ tất yếu của các tập đoàn phong kiến Lê- Trịnh:
+ Phong trào nông dân khởi nghĩa Tây Sơn và người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ
- Hồi thứ 14 kể lại chiến công oanh liệt của Quang Trung Nguyễn Huệ tiêu diệt
20 vạn quân Thanh
c.Thể loại : - Chí : - Kí sự lịch sử
- Tiểu thuyết l.s
- PTBĐ : TS- MT- BC
- Giải thích từ khó: SGK
3 Bố cục đoạn trích: 3 phần
- Đoạn 1: Từ đầu đến "hôm ấy nhằm vào
Trang 3Hoạt động 3 : Đọc – tìm hiểu chi tiết
? Khi nhận được tin cáo cấp của đô đốc
Nguyễn Văn Tuyết: giặc đã đánh chiếm đến
tận Tlong, triều đình nhà Lê đã đầu hàng ,
Nguyễn Huệ đã có thái độ và quyết định gì?
?Trong khoảng thời gian không dài, từ 20/11
đến 30/12 -1778, ông đã làm được những
việc gì?
ngày 25 tháng chạp …" : nhận được tin cấp báo quân Thanh đã chiếm Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế và thân chinh cầm quân ra Bắc đánh giặc
- Đoạn 2: tiếp đến " tự mình đốc suất đại binh"… Vua Quang Trung tiến binh đến Thăng Long, rồi kéo vào thành"): Cuộc hành quân thần tốc và chiến thắng lẫy lừng của vua Quang Trung
- Đoạn 3: còn lại: Sự đại bại của quân tướng nhà Thanh và tình trạng thảm hại của vua tôi Lê Chiêu Thống
II Đọc – tìm hiểu chi tiết
1 Hình ảnh Quang Trung- Nguyễn Huệ
- Nghe tin dữ, Nguyễn Huệ không hề tỏ ra nao núng, ông giận lắm "định thân chinh cầm quân đi ngay"
- Trong vòng hơn một tháng, NHuệ đã làm được nhiều việc lớn
+ Ngày 25/chạp : Tế cáo trời đất lên ngôi Hoàng Đế và hạ lệnh đốc xuất đại binh ra Bắc
+ Ngày 29/ chạp : đến Nghệ An, vượt khoảng 350 km qua núi, qua đèo, gặp gỡ
"người cống sĩ ở huyện La Sơn" Nguyễn Thiếp
Đến Nghệ An, vừa tuyển mộ quân lính vừa tổ chức đội ngũ, vừa mở cuộc duyệt binh lớn chỉ trong vòng một ngày
+ Ngày 30/Chạp đã vượt qua 150 km tới Tam Điệp Hoạch định kế sách hành quân đánh giặc và cả kế hoạch đối phó với nhà Thanh sau chiến thắng ( chỉ trong vòng 7 ngày, mồng 7 tháng giêng sẽ vào ăn tết ở Thăng Long) Sau đó, ông cho tổ chức khao quân (ăn tết trước)
+ Đêm 30/chạp: lập tức lên đường tiến
Trang 4? Nhìn vào khoảng cách thời gian được ghi
lại một cách liền kề và khoảng cách không
gian địa điểm cùng với những việc mà
Quang Trung làm được qua những trang văn
hào hùng mang tính sử thi, ta thấy ông là
người như thế nào?
? Nhìn lại những chi tiết trên, ta thấy, sự sáng
suốt của Nguyễn Huệ thể hiện ở những chi
tiết nào trước khi ông cầm quân ra Bắc?
?Tại sao QT quyết định lên ngôi hoàng đế?
Trước biến cố lớn của đất nước, rất cần có
một người lãnh đạo đủ tài trí, đức hạnh để
mang lại bình yên cho dân Nguyễn Huệ lên
ngôi là để "Chính vị hiệu" (làm cho cương vị
được rõ ràng, tập trung quyền lực, tạo cho
mình một vị trí độc tôn) để điều binh khiển
tướng, thống nhất ý chí hành động của toàn
dân tộc và cũng là để trấn an tinh thần của
nhân dân :"Để yên kẻ phản trắc và giữ lấy
lòng người"
? Sự sáng suốt còn được thể hiện ở những chi
tiết nào khi Quang Trung đến Nghệ An?
(Trong lời biểu dụ của ông)
- GV đọc lời dụ quân của Nguyễn Huệ
? Có người nói lời dụ quân của Nguyễn Huệ
mang âm hưởng bài thơ của Lí thường Kiệt,
của "hịch tướng sĩ", của "Bình ngô đại cáo"
Em thấy có đúng không? Hãy chỉ rõ?
(Bằng những lời lẽ, giản dị, dễ hiểu, nhà vua
khẳng định chủ quyền đất nước, độc lập tự
chủ trong lịch sử dựng nước và giữ nước của
dân tộc ta từ đời Hán đến nay, từ Hai Bà
Trưng đến Lê Thái Tổ : " đất nào, sao ấy, đều
đã phân biệt rõ ràng"; vạch trần dã tâm của
quân ra Thăng Long
* Quả thật, đó là một người hành động mạnh
mẽ, quyết đoán
* Trí tuệ sáng suốt, nhạy bén
- Sáng suốt trong việc lên ngôi: Củng cố lòng dân
- Sáng suốt trong việc phân tích tình hình thời cuộc và thế tương quan chiến lược giữa ta và địch
- Lời dụ quân của nhà vua ở trấn Nghệ An trong cuộc duyệt binh lớn trước khi lên đường ra Bắc như lời hịch ngắn gọn mà hào hùng kích động lòng yêu nước và truyền thống quật cường của dân tộc
Trang 5giặc: " bụng dạ ắt khác… giết hại nhân dân,
vơ vét của cải"; kêu gọi quân lính đồng tâm
hiệp lực, đề ra kỉ luật thật nghiêm minh…
? Thọat đầu, khi nghe tin tướng Sở, Tướng
Lân rút quân thì Nguyễn Huệ có thái độ như
thế nào?
? Khi gặp lại các tướng ở Tam Điệp, NHuệ
thay đổi thái độ ra sao?
? Qua đó, em có nhận xét gì về cách cư xử và
tài dùng người của Quang Trung ?
(hết tiết 23, chuyển tiết 24)
- Sáng suốt, nhạy bén trong việc xét đoán
và dùng người
+ Lúc đầu rất giận, nghiêm khắc quở mắng và cho rằng đấy là tội đáng chém + Sau đó, không những không mắng mà còn không tiếc lời an ủi, vỗ về
+ Phân tích kế sách rút lui của Ngô Thì Nhậm nín nhịn để tránh mũi nhọn của chúng, chia quân chặn giữ mối hiểm yếu, bên trong thì kích thích lòng quân, bên ngoài thì làm cho giặc kiêu căng
=> Cách xử trí vừa mềm dẻo, vừa khôn ngoan lại rất độ lượng, công minh Ông rất hiểu rõ tài năng của những vị tướng dưới quyền để khen
chê đúng người, đúng việc…từ đó mà dùng người cho đúng Nguyễn Huệ quả là bậc kì tài trong cách dùng người
4 Củng cố: GV củng cố tiết 23
5 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị tiết 24: Học bài cũ và chuẩn bị tiếp tiết 24
=======================================
HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
Trang 6Hồi thứ mười bốn (trích)
Ngô gia văn phái
I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Bước đầu làm quen với thể loại tiểu thuyết chương hồi
- Hiểu được diễn biến truyện, giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn trích
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Những hiểu biết chung về nhóm tác giả thuộc Ngô gia văn phái về phong trào Tây Sơn và người anh hùng dân tộc Quang Trung – Nguyễn Huệ
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm viết theo thể loại tiểu thuyết chương hồi
- Một trang sử oanh liệt của dân tộc ta: Quang Trung đại phá 20 vạn quân Thanh, đánh đuổi giặc ngoại xâm lược ra khỏi bờ cõi
2 Kỹ năng:
- Quan sát các sự việc được kể trong đoạn trích trên bản đồ
- Cảm nhận sức trỗi dậy kì diệu của tinh thần dân tộc, cảm quan hiện thực nhạy bén, cảm hứng yêu nước của tác giả trước những sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc
- Liên hệ những nhân vật, sự kiện trong đoạn trích với những văn bản liên quan
III.CHUẨN BỊ
- Tác phẩm "Hoàng lê nhất thống chí"
- Bản đồ chiến dịch Tây Sơn đại phá quân Thanh
IV TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC
1 ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ: Em hiểu gì về nhóm tác giả Ngô Gia Văn Phái?
3 Bài mới
Hoạt động 1: Khởi động
Lịch sử VN tự hào với trang sử vàng chói lọi và chiến công lừng lẫy:đánh tan 29 vạn quân Thanh cùng người anh hùng
áo vải Quang Trung Tiết học trước chúng ta đã tìm hiểu được một phần tài năng của vua Quang Trung, hôm nay chúng ta tiếp tục tìm hiểu để hiểu rõ hơn về vua QT.
Hoạt động 2: tìm hiểu chi tiết (tiếp) II Tìm hiểu chi tiết (tiếp)
Trang 7? Qua lời nói của QT với Nguyễn Thiếp:
"Quân Thanh sang đánh, tôi sắp đem binh ra
chống cự Mưu đánh và giữ, cơ được hay
thua, tiên sinh nghĩ thế nào?" và với Sở, Lân,
ta còn thấy Nguyễn Huệ là người có có ý chí
và tầm nhìn như thế nào?
? Nhìn lại cuộc hành binh thần tốc có một
không hai trong ls do QT lãnh đạo và những
chiến thắng trước ngày so với dự đoán của
Qt, em thấy tài dùng binh của QT như thế
nào?
- Cuộc hành quân thần tốc làm người đời sau
kinh ngạc vì một đạo binh đông như thế lại
có thể đi nhanh và an toàn, bảo đảm bí mật
đến nơi tập kết đã định Phương tiện hành
quân chủ yếu là đôi chân chiến sĩ và ngựa,
voi, xe kéo, cả đại bác hỏa hổ nặng nề: 4
ngày (từ 25- 29) vượt qua 350 km đường núi
đèo (có sách nói vua QT sử dụng cả biện
pháp dùng võng khiêng, cứ hai người khiêng
thì một người được nằm nghỉ, luân phiên
nhau suốt đêm ngày.) Vừa tuyển binh, vừa
duyệt binh, tổ chức đội ngũ chỉ trong 1 ngày
Chỉ 1 ngày sau đó đã vượt 150 km để tiến tới
* Nguyễn Huệ là người có ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng
Mới khởi binh đánh giặc, chưa giành lại được một tấc đất nào, vậy mà vua Quang Trung đã tuyên bố chắc chắn như đinh đóng cột: "Phương lược tiến đánh
đã có tính sẵn"( kế hoạch chỉ trong 10 ngày đuổi được người Thanh và hẹn mồng 7 tháng giêng thì vào Thăng Long
mở tiệc khao quân) Và còn tính sẵn cả
kế hoạch ngoại giao sau chiến thắng Trong l/s nước ta từ trước đến nay ít ai dám định ngày chiến thắng trước như
QT mà lại là chiến thắng trước một đội quân đông hơn mình hàng chục lần Lời hẹn chắc như đinh đóng cột đó khẳng định niềm tin tưởng mãnh liệt ở chính nghĩa, tin ở chính mình và tin ở tướng sĩ biết bao
* Tài dụng binh như thần:
- Thần tốc, bất ngờ, đúng thời cơ
Trang 8Tam Điệp Từ Tam Điệp ra Thăng long
(khoảng hơn 150 km), vừa hành quân vừa
đánh giặc mà vua QT dự định kế hoạch chỉ
trong vòng 7 ngày, mồng 7 tháng giêng sẽ
vào ăn tết ở Thăng Long Thế mà trong thực
tế đã vượt trước hai ngày Đã đánh là thắng,
chiến đấu dũng mãnh, quyết tử, quân đội
nghiêm minh Thật là kì diệu bởi tài chỉ huy
của vị chủ tướng
- Đội quân của QT không phải toàn là lính
thiện chiến, lại vừa trải qua những ngày hành
quân cấp tốc, không có thì giờ nghỉ ngơi, vậy
mà dưới sự lãnh đạo tài tình của QT, đã đánh
những trận thật hào hùng, thật đẹp, thắng áp
đảo kẻ thù
? Hãy tìm dẫn chứng, phân tích cách điều
binh khiển tướng và kết quả ở các trận Hà
Hồi, Ngọc Hồi, Đống Đa
? Hình ảnh vua Quang Trung trong chiến
trận được miêu tả như thế nào?
? Nhận xét về nghệ thuật trần thuật và tái
hiện n.v ở đây?
Hình ảnh người anh hùng QT Nguyễn Huệ trong chiến trận thật oai phong lẫm liệt
- Thân chinh cầm quân xông pha tên đạn bất chấp hiểm nguy
- Trong trận đánh đồn Ngọc Hồi, vua
QT cưỡi voi, đội khăn vàng chỉ huy ba quân trong khói đạn mù trời, tiếng quân reo dậy đất
- Hình ảnh QT ngồi trên bành voi, chiến bào đỏ đã sạm đen vì khói súng, dẫn đầu đoàn tượng binh vào Thăng Long quả thật lẫm liệt oai hùng hiếm có trong lịch
sử Đó là hình ảnh chiến thắng tuyệt đẹp của chính nghĩa
Nghệ thuật :
Trang 9? Nhưng tại sao, vốn trung thành với nhà Lê,
không mấy cảm tình với Tây Sơn, thậm chí
xem Tây Sơn như giặc, mà các tác giả vẫn
viết về Quang Trung và những chiến công
của đoàn quân áo vải một cách cảm tình đầy
hào hứng như vậy?
* Dường như có sự mâu thuẫn giữa nhan đề
tác phẩm với nội dung tác phẩm Nhan đề
mang ý nghĩa ca ngợi nhà Lê, nhưng nội
dung tác phẩm lại vạch rõ sự thối nát, mục
ruỗng của triều đình nhà Lê, và ca ngợi
người anh hùng áo vải Tây Sơn Nguyễn Huệ
Điều đó nói lên quan điểm phản ánh hiện
thực của các tác giả là tôn trọng sự thật và ý
thức dân tộc Được chứng kiến trực tiếp, các
tác giả là những trí thức có lương tâm, những
người có tâm huyết và tài năng nên các ông
không thể không tôn trọng sự thật lịch sử
Mặt khác cũng được tận mắt chứng kiến sự
thối nát, kém cỏi, hèn mạt của vua chúa thời
Lê - Trịnh mạt cùng những sự độc ác, hống
hách của bọn giặc Thanh, bọn Tôn Sĩ Nghị
nên các ông không thể không thở dài ngán
ngẩm, cảm thấy nhục nhã, ý thức dân tộc
không thể không được dâng cao…
? Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh đã
được miêu tả như thế nào? Em có nhận xét gì
- Cách trần thuật của đoạn văn thật đặc sắc, không chỉ nhằm ghi lại những sự kiện lịch sử diễn biến gấp gáp, khẩn trương qua từng mốc thời gian, mà còn chú ý miêu tả cụ thể từng hành động, lời nói của nhân vật chính, từng trận đánh
và những mưu lược tính toán, thế đối lập giữa hai đội quân
=> hình ảnh người anh hùng được khắc họa khá đậm nét với tính cách quả cảm, mạnh mẽ, trí tuệ sáng suốt, nhạy bén, tài dụng binh như thần; là người tổ chức và
là linh hồn của chiến công vĩ đại Đây là đặc điểm khẳng định rõ tính chất thể loại tiểu thuyết lịch sử của tác phẩm
-> Tôn trọng lịch sử và ý thức DT- Tất
cả những điều đó sẽ đem đến những trang ghi chép chân thực mà xúc động,
tự hào như vậy
Trang 10về lối văn trần thuật ở đây?
-Tôn Sĩ Nghị còn là một tên tướng bất tài,
không biết mình biết địch, kiêu căng chủ
quan, tự mãn (Dù đã được vua LCT báo
trước, y vẫn không chút đề phòng, suốt mấy
ngày "chỉ chăm chú vào việc yến tiệc vui
mừng, không hề lo chi đến việc bất trắc, cho
quân lính thỏa sức vui chơi)
? Số phận bi đát của vua tôi LCT phản nước,
hại dân đã được miêu tả như thế nào?
- Chịu nỗi sỉ nhục của kẻ đầu hàng bù nhìn,
suốt mấy ngày chầu chực cầu cạnh van xin
mà vẫn không được Sĩ Nghị tiếp Từ xưa đến
nay chưa thấy có vua chúa nào lại đê hèn đến
thế! (lời nhận xét của người dân Thăng Long
đương thời )
- Kết cục LCT và gia đình y đều phải chịu
chung số phận bi thảm của kẻ vong quốc Y
đưa thái hậu hớt hải, sợ hãi chạy bán sống
bán chết cướp cả thuyền của dân để qua
sông Đuổi kịp họ tôn, thầy tớ chỉ còn biết
nhìn nhau chảy nước mắt than thở Và cuối
cùng vua nhà Lê đã chết nơi đất khách quê
người
? Ngòi bút của tác giả khi miêu tả hai cuộc
tháo chạy (một của quân tướng nhà Thanh và
một của vua tôi LCT có gì khác biệt? Hãy
giải thích vì sao có sự khác biệt đó
- Tuy nhiên đoạn văn kể - tả chân thực sự
khốn cùng thê thảm của vua Lê và gia tộc,
tác giả vẫn gửi vào đó chút cảm thương của
một bề tôi cũ Lòng thương cảm của tác giả
biểu hiện qua những giọt nước mắt và thái độ
săn sóc tận tình của người thổ hào Giọng
văn có phần ngậm ngùi, thương cảm, khác
với âm hưởng sôi nổi, hào hứng ở đoạn
trên.Bởi dù sao tg cũng là cựu thần , trước sự
sụp đổ của vương triều mình đã từng thờ
phụng sao chẳng thể đau lòng
2 Hình ảnh bọn cướp nước và bán nước
* Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh
- Tôn Sĩ Nghị: chủ quan, kiêu căng, hèn nhát
- Sầm nghi Đống : tự tử- nhục nhã
- Quân: Sợ hãi, xin hàng, chạy giày xéo lên nhau mà chết…máu chảy thành sông Mtả cận cảnh, h/a gợi tả đại bại của quân thù
* Số phận thảm hại của bọn vua tôi phản nước, hại dân
- Bán nước- bị sỉ nhục
- Chạy theo giặc- hèn nhát, đáng khinh
Kể - tả chân thực.Giọng văn có phần ngậm ngùi, thương cảm