TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DUI – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT - Bước đầu làm quen với thể loại truyện thơ Nôm trong văn học trung đại.. - Nhận ra những đặc điểm nổi bật về cuộc đời và sáng tác của một tác
Trang 1TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU
I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Bước đầu làm quen với thể loại truyện thơ Nôm trong văn học trung đại
- Hiểu và lí giải được vị trí của tác phẩm Truyện Kiều và đóng góp của Nguyễn Du cho kho
tàng văn học dân tộc
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Du
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện của Truyện Kiều.
- Thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc trong một tác phẩm văn học trung đại
- Những giá trị nội dung, nghệ thuật chủ yếu của tác phẩm Truyện Kiều.
2 Kỹ năng:
- Đọc – hiểu một tác phẩm truyện thơ Nôm trong tác phẩm văn học trung đại
- Nhận ra những đặc điểm nổi bật về cuộc đời và sáng tác của một tác giả văn học trung đại
III - Chuẩn bị
1.Gv: Tác phẩm Truyện Kiều
2.Hs:Tranh minh hoạ về tác giả, tác phẩm Ảnh quê hương N.Du, đọc tóm tắt tp
IV- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học
1.Ổn định lớp
2.Kiểm tra bài cũ
? Tóm tắt trích đoạn hồi thứ 14- Hoàng Lê nhất thống chí
? Cảm nghĩ của em về h/a N.Huệ trong đ trích này
3.Bài mới
Hoạt động 1: Khởi động
Có một nhà thơ mà không người VN nào lại không mến yêu và kính phục Có 1 truyện thơ mà không ai lại không thuộc vài đoạn Người ấy, thơ ấy là niềm tự hào của VN nói chung và nhân loại nói riêng Đó chính là N Du với kiệt tác Truyện Kiều
Trang 2Hoạt động 2: Tìm hiểu tác giả
? Nhìn vào năm sinh, năm mất, có thể nói
gì về thời đại Nguyễn Du?
(Thời đại cuối TK 18, đầu TK 19 có
gì đáng chú ý?)
? Nguyễn Du xuất thân trong một gia
đình như thế nào?
- Thuở thiếu thời, NDu sống cs giàu
sang của một công tử con nhà đại gia,
nhiều đời làm quan với triều Lê Cha và
anh đều làm đến chức tể tướng Theo gia
phả họ Nguyễn Tiên Điền trong "An
Nam ngũ tuyệt"(5 danh sĩ nổi tiếng) thì
dòng họ này đã góp mặt 2: Nguyễn Hành
và Nguyễn Du
? Hoàn cảnh xuất thân có tác động gì
tới ngòi bút Nguyễn Du?
I Tìm hiểu tác giả
1 Nguyễn Du ( 1765- 1820)
a Thời đại: Thời kì ls có nhiều biến động dữ
dội:
- Chế độ pk khủng hoảng trầm trọng: Giai cấp thống trị thối nát, tham bạo ,tranh bá đồ vương, chém giết lẫn nhau; đời sống nông dân bần cùng, xã hội loạn lạc, đen tối
- Phong trào nông dân nổ ra liên tục khắp nơi mà đỉnh cao là cuộc khởi nghĩa Tây sơn
đã "một tay thay đổi sơn hà"đánh đổ các tập đoàn Lê, Trịnh, Nguyến, quét sạch hai mươi vạn quân Thanh xâm lược
- Sau đó, phong trào Tây Sơn thất bại, chế
độ pk triều Nguyễn được thiết lập
=> Những thay đổi kinh thiên động địa
ấy đã tác động mạnh tới tình cảm, nhận thức của Nguyễn Du để ông hướng ngòi bút vào hiện thực:
"Trải qua một cuộc bể dâu Những điều trông thấy mà đau đớn lòng"
b Hoàn cảnh xuất thân:
- Thuộc dòng dõi đại quý tộc pk, nhiều đời làm quan, nổi tiếng về danh vọng cũng như truyền thống văn học Đã có truyền ngôn Bao giờ ngàn Hống hết cây
Sông Rum (lam) hết nước, họ này hết quan
=> Ông tiếp thu được nhiều điều trong đó có truyền thống sáng tác văn chương
c Cuộc đời:
- Là con người có tư chất thông minh hiếu
Trang 3? Cuộc đời Nguyễn Du có gì đáng chú
ý?
Nhà thơ mồ côi cha năm 9 tuổi và mồ
côi mẹ năm 12 tuổi.Hoàn cảnh gia đình
cũng có tác động lớn tới cuộc đời
Nguyễn Du
+ Bản thân ND phải sốngtrốn tránh
10 năm ở quê vợ tỉnh Thái Bình Trải qua
những cảnh đói rét, ốm không thuốc
Hơn 5 năm ẩn cư tại quê nhà Nguyễn
Ánh lên ngôi, ông bất đắc dĩ làm quan
với nhà Nguyễn
+Lúc cuối đời, Nguyễn Du lâm bệnh
nặng, không chịu uống thuốc Lúc gần
mất, sai người sờ tay chân xem còn nóng
lạnh, người nhà nói đã lạnh cả rồi, ông
nói "được"rồi mất mà không trối lại 1
điều gì
? Những biến động của xã hội, những
cảnh ngộ éo le có tác dụng gì đến việc
sáng tác sau này?
Chính nhà thơ đã viết "Chữ tâm kia
mới bằng ba chữ tài" Mộng Liên Đường
chủ nhân trong lời tựa "Truyện
Kiều"cũng đề cao tấm lòng của Nguyễn
Du đối với con người, với cuộc đời: "lời
văn tả ra hình như máu chảy ở đầu ngọn
bút, nước mắt thấm trên tờ giấy, khiến ai
đọc đến cũng phải thấm thía, ngậm ngùi
đau đớn đến đứt ruột Tố Như tử dụng
tâm đã khổ, tự sự đã khéo, tả cảnh đã hệt,
đàm tình đã thiết Nếu không phải có con
mắt trông cả sáu cõi, tấm lòng nghĩ suốt
học và khổ học, biết tận dụng truyền thống văn học của dòng họ, phát triển được năng khiếu văn học bẩm sinh Ông tinh thông cả binh thư võ nghệ và lại giỏi cầm kì thi hoạ, không những là người thâm nho học mà đạt được cả đạo học và phật học (có một vốn liếng tri thức đồ sộ về vhdt cũng như văn học trung quốc.( Đỗ tam trường năm 19 tuổi, từng làm quan huyện, quan phủ, quan bố chánh (cai bạ), quan đông các học sĩ, quan chánh sứ
đi cống…)
- Trong những biến động dữ dội của lịch
sử, cuộc đời nhà thơ trải qua nhiều cảnh ngộ
từ khi gia đình thăng trầm, suy sút Mồ côi sớm nên ông đã sống nhiều năm lưu lạc, gian truân, vất vả, long đong Ông tiếp xúc với nhiều cảnh đời, những con người, những số phận khác nhau Khi ra làm quan với nhà Nguyễn, ông đã từng đi sứ Trung Quốc, qua nhiều vùng đất Trung Hoa rộng lớn với nền văn hoá rực rỡ
=> Đi nhiều, tiếp xúc nhiều, từng trải trong cuộc sống… tất cả những điều đó đã ảnh hưởng lớn đến sáng tác của Nguyễn Du
- Tạo cho nhà thơ một vốn sống phong phú có ích cho sáng tác
- ND là một con người hiểu biết sâu rộng
- ND là con người có trái tim giàu yêu thương, có niềm thông cảm sâu sắc với những đau khổ của nhân dân (một thời loạn li, xã hội tan nát đã làm cho tâm hồn rất mực dễ cảm, rất mực thương người của ND đau đớn, xót
xa Ông lấy những đau khổ của xã hội làm những đau khổ của chính mình…)
* Năng khiếu văn chương bẩm sinh+ vốn
Trang 4cả nghìn đời thì tài nào có cái bút lực ấy".
? Nhìn lại tất cả những điều trên, ta
thấy có những nét gì tạo nên một thiên tài
ND?
? ND để lại sự nghiệp văn học ntn ?
Gọi học sinh đọc phần chú thích
truyện Nôm trang 80 - sgk
- Trong tất cả các tác phẩm của Nguyễn
Du, "Truyện Kiều" là kiệt tác số 1 nhưng
cho đến nay, chúng ta chưa xác định
được chính xác thời điểm tác giả viết
"Truyện Kiều" cổ nhất là bản từ thời Tự
Đức (1875).Từ đó đến nay, Truyện Kiều
đã được in lại nhiều lần, đã được phiên
âm quốc ngữ, dịch ra tiếng Pháp, phát
hành rộng rãi ở nước ta và nhiều nước
trên thế giới
Hoạt động 3: Truyện Kiều
? Nguyễn Du có hoàn toàn sáng tạo ra
"TK" không? Ông dựa vào tác phẩm nào,
của ai, ở đâu? Vậy "TK" có phải là tác
phẩm phiên dịch hay không ? Giá trị của
nó ở đâu?
*Sáng tạo của Ndu:
ND giữ lại cốt truyện và các nhân vật
nhưng đã thay đổi, sáng tạo các chi tiết,
ngôn ngữ, tâm lí nhân vật… tạo ra một
thế giới nghệ thuật vô cùng chân thật, đặc
sắc Có thể thấy rõ điều này nếu ta đối
sánh với nhiều cảnh tả thiên nhiên, tả các
nhân vật TK, KT, TH với "KVKT" Rõ
ràng, nhân vật của Nguyễn Du đẹp hơn,
tinh tế hơn
sống phong phú+ kiến thức sâu rộng kế thừa truyền thống gia đình + một trái tim giàu cảm xúc đã tạo nên một tâm hồn nghệ sĩ, một sự nghiệp văn chương vĩ đại- đó là thiên tài Nguyễn Du Thiên tài ấy được thể hiện trước hết là ở "Truyện Kiều"
d Sự nghiệp sáng tác
ND là một thiên tài văn học ở cả chữ Hán
và chữ Nôm, ở giá trị kiệt tác của Truyện Kiều
- Về chữ Hán, ND có 3 tập thơ với 243 bài
+ Thanh hiên thi tập + Nam trung tạp ngâm + Bắc Hành tạp lục
- Về chữ Nôm:
+Truyện Kiều (đoạn trường tân thanh) +Văn chiêu hồn
II Truyện Kiều
- "TK" (còn có tên gọi là "đoạn trường tân thanh": tiếng kêu đau đớn đứt ruột mới) là một truyện thơ viết bằng chữ Nôm theo thể lục bát
- Toàn truyện dài 3254 câu
- Cốt truyện không phải của Nguyễn Du
mà ông mượn từ tiểu thuyết chương hồi văn xuôi chữ Hán: Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân- một nhà văn Trung Quốc sống ở đời nhà Thanh Câu chuyện cuộc đời Thúy Kiều xẩy ra vào thế kỉ XVI, đời nhà Minh
- Nhưng "TK" không phải là một tác phẩm dịch mà là sáng tạo của Nguyễn Du
Bằng thiên tài nghệ thuật và tấm lòng nhân đạo sâu xa, nhà thơ VN đã thay máu đổi hồn
Trang 5Hoạt động 4: Giá trị Truyện Kiều
Truyện Kiều
- HS dựa vào nội dung tóm tắt "truyện
Kiều" trong sgk, lần lượt kể lại "truyện
Kiều" theo 3 đoạn lớn
- GVkết hợp với sử dụng tranh minh họa
"Truyện Kiều" và khi kể nên dẫn thêm
một số câu thơ Kiều cho lời kể cụ thể,
hấp dẫn
- Giáo viên lấy dẫn chứng minh hoạ
- Truyện Kiều kết tinh thành tựu nghệ
thuật văn học dân tộc trên tất cả các
phương diện ngôn ngữ và thể loại
làm cho một tác phẩm trung bình trở thành một kiệt tác vĩ đại
3 Tóm tắt: SGK
III Giá trị Truyện Kiều ( sơ đồ tư duy)
1 Giá trị nội dung: "Truyện Kiều"có hai giá trị lớn là hiện thực và nhân đạo
- Giá trị hiện thực:
+ Phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội đương thời với bộ mặt tàn bạo của tầng lớp thống trị
+ Số phận những con người bị áp bức đau khổ, đặc biệt là số phận bi kịch của người phụ nữ
- Giá trị nhân đạo:
+Lên án, tố cáo chế độ phong kiến vô nhân đạo
+ Niềm thương cảm sâu sắc trước số phận bi kịch của con người
+Khẳng định, đề cao tài năng, nhân phẩm
và ước mơ, khát vọng chân chính của con người
2 Giá trị nghệ thuật
- Về ngôn ngữ: Tiếng việt văn học trở nên giàu và đẹp với khả năng miêu tả, biểu cảm
vô cùng phong phú
- Vể thể loại: Thể thơ lục bát đạt tới đỉnh cao điêu luyện, nhuần nhuyễn NT kể chuyện, miêu tả cảnh thiên nhiên, tả cảnh ngụ tình, tả hành động nhân vật Đặc biệt là miêu tả và phân tích tâm lí nhân vật đã đạt được những thành công vượt bậc
IV Tổng kết ( Gv tổng kết bằng sơ đồ tư
duy) Ghi nhớ - sgk /
Giá trị TK
Trang 6Hoạt động 5:Tổng kết
SGK
-Giáo viên có thể minh họa một vài dẫn
chứng ngắn và chọn lọc
Theo Hoài Thanh, có thể khái quát giá trị
và hạn chế về nội dung tư tưởng của
"Truyện Kiều" trong một câu 4 vế
sau:"Đó là một bản án, một tiếng kêu
thương, một ước mơ và một cái nhìn bế
tắc”
Kết tinh thành tựu nghệ thuật văn học
dân tộc trên tất cả các phương diện về
ngôn ngữ và thể loại
* Học sinh học phần ghi nhớ
4 Luyện tập
? Tìm những câu thơ thể hiện các giá trị của "Truyện Kiều"
5 Hớng dẫn các HĐ nối tiềp
1 Câu hỏi tổng hợp: Hãy viết một bài văn thuyết minh ngắn, giới thiệu về nhà thơ Nguyễn Du và giá trị của tác phẩm "Truyện Kiều”
2 Đọc thuộc những câu Kiều vừa tìm trong phần luyện tập
3 Soạn các bài : Chị em Thúy Kiều, Cảnh ngày xuân