KIỀU Ở LẦU NGƯNG BÍCH Trích Truyện Kiều -Nguyễn Du I-Mục tiêu bài học: 1- Kiến thức: -Thấy được đoạn thơ tả cảnh ngụ tình đặc sắc, cảnh chỉ là cái nền, cái phông thể hiện tâm trạng nhân
Trang 1KIỀU Ở LẦU NGƯNG BÍCH
( Trích Truyện Kiều -Nguyễn Du)
I-Mục tiêu bài học:
1- Kiến thức:
-Thấy được đoạn thơ tả cảnh ngụ tình đặc sắc, cảnh chỉ là cái nền, cái phông thể hiện tâm trạng nhân vật Đó là nỗi cô đơn thăm thẳm của Thuý Kiều đang bị đặt trong âm mưu đê tiện của
Tú Bà, cảnh thấm đẫm tâm trạng, còn tâm trạng thì buồn, cô đơn trước biển trời bao la
2- Kĩ năng:
-Rèn kĩ năng phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình qua việc tả cảnh thiên nhiên, độc thoại nội tâm, nghệ thuật sử dụng điệp cấu trúc câu đem lại hiệu quả cao
3- Thái độ:
- Giáo dục ý thức đồng cảm, chia sẻ với những số phận bất hạnh trong xã hội
II- Phương tiện thực hiện:
- Thầy: giáo án, sgk, bảng phụ, Truyện Kiều
-Trò: vở soạn ,sgk, vở ghi
III- Cách thức tiến hành:
- Nêu vấn đề, thảo luận
-Phân tích, bình giảng
IV- Tiến trình bài dạy:
A- Tổ chức:
B- Kiểm tra:
? Đọc thuộc lòng “Mã Giám Sinh mua Kiều”nêu ND và NT?
?Phân tích nhân vật MGS trong đoạn trích?
C- Bài tập:
-GV hướng dẫn đọc: đọc chậm, giọng buồn
GV đọc mẫu, gọi hs đọc tiếp, gv nhận xét
I-Đọc – chú thích.
1-Đọc:
Trang 2- Giới thiệu vị trí đoạn trích?
+phần II
- Từ khó sgk
? Xác định kiểu văn bản và phương thức biểu
đạt?
-Truyện thơ, tự sự, miêu tả,
?Phần trích có thể chia thành mấy đoạn?
+ 3 đoạn:
-6 câu đầu: cảnh vật trước lầu Ngưng Bích
-8 câu tiếp: nỗi nhớ người thân
-8 câu cuối: bức tranh tâm trạng Kiều
? Đây là đoạn thơ tả cảnh hay tả tình?
- Tả cảnh ngụ tình
- HS đọc 6 câu đầu
?Dưới con mắt của nàng Kiều, thiên nhiên ở
lầu Ngưng Bích hiện ra như thế nào?
- Thời gian
- Cảnh vật
? Tác giả dùng biện pháp nghệ thuật gì để khắc
hoạ thiên nhiên ở đây?
-Liệt kê, đối lập, tả cảnh ngụ tình
? Em hiểu gì về hình ảnh “ non xa- trăng gần”?
2-Chú thích:
*Vị trí đoạn trích: phần II của tác phẩm từ câu 1033 đến 1054
*Từ khó:sgk
II- Tìm hiểu văn bản:
1- Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt.
-Truyện thơ, tự sự, miêu tả
2- Bố cục: 3 phần.
- 6 câu đầu -8 câu tiếp -8 câu cuối
=> đoạn tả cảnh ngụ tình
3- Phân tích:
a- Bức tranh thiên nhiên ở lầu Ngưng Bích.
-Không gian:lầu Ngưng Bích
-Thời gian:mây sớm, đèn khuya, trăng -Cảnh vật:
+ Non xa- trăng gần
+Mây –đèn + Cồn cát nọ- bụi hồng kia + Bốn bề bát ngát
=> Nghệ thuật liệt kê, đối lập làm cho cảnh vật hiện ra bộn bề, bát ngát mênh mông đối lập với lòng người cô đơn trống vắng nơi đất khách quê người
Trang 3- Thực tế trăng ở xa hơn núi nhưng trăng khuya
sáng tỏ gợi cho ta cảm giác gần, còn núi tuy ở
xa nhưng trong làn mây ban đêm mờ mờ cho
nên có cảm giác như xa hơn
? Em hiểu như thế nào về cụm từ “Ở chung”
trong câu thơ thứ 2?
- Cảnh vật, con người cùng trong vũ trụ, bầu
trời, nàng như muốn níu kéo trăng, núi gần lại
cho đỡ cô quạnh sầu tủi
?Câu thơ “nửa tình nửa cảnh như chia tấm
lòng”gợi cho em cảm xúc gì?
+Một nửa dành cho cảnh vật(bề bộn bát ngát
trước lầu Ngưng Bích mà nàng không thể bỏ
qua).Nhưng một nửa là tình cảm nhớ quê
hương,người thân và xót xa cho số phận
?Em có nhận xét gì về từ láy “bẽ bàng” ở đây?
+Tâm trạng chán ngán, buồn tủi thương mình
bơ vơ vô hạn trước cảnh vật
?Qua phân tích,em nhận xét gì về cảnh vật
trước lầu Ngưng Bích?
+ “Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu
Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”
- Hs đọc tám câu thơ tiếp
?Kiều nhớ về những ai?
+Nỗi nhớ:-người yêu
-cha mẹ
?Tại sao vốn là con người hiếu thảo mà kiều lại
nhớ người yêu trước?
+Vì từ khi bán mình chuộc cha nàng chưa có
lúc nào nhớ về chàng Kim.Đứng trước lầu
Ngưng Bích cô đơn heo hút dưới đêm trăng gợi
cho nàng nhớ về mối tình đầu vừa hẹn ước )
-Câu thơ “nửa tình > <nửa cảnh ”
=>vẻ đẹp trước lầu Ngưng Bích đã được nàng gửi gắm và tình cảm nhớ quê hương Lúc này tình cảm và cảnh vật cứ đan xen,hoà trộn làm cho tâm trạng bẽ bàng, sầu tủi
=>Cảnh vật dưới cái nhìn của Kiều được hiện ra đẹp nhưng đượm buồn
b)Nỗi nhớ người thân
-Nhớ người yêu -Nhớ cha mẹ
*Nỗi nhớ Kim Trọng
Trang 4?Nỗi nhớ người yêu được diễn ra qua những
hình ảnh nào?
+tưởng: -nhớ kỉ niệm xưa
-nhớ,hình dung quá khứ
? Điều làm cho Kiều đau khổ nhất là gì?
+Tấm son gột rửa
=>diễn tả mối tình đầu sâu sắc muốn lãng quên
cũng không được
?Em nhận xét gì về nỗi nhớ người yêu?
+nhớ da diết đau đáu
?Tình cảm của Kiều đối với cha mẹ được thể
hiện qua những từ ngữ nào?
- Xót
- Tựa cửa
-Quạt nồng ấp lạnh
? Tác giả dùng nghệ thuật gì khắc hoạ nỗi nhớ?
- Điển tích “Sân Lai”: sân nhà lão Lai Tử, mỗi
khi cha mẹ ốm, lão lại mặc áo xanh, đỏ làm trò
diễn kịch mua vui cho cha mẹ
?Qua nỗi nhớ người thân, em có nhận xét gì về
tấm lòng của Kiều?
- HS đọc 8 câu cuối
?Em có nhận xét gì về nghệ thuật ở 8 câu thơ
cuối?
-“Tưởng”:
+Nhớ đêm thề nguyện với Kim Trọng dưới đêm trăng
+Hình dung Kim Trọng nơi xa xôi đang mong chờ tin tức Kiều cảm thấy mình có lỗi =>càng nhớ
+“Tấm son gột rửa”:động từ mạnh
“gột rửa”diễn tả tấm lòng thuỷ chung,mố tình đầu đẹp đẽ không thể gột rửa được cho dù nàng muốn lãng quên nó đi
=>Tác giả dùng từ chọn lọc diễn tả nỗi nhớ người yêu đau đáu ,da diết,đầy cảm động
*Nỗi nhớ cha mẹ:
-“xót”: xót thương cha mẹ ngày ngày
“tựa cửa” ngóng tin con
-“Quạt nồng ấp lạnh”: lo cho cha mẹ, thương cha mẹ già yếu mà mình không được chăm sóc Kiều tự trách mình không chu đáo
- Điển tích “Sân Lai” để nói đến tấm lòng hiếu thảo của Kiều chỉ biết lo cho người khác mà không nghĩ đến mình
=>Kiều là người thuỷ chung, hiếu thảo,vị tha
c- Bức tranh tâm trạng:
- Điệp ngữ: “buồn trông” 4 lần, kết hợp một hệ thống từ láy và đặc biệt là
Trang 5-Điệp ngữ.
- Hệ thống từ láy
- Tả cảnh ngụ tình tạo nên bốn cảnh vật khác
nhau
+ Hai câu đầu: hình ảnh cánh buồm xa gợi
nhớ quê hương
+ Hai câu tiếp: Hình ảnh cánh hoa trôi gợi số
phận lênh đênh, chìm nổi trên dòng đời vô
định, không biết sẽ đi đâu về đâu
+ Hình ảnh nội cỏ rầu rầu gợi nỗi buồn về
tương lai mờ mịt trong đất trời bao la
+Âm thanh của sóng kêu ầm ầm gợi sự hoảng
hốt trước cuộc sống
? Ngoài những nghệ thuật trên, em thấy tác giả
còn sử dụng nghệ thuật nào nữa?
- Ngôn ngữ độc thoại, vần bắng, hệ thống từ
láy, lặp cấu trúc câu nỗi buồn của cảnh vật đã
xâm chiếm lòng nàng
? Em có nhận xét gì về bức tranh tâm trạng ở
đây?
- Nỗi buồn chất chứa lòng Kiều, thấm sâu vào
cảnh vật
mỗi cặp câu thơ là một cảnh vật
+Cảnh vật :hình ảnh cánh buồm “xa xa” thấp thoáng nơi cửa bể chiều hôm gợi cảnh đời lưu lạc nơi chân trời góc
bể, nỗi nhớ quê hương da diết
+ Cảnh vật: cánh hoa trôi man mác gợi lên số phận lênh đênh vô định của Kiều
+Cảnh vật:nội cỏ rầu rầu gợi về một tương lai mờ mịt trong xã hội phong kiến suy tàn không lối thoát mà thân phận nhỏ bé của con người không biết làm sao đây
+ Cảnh vật: gió cuốn mặt duềnh, ầm
ầm tiếng sóng, kêu gợi tâm trạng hãi hùng, lo sợ trước số phận, cuộc sống đang đe doạ vây bủa xung quanh nàng
- Nghệ thuật: vần bằng, hệ thống từ láy tạo nên nỗi buồn tầng tầng lớp lớp
- Miêu tả cảnh vật từ xa đến gần diễn
tả tâm trạng từ chỗ nhớ quê hương, người thân đến lo buồn cho tương lai,
sợ hãi, rùng rợn cho số phận của mình
=> Với nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, tác giả xây dựng một bức tranh tâm trạng đặc sắc nhất, hay nhất của Truyện Kiều: nỗi buồn đau của Kiều như lan toả sang cảnh vật đã xâm chiếm lòng nàng
4 - Tổng kết:
Trang 6? Nhắc lại nội dung chính của đoạn trích?
? Nghệ thuật đặc sắc của đoạn thơ là gì?
a- Nội dung: cảnh ngộ cô đơn, buồn tủi
và tấm lòng thuỷ chung, hiếu thảo của Thuý Kiều
b- Nghệ thuật:
- Miêu tả nội tâm nhân vật đặc sắc
- Tả cảnh ngụ tình,từ láy, điệp ngữ
III- Luyện tập:
* Đọc diễn cảm bài thơ
*Nêu cảm nghĩ cuả em sau khi học xong đoạn thơ này
D- Củng cố :
- Học sinh đọc ghi nhớ sgk
- Đọc diễn cảm bài thơ
-Bài tập trắc nghiệm: nhận đình nào nói đầy đủ nhất những thủ pháp nghệ thuật được sử dụng trong 8 câu thơ cuối?
A- Tả cảnh ngụ tình
B- Lặp cấu trúc
C- Sử dụng ngôn ngữ độc thoại
D- Cả 3 phương án trên
E- Hướng dẫn học bài:
-Học thuộc lòng đoạn trích
-Phân tích nội dung đoạn thơ
-Soạn “Truyện Lục Vân Tiên”, đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”