Mục tiêu - Hiểu và lí giải được vị trí của tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên và đóng góp của Nguyễn Đình Chiểu cho kho tàng văn học dân tộc - Nắm được giá trị nội dung và nghệ thuật của một đ
Trang 1LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích: Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu)
I Mục tiêu
- Hiểu và lí giải được vị trí của tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên và đóng góp của Nguyễn Đình Chiểu cho kho tàng văn học dân tộc
- Nắm được giá trị nội dung và nghệ thuật của một đoạn trích trong tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên
- Giáo dục cho HS thái độ: yêu chính nghĩa, ghét gian tà
1 Kiến thức
- Trình bày nét chính về tác giả Nguyền Đình Chiểu và tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên Thể loại thơ lục bát truyền thống của dân tộc qua tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên
- Bước đầu hiểu về tác giả Nguyền Đình Chiểu và tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên Thể loại thơ lục bát truyền thống của dân tộc qua tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên
- Bước đầu hiểu về tác giả Nguyền Đình Chiểu và tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên Phân tích được thể loại thơ lục bát truyền thống của dân tộc qua tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên
2 Kĩ năng
- Đọc hiểu một đoạn trích truyện thơ
- Nhận diện và hiểu được tác dụng của các từ địa phương Nam Bộ được sử dụng trong đoạn trích
- Phân tích được tác dụng của các từ địa phương Nam Bộ được sử dụng trong đoạn trích
II Các kĩ năng sống được giáo dục trong bài
III Đồ dùng dạy học
1 GV: Bảng phụ, phiếu bài tập, tư liệu về Nguyễn Đình Chiểu
2 HS: Chuẩn bị tốt các câu hỏi phần Đọc, hiểu văn bản
IV Phương pháp
- PP: Vấn đáp, động não, bình giảng
- KHTD: TLN
V Các bước lên lớp
1 Ổn định tổ chức(1’)
2 Kiểm tra bài cũ(3’)
H Đọc thuộc lòng diễn cảm đoạn trích “Mã Giám Sinh mua Kiều”, phân tích nhân vật Mã Giám Sinh ?
3 Tiến trình tổ ch c các ho t ức các hoạt động dạy học ạt động dạy học động dạy họcng d y h cạt động dạy học ọc
Trang 2Hoạt động của thầy và trò TG Nội dung
HĐ1 Khởi động
Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã
từng nói về Nguyễn Đình Chiểu: Trên
trời có những vì sao có ánh sáng khác
thường, nhưng thoạt nhìn chưa thấy
sáng song càng nhìn, càng sáng
Nguyễn Đình Chiểu – Nhà thơ yêu
nước vĩ đại là một trong những ngôi sao
như thế Ngay từ năm 1864, tức là chỉ
mươi năm sau khi tác phẩm ra đời, một
người Pháp đã dịch tác phẩm này ra
tiếng Pháp mà điều thôi thúc ông ta
chính là hiện tượng đặc biệt “ở Nam kì
lục tỉnh, có lẽ không có một người chài
lưới hay người lái đò nào lại không
ngâm nga vài ba câu Lục Vân Tiên
trong khi đưa đẩy mái chèo”
HĐ2 HDHS đọc và TLCT
- Mục tiêu: HS đọc diễn cảm văn bản,
hiểu được các chú thích khó của văn
bản
- GVHD học sinh đọc chú ý chuyển
giọng sao cho phù hợp ở những câu kể,
tả trận đánh, cử chỉ và lời nói của hai
nhân vật chính sau trận đánh
- GV đọc một đoạn, gọi học sinh đọc và
nhận xét
- GV Tóm tắt một lượt và hướng dẫn
học sinh tự tóm tắt
H Nêu hiểu biết của em về tác giả
1’
15’ I Đọc, tìm hiểu văn bản
1 Đọc văn bản
Trang 3H Qua tìm hiểu chú thích Tác giả, em
hãy nêu những phẩm chất, tính cách,
những bài học lớn về con người nguyễn
Đình Chiểu?
- Nguyễn Đình Chiểu một nhân cách
lớn, nghị lực sống và cống hiến trọn đời
Mới 26 tuổi đã tàn tật, đường công danh
nghẽn lối, đường tình duyên trắc trở, về
quê lại gặp buổi loạn li nhưng ông
không gục ngã trước số phận mà vẫn
ngẩng cao đầu mà sống Ông ghé vai
gánh vác cả ba trọng trách: Làm một
thầy thuốc, một thầy giáo, một nhà thơ
NĐC kiên quyết giữ vững lập trường
kháng chiến, tìm đến các căn cứ chống
giặc, làm quân sự cho các lãnh tụ nghĩa
quân
2 Thảo luận chú thích
a Tác giả:
- Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888) tục gọi là Đồ Chiểu
- Quê nội ở Thừa Thiên Huế, quê ngoại
ở Gia Định
- Đỗ tú tài ở Gia định 1843, năm 1849 ông bị mù
- Về Gia Định dạy học, bốc thuốc,
- Cùng các lãnh tụ nghĩa quân (Trương Định, Phan Tòng) bàn mưu tính kế chống Pháp
- Ông sáng tác nhiều thơ văn khích lệ tinh thần yêu nước, chiến đấu của nhân dân Nam Bộ
- Giữ trọn lòng trung thành với dân, với nước cho đến khi qua đời
- Ông để lại nhiều áng văn có giá trị (viết bằng chữ nôm): Lục Vân Tiên, Ngư tiều y thuật vấn đáp, Dương từ- Hà mậu, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc
Trang 4H Nêu vài nét về tác phẩm này?
H Em có nhận xét gì về kết cấu của tác
phẩm? Kiểu kết cấu ấy có ý nghĩa gì?
Kết cấu theo kiểu truyền thống của loại
truyện phương Đông, nghĩa là theo từng
chương hồi, xoay quanh diễn biến cuộc
đời các nhân vật chính
Kiểu kết cấu này vừa phản ánh
chân thực cuộc đời đầy rẫy bất công
vừa nói lên khát vọng ngàn đời của
nhân dân ta “ở hiền gặp lành, cái thiện
bao giờ cũng chiến thắng cái ác, chính
nghĩa thắng gian tà
H Nêu đặc điểm thể loại? Nội dung tư
tưởng?
- HS trả lời
- GV chốt
- GV cùng HS tìm hiểu các chú thích
khác trong bài
HĐ3 HDHS tìm hiểu bố cục
- Mục tiêu: HS chia được bố cục văn
bản và nêu được nội đung chính của văn
b Tác phẩm
- Viết khoảng đầu những năm 50 thế kỉ XIX trong thời gian nhà thơ ở Gia Định
- Là tác phẩm lớn gồm 2082 câu thơ nôm lục bát
- Tác phẩm được lưu truyền rộng rãi
+ Thể loại: Là một truyện thơ nôm
mang tính chất là một truyện để kể nhiều hơn là để đọc, để xem
+ Về nội dung tư tưởng:
- Xem trọng tình nghĩa giữa con người với con người
- Đề cao tinh thần nghĩa hiệp
Trang 5H Theo em văn bản được chia mấy
phần?
- P1 14 câu đầu: LVT đánh tan bọ
cướp, tiêu diệt kẻ cầm đầu Phong Lai
- P2 Còn lại: Cuộc trò chuyện giữa
LVT với KNN
HĐ4 HDHS tìm hiểu văn bản
- Mục tiêu: Bước đầu cảm nhận được vẻ
đẹp của nhân vật LVT
- GV: LVT là một nhân vật lí tưởng của
tác phẩm Đây là một chàng trai vừa rời
trường học bước vào đời lòng đầy hăm
hở muốn lập công danh, cũng mong thi
thố tài năng cứu người, giúp đời Gặp
tình huống bất bình này là một thử
thách đầu tiên cũng là một cơ hội hành
động cho chàng
H Phẩm chất của LVT trong đoạn trích
này bộc lộ qua những tình huống nào?
+ Hành động đánh cướp
+ Cách cư xử với KNN
H Hành động đánh cướp của LVT được
tác giả miêu tả tập trung trong những
câu thơ nào?
3’
20’
hướng tới lẽ công bằng và những điều tốt đẹp trong cuộc đời
c Các chú thích khác
II Bố cục
- Chia 2 phần
III Tìm hiểu văn bản
1 Nhân vật Lục Vân Tiên
a, Hành động đánh cướp của Lục Vân Tiên
Trang 6H Em đánh giá như thế nào về hành
động đó?
- HS đọc từ đầu thân vong và tìm chi
tiết
H Hình ảnh Vân Tiên đánh cướp được
miêu tả như thế nào?
H Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ
thuật nào để miêu tả Vân Tiên đánh
cướp? Qua đó làm nổi bật phẩm chất
nào của nhân vật?
- TLN – 5’
- Các nhóm trình bày
- GV chốt kiến thức
“ Vân Tiên ghé lại bên đàng
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô Kêu rằng bớ đảng hung đồ Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.”
- Vân Tiên chỉ có một mình, tay không
Trong khi bọn cướp đông người, gươm giáo đủ đầy, tiếng tăm lẫy lừng Vân Tiên bẻ cây làm gậy xông vô đánh cướp
“Vân Tiên tả đột hữu xông Khác nào Triệu tử dương dang”
- Sử dụng biện pháp nghệ thuật so sánh
để làm nổi bật tính cách anh hùng, tài năng và tấm lòng vị nghĩa của Vân Tiên
4 Củng cố và HDHS học bài ở nhà
Trang 7(2’) Nắm vững kiến thức về tác giả, tác phẩm.
- Giờ sau tìm hiểu tiếp tiết 2 của văn bản
Văn bản: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích: Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu)
I Mục tiêu
- Đã tìm hiểu ở tiết 37
1 Kiến thức
- Trình bày nét chính về tác giả Nguyền Đình Chiểu và tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên Thể loại thơ lục bát truyền thống của dân tộc qua tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên
- Bước đầu hiểu về tác giả Nguyền Đình Chiểu và tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên Thể loại thơ lục bát truyền thống của dân tộc qua tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên
- Bước đầu hiểu về tác giả Nguyền Đình Chiểu và tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên Phân tích được thể loại thơ lục bát truyền thống của dân tộc qua tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên
2 Kĩ năng
- Đọc hiểu một đoạn trích truyện thơ
- Nhận diện và hiểu được tác dụng của các từ địa phương Nam Bộ được sử dụng trong đoạn trích
- Phân tích được tác dụng của các từ địa phương Nam Bộ được sử dụng trong đoạn trích
II Các kĩ năng sống được giáo dục trong bài
III Đồ dùng dạy học
1 GV: Bảng phụ, phiếu bài tập, tư liệu về Nguyễn Đình Chiểu
2 HS: Chuẩn bị tốt các câu hỏi phần Đọc, hiểu văn bản
IV Phương pháp
- PP: Vấn đáp, động não, bình giảng
- KHTD: TLN
V Các bước lên lớp
1 Ổn định tổ chức(1’)
2 Kiểm tra bài cũ(2’)
H Nêu hiểu biết của em về tác giả Nguyễn Đình Chiều và tác phẩm Lục Vân Tiên?
Trang 83 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
HĐ của thầy và trò T.g Nội dung chính HĐ1 Khởi động
Tiết trước chúng ta đã tìm hiểu được LVT
là người anh hùng, sau khi LVT đánh tan
bọn cướp cách đối xử với KNN như thế
nào chúng ta cùng tìm hiểu bài hôm nay
HĐ2 HD tìm hiểu văn bản.
- Mục tiêu: Khát vọng cứu người giúp đời
của tác giả và phẩm chất của hai nhân vật
Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga
H LVT hỏi han KNN như thế nào?
H Vì sao VT lại có thái độ như vậy?
H Lời an ủi của LVT ntn?
H TG sử dụng NT gì, tác dụng của NT
đó?
- TLN – 5’
- Các nhóm báo cáo kết quả
- GV nhận xét
- Gọi học sinh đọc: Thưa rằng cùng
1’
31’ III Tìm hiểu văn bản
1 Nhân vật Lục Vân Tiên
b Cách cư xử của LVT với KNN.
“ Hỏi ai than khóc ở trong xe này?
Vân Tiên nghe nói liền cười.”
- Thấy hai cô gái còn chưa hết hãi hùng, Vân Tiên đã tìm cách an ủi họ,
ân cần hỏi han
“ Khoan khoan ngồi đó chớ ra Làm ơn há để trông người trả ơn Nhớ câu kiến ngãi bất vi Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”
- Ngôn ngữ đối thoại
- Lục VT là con người chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, từ tâm nhân hậu
2, Nhân vật KNN
Trang 9H Qua những lời giãi bày của KNN, em
thấy nàng có những phẩm chất gì?
- HS dựa vào đoạn thơ và ý nghĩa câu trả
lời của KNN để nêu nhận xét
- GV tóm tắt các ý kiến của hs và chốt lại
kiến thức
H* Đánh giá của em thế nào về những
hình ảnh trên?
- HS trả lời
- GV chốt
H Theo em, nhân vật trong đoạn trích
này được miêu tả chủ yếu qua ngoại hình,
nội tâm hay hành động, cử chỉ? Điều đó
cho ta thấy truyện LVT gần với loại
truyện nào mà em đã học?
- Nhân vật LVT được miêu tả qua hành
động, cử chỉ
- Truyện gần với truyện dân gian
H* Em có nhận xét gì về ngôn ngữ của
tác giả trong đoạn thơ trích?
- Ngôn ngữ bình dị, mộc mạc gần với lời
nói thông thường và mang màu sắc địa
phương Nam Bộ nó có phần thiếu trau
truốt uyển chuyển nhưng lại phù hợp với
ngôn ngữ người kể, rất tự nhiên dễ đi vào
quần chúng
HĐ4: HD tổng kết rút ra ghi nhớ
- Mục tiêu: HS rút ra được ND và NT
chính của truyện
H Qua đoạn trích em hiểu tác giả muốn
bộc lộ khát vọng gì?
“Làm con đâu giám cãi cha Trước xe quân tử tạm ngồi Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa
Hà Khê qua đó cũng gần Xin theo cùng thiếp đền ân cho chàng
Gẫm câu báo đức thù công Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi.”
- Ngôn ngữ đối thoại
- Nguyệt Nga là một cô gái khuê các, thuỳ mị nết na, có học Nàng rất áy náy, băn khoăn tìm cách trả ơn nói lên lòng biết ơn của mình
Trang 10- HS đọc ghi nhớ
- GV nhấn mạnh nội dung chính
HĐ5: HD học sinh luyện tập
- Mục tiêu: HS giải được các bài tập
- Gọi 2 học sinh đọc đoạn thơ
- Nhận xét
3’
5’
IV Ghi nhớ (SGK)
- ND
- NT
V Luyện tập
4 Củng cố và HDHS học bài (2’)
H Qua đoạn trích em hiểu tác giả muốn bộc lộ khát vọng gì?
- Học thuộc lòng đoạn trích, học để nắm vững nội dung
- Chuẩn bị: Bài Ôn tập văn học trung đại