Câu 1: Định nghĩa hiến pháp? Đối tượng điều chỉnh? • Luật hiến pháp là một ngành luật bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật được nhà nước ban hành điều chỉnh các mối quan hệ xã hội có liên quan đến việc tổ chức quyền lực nhà nước, bao gồm nhiều đạo luật, trong đó Luật hiến pháp là đạo luật cơ bản.
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN: LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC
HIẾN PHÁP – ĐẠO LUẬT CƠ BẢN 1
HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC 2
CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC 4
NGUYÊN THỦ QUỐC GIA 8
LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM 9
Trang 2HIẾN PHÁP – ĐẠO LUẬT CƠ BẢN
Câu 1: Định nghĩa hiến pháp? Đối tượng điều chỉnh?
Luật hiến pháp là một ngành luật bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật được nhà nước ban hành điều chỉnh các mối quan hệ xã hội có liên quan đến việc tổ chức quyền
lực nhà nước, bao gồm nhiều đạo luật, trong đó Luật hiến pháp là đạo luật cơ bản.
Luật Hiến pháp là tổng thể các quy phạm pháp luật được nhà nước thừa nhận hoặc ban hành, quy định cơ sở chính trị, cơ sở kinh tế, văn hóa xã hội của nhà nước, hình thức chính thể, cơ cấu lãnh thổ của nhà nước, quy định các cơ quan nhà nước, những nguyên tắc, cách thức thành lập, thẩm quyền và mối quan hệ của các cơ quan nhà nước và quy định quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân
Câu 2: Vị trí của HP trong HTPL?
Có giá trị pháp lý cao nhất.
Hiến pháp là pháp luật cơ bản của nhà nước.
Câu 3: Phân loại HP?
HP thành văn?
HP bất thành văn?
Định
nghĩa Là quy định HP được viết thành văn bản nhất định, nhất thiết phải được
nhà nước tuyên bố, hoặc ghi nhận là
đạo luật cơ bản của nhà nước.
Chính việc thừa nhận những đạo
luật quy định về cơ cấu tổ chức nhà
nước là đạo luật cơ bản của quốc
gia, thì những đạo luật ấy gọi là
hiến pháp.
Là tổng thể các văn bản pháp luật, quy phạm pháp luật được hình thành theo tập tục truyền thống, các án lệ của Tòa án tối cao có liên quan tới việc tổ chức quyền lực nhà nước, nhưng không được nhà nước tuyên
bố hoặc ghi nhận là luật cơ bản của nhà nước
Quốc gia
áp dụng Đa số các nước Chỉ có 3 nước: Anh, New Zealand vàIsrael
Thể hiện quyền lực tối cao của Nghị viện Anh
Câu 4: Cơ quan chuyên trách gồm những cq nào?
- Hội đồng HP
- Tòa HP
Trang 3- Hội đồng bảo hiến
HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC
Câu 1: Phân loại nhà nước theo cơ cấu lãnh thổ?Phân biệt NNLB và NNLM?
Nhà nước đơn nhất Nhà nước liên bang Nhà nước
liên minh Khái
niệm nhà nước được hình- Lãnh thổ của
thành từ 1 lãnh thổ duy
nhất, được chia thành
các đơn vị trực thuộc
- Nhà nước tạo thành bởi 1 cộng đồng
thống nhất mang ý
nghĩa quốc gia
- Một số nhà nước độc lập tương đối với nhau nhưng cùng phụ thuộc vào một quyền lực cao hơn,
Liên minh với nhau, nhưng không đồng nhất mà chuyển giao quyền lực cho một nhà nước chung gọi là nhà nước liên bang
- Có 2 hệ thống cơ quan quyền lực và quản lý:
+ Hệ thống chung cho toàn liên bang
+ Hệ thống trong mỗi nước/bang thành viên
Một hay nhiều nhà nước có chủ quyền liên kết với nhau, chuyển giao một số quyền của nhà nước họ cho một
cơ quan có thẩm quyền chung nhưng không sáp nhập với nhau,
Đặc
điểm nhà tập trung trong tay- Quyền lực của
của một cơ quan quyền
lực Quyền lực này có
thể được phân chia từ
trung ương tới địa
phương
- Các đơn vị hành chính địa phương
không có sự độc lập
mà chỉ là một bộ máy
cấu thành trực thuộc
- Cơ quan nhà nước và pháp luật
thống nhất từ trung
ương đến địa phương
- Có một hệ thống toà án thực hiện hoạt
động xét xử trên toàn
- Lãnh thổ của nhà nước liên bang được hình thành từ lãnh thổ của các nhà nước thành viên tự nguyện liên hiệp thành
- Các nhà nước khi
đã trở thành thành viên của nhà nước liên bang thì không còn là một nhà nước có chủ quyền nữa
- Các nhà nước thành viên vẫn có quyền thành lập chính quyền của mình, có hiến pháp,
có hệ thống pháp luật và
có hệ thống cơ quan nhà nước trực thuộc
- Mối quốc gia vẫn duy trì bản sắc và chủ quyền riêng, độc lập trong chính sách đối nội và đối ngoại
- Các quốc gia trong liên minh này thực hiện cam kết liên minh với nhau trong một số lĩnh vực (tiền
tệ, liên minh kinh tế,
sử dụng đồng tiền chung, có thị trường chung, visa chung )
Trang 4bộ đất nước.
- Có một hiến pháp duy nhất được thi hành trên toàn bộ lãnh thổ
- Hiến pháp và pháp luật của các nước thành viên không được mâu thuẫn với hiến pháp
và pháp luật của liên bang
Ví dụ - CH Pháp
(Quân chủ đơn nhất)
- CHXHCN Việt Nam
- CHND Trung Hoa
- Nhật Bản (Quân chủ đơn nhất)
- HCQ Hoa Kỳ
- CH Liên Bang Đức
- LB Nga
- LB Úc
- Liên minh Châu
Âu EU
- Liên minh kinh
tế Nga – Beralus – Kazakstan
- Liên minh Thuỵ
Sĩ – Lichsteinten
Phân biệt NNLB và NNLM:
Liên bang: các nhà nước trong nhà nước liên bang ko có chủ quyền
Liên minh: các nhà nước liên minh vẫn có chủ quyền riêng
Câu 2: Phân loại các nhà nước cộng hòa?
Thàn
h lập
chính
phủ
- Nghị viện thành lập ra chính phủ và có quyền kiểm soát hoạt động của chính phủ
- Tổng thống/Thủ tướng không có quyền
tự do lựa chọn các thành viên chính phủ
mà phải lựa chọn từ số thành viên nghị viện thuộc đảng cầm quyền
- Chính phủ do Tổng thống bổ nhiệm, không do nghị viện thành lập
- Các thành viên của chính phủ chịu trách nhiệm trực tiếp trước tổng thống
- Nghị viện do dân bầu ra
- Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ, do Tổng thống bổ nhiệm dưới sự giới thiệu của nghị viện
Bầu
Tổng
thống
/ Thủ
tướng
Tổng thống/ Thủ tướng
do chính nghị viện bầu
ra
Tổng thống do dân trực tiếp bầu ra Tổng thống do dân bầu ra
Đặc
điểm
khác
Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia, vừa
là người đứng đầu chính phủ
Tổng thống là nguyên thủ quốc gia
Trang 5Ví dụ Áo, Phần Lan, Ý Mỹ Pháp
CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC
Câu 1: Khái niệm nguyên thủ quốc gia?
• Là người đứng đầu nhà nước, có quyền thay mặt nhà nước về mặt đối nội và đối ngoại; về nguyên tắc đều là đại diện tượng trưng cho sự bền vững và tập trung của nhà nước
Chức năng biểu tượng
• Có thể là vua, hoàng đế, tổng thống, chủ tịch nước
• Được truyền ngôi hoặc do nhân dân trực tiếp/gián tiếp bầu ra
Câu 2: Nguyên thủ quốc gia tương ứng với mỗi chính thể nhà nước?
CH
đại nghị
Tổng thống - Không có thực quyền
- Do nhân dân bầu gián tiếp qua Nghị viện hoặc do Nghị viện trực tiếp bầu
CH Tổng
thống
Tổng thống - Có thực quyền
- Đứng đầu nhà nước và bộ máy hành pháp
CH
Lưỡng thể Tổng thống - Đứng đầu nhà nước- Có tác động trực tiếp với bộ
máy hành pháp
Quân chủ
đại nghị
Vua/ Nữ Hoàng - Do truyền ngôi, thế lập
- Hoạt động chỉ nhằm chính thức hóa về mặt nhà nước các hoạt động đã rồi của Nghị viện, của Chính phủ
- Mọi hoạt động đều có sự đồng ý hoặc do nhu cầu thúc
ép của bộ máy hành pháp
Câu 3: Thẩm quyền của nguyên thủ quốc gia?
Trang 6• Quyền hạn và trách nhiệm có liên quan đến mọi lĩnh vực hoạt động của bộ máy nhà nước
• Tuỳ thuộc vào chính thể nhà nước
• Chính thể tổng thống: xuất phát từ ý chí của nguyên thủ quốc gia
• Chính thể đại nghị: được thực hiện một cách hình thức dưới sự bảo trợ, gò ép của các cơ quan nhà nước khác
• Thể hiện trên các lĩnh vực chính:
- hành pháp
- lập pháp
- đối ngoại an ninh quốc gia
- tư pháp
Câu 4: Thẩm quyền hành pháp của NTQG?
- Bổ nhiệm các quan chức cấp cao của cơ quan hành pháp:
Cộng hòa Tổng thống: tổng thống trực tiếp bổ nhiệm, Nghị viện phê chuẩn, các bộ trưởng là người giúp việc cho tổng thống
Cộng hòa đại nghị, quân chủ đại nghị: mang tính hình thức, chỉ có thể bổ nhiệm thủ lĩnh đảng chiếm đa số ghế trong nghị viện
- Thống lĩnh các lực lượng vũ trang, phong hàm cấp
Câu 5: Thẩm quyền lập pháp của NTQG?
- Công bố các văn bản luật đã được Nghị viện thông qua
- Phủ quyết các đạo luật đã được Nghị viện thông qua
+ Phủ quyết tuyệt đối: NTQG không đồng ý thì không cần xem lại, không thành luật + Phủ quyết tương đối: NTQG yêu cầu NV xem xét lại
+ Phủ quyết lựa chọn: NTQG yêu cầu xem xét một số điều khoản của dự án luật
- Bổ nhiệm một số thượng, hạ nghị sĩ, triệu tập khoá họp của Nghị viện
Câu 6: Cơ cấu Nghị viện?
- Một viện
- Hai viện: thượng viện hoặc hạ viện
+ NN Liên bang: hạ viện đại diện cho ý chí toàn liên bang, thượng viên đại diện cho ý chí từng bang
+ NN đơn nhất: hạ viên do nhân dân trực tiếp bầu ra
Trang 7Câu 7: Thẩm quyền hành pháp và tư pháp của Nghị viện?
Hành
pháp • Chính phủ được thành lập trên cơsở Nghị viện hoặc do Nghị viện
thành lập
• Nghị viện được nhân dân bầu ra
có mục đích để thành lập chính phủ
• Người đứng đầu chính phủ (thủ
tướng) là thủ lĩnh của đảng cầm quyền trong nghị viện
• Nếu nghị viện không thành lập
được chính phủ thì nghị viện giải tán để tìm nghị viện khác để thành lập chính phủ
Chính phủ chỉ được tiếp tục hoạt
động khi còn tín nhiệm Nếu mất tín
nhiệm, chính phủ giải tán hoặc thay
đổi thành phần
• Tổng thống đứng đầu bộ máy hành pháp không chịu trách nhiệm trước Nghị viện, cùng chịu trách nhiệm trước cử tri
quyền buộc tội, luận tội các quan chức trong máy hành pháp
quyết định bổ nhiệm các quan chức hành pháp của Tổng thống
Phê chuẩn dự án ngân sách cho bộ máy hành chính hoạt động
Tư pháp • Xét xử các quan chức cao cấp trong bộ máy hành pháp
• Hạ viện buộc tội, Thượng viện luận tội và kết tội
Câu 8: Nghị viện bóng tối là gì?
Nội các bóng tối (shadow cabinet) là thuật từ dùng để chỉ nhóm người bao gồm những thành viên lãnh đạo hay những người ngồi ghế hàng đầu trong nghị viện quốc gia của đảng đối lập Thông thường nhóm người này giữ những vị trí đối trọng "bóng tối" đối với các bộ nội các nhằm đặt nghi vấn những quyết định của nội các và đề nghị những chính sách khác thay thế
Câu 9: Phân biệt Thượng viện và Hạ viện?
- Hạ viện (Viện dân biểu) là viện đại diện cho ý chí cao toàn liên bang
- Thượng viện là viện đại diện cho ý chí của từng bang
Câu 10: Các thẩm quyền của Nghị viện?
Trang 81, Quyền lập pháp: Xem xét, phê chuẩn đạo luật trước khi đạo luật đó được thông qua
2, Quyền phê chuẩn các dự án ngân sách của nhà nước
3, Quyền phê chuẩn các hoạt động đối ngoại của chính phủ (Chỉ mang tính hình thức)
4, Quyền hành pháp:
- Với CH đại nghị, quân chủ đại nghị: Giám sát hoạt động của bộ máy hành pháp và các quan chức trong bộ máy hành pháp nhưng hiệu lực của quyền này không được bảo đảm
- Với CH tổng thống: Nghị viện có quyền:
+ Nghiên cứu, xem trước các dự án của cơ quan hành pháp
+ Giám sát và kiểm tra các hoạt động, các quan chức của cơ quan hành pháp
+ Buộc tội và luận tội quan chức hành pháp
+ Phê chuẩn quyết định bổ nhiệm quan chức hành pháp của tổng thống
Nghị viện Mỹ (CH tổng thống) có nhiều thực quyền nhất trên thế giới hiện nay
5, Quyền tư pháp: Hết sức hạn chế Nghị viện có quyền xét xử các quan chức hành pháp, theo thủ tục đàn hạch
Câu 11: Tiêu chuẩn để trở thành Nghị sĩ Mỹ?
Hiến pháp Mỹ:
Điều 1, khoản 2:
Hạ viện gồm có các thành viên được nhân dân ở các bang bầu ra theo định kỳ 2 năm/
lần Cử tri ở mỗi bang phải có phẩm chất cần thiết như là phẩm chất của cử tri ở bang có cơ quan lập pháp đông đảo nhất
Những người có thể được bầu làm hạ nghị sĩ phải từ 25 tuổi trở lên, phải là công dân Hoa Kỳ ít nhất 7 năm và vào thời điểm được bầu cử phải là cư dân ở bang mà người đó được chọn.
Điều 1, khoản 3:
Thượng viện Hoa Kỳ gồm có 2 thượng nghị sĩ của mỗi bang do nhân dân bang đó bầu ra với nhiệm kỳ 6 năm và mỗi thượng nghị sĩ sẽ có 1 phiếu khi biểu quyết
Những người được bầu làm thượng nghị sĩ phải từ 30 tuổi trở lên, có 9 năm là công dân Hoa Kỳ, đồng thời khi được bầu phải là cư dân của bang mà người đó được tuyển chọn.
Câu 12: Các loại hình bầu cử?
Trang 91, Bầu cử trực tiếp và bầu cử gián tiếp
Cơ quan nhà nước được nhân dân trực tiếp bầu ra sẽ có nhiều quyền hơn
2, Bầu cử đầu phiếu phổ thông và đầu phiếu hạn chế
3, Bầu cử đơn danh, bầu cử liên danh
Câu 13: Trong bầu cử của Mỹ, cần phải đạt ít nhất bao nhiêu phiếu để thành Tổng thống?
Toàn nước Mỹ có 538 đại cử tri, để trở thành Tổng thống, một ứng viên cần thu được
270 phiếu đại cử tri
Câu 14: Cơ chế tam quyền phân lập?
Tam quyền phân lập: Rạch ròi giữa 3 quyền Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp
- Lập pháp: Quyền thông qua, ban hành các văn bản luật
- Hành pháp: Quyền lập quy (Ban hành các văn bản dưới luật) và Quyền hành chính
- Tư pháp: Quyền xét xử (của Tòa án)
NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
Chính
thể CH Tổng thống Quân chủ đại nghị CH lưỡng thể CH đại nghị
Nguyên
thủ Tổng thống Nữ hoàng Tổng thống Tổng thống
Điều
kiện sinh ra tại Mỹ- Công dân
- 35 tuổi trở lên
- Ít nhất 14 năm cư trú tại Mỹ
- 23 tuổi trở lên
- Cần có ít nhất 500 ứng cử viên ủng hộ
- Phải là Hạ Nghị sĩ
- 40 tuổi trở lên
Bầu cử - Bầu cử
đầu phiếu phổ thông
- Trúng cử:
ít nhất 270/358 phiếu đại cử tri
- Bầu cử phổ thông đầu phiếu trực tiếp, công dân Pháp trên 18 tuổi được tham gia
bỏ phiếu
- Bỏ phiếu kín không qua bầu cử, công dân Đức 40 tuổi trở lên được tham gia
bỏ phiếu
Trang 10- Trúng cử:
đạt đa số tuyệt đối
- Trúng cử:
đạt đa số tuyệt đối
Nhiệm
kỳ
4 năm, không được bầu quá 2
lần
5 năm, không quá 2 nhiệm kỳ liên tiếp
5 năm, không quá 2 nhiệm kỳ liên tiếp
Quyền
hạn Nắmquyền lực vềnhiều
hành pháp, lập
pháp, tư pháp,
đối ngoại
Không nắm thực quyền, quyền lực chỉ mang tính hình thức
Nắm nhiều quyền lực về hành pháp, lập pháp, tư pháp, đối ngoại
Không tham gia vào việc lãnh đạo quốc gia, không
có quyền đích thực ban hành các văn bản quy phạm pháp luật
LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM
Câu 1: HPVN trải qua bao nhiêu lần sửa đổi? Vào những năm nào?
5 lần sửa đổi: 1946 – 1959 – 1980 – 1992 – 2013
Lần sửa đổi năm 1992 là quan trọng nhất
Câu 2: Phân biệt Tòa án nhân dân với Viện kiểm sát nhân dân?
TÒA ÁN NHÂN DÂN (Điều 102 – HPVN)
VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN (Điều 107 – HPVN) Thẩm
quyền Là cơ quan xét xử của nướcCHXHCNVN, thực hiện quyền
tư pháp
Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp
Cơ cấu Gồm Tòa án nhân dân tối cao và
các Tòa án khác do luật định
Gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các Viện kiểm sát khác do luật định
Nhiệm vụ Bảo vệ công lý, bảo vệ quyền
con người, quyền công dân, bảo
vệ chế độ XHCN, bảo vệ lợi ích
của Nhà nước, quyền và lợi ích
hợp pháp của tổ chức, cá nhân
Bảo vệ pháp lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế
độ XHCN, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần đảm bảo pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất
Trang 11Câu 3: Quốc hội là gì?Thẩm quyền của Quốc hội?
- Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất
- QH thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước
và giám sát tối cao các hoạt động của Nhà nước
- Nhiệm kỳ: 5 năm Họp 2 kỳ/năm
Câu 4: Chính phủ là gì?
- Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước CHXHCNVN, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội
Câu 5: Việt Nam là thành viên của Điều Ước Quốc Tế nào?
Quy định các quyền con người cơ bản trong HPVN phù hợp với ĐƯQT về nhân quyền
mà VN là thành viên:
- Các quyền dân sự chính trị (Điều 19 – 31)
- Các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa (Điều 32 – 43)
Câu 6: Bảo vệ Tổ quốc bao gồm?
- Bảo vệ lãnh thổ, chủ quyền quốc gia
- Bảo vệ Đảng, bảo vệ nhân dân (trước đây thuộc nội hàm khái niệm bảo vệ an ninh quốc gia)
Câu 7: Thành phần kinh tế nào giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế VN?
Điều 51:
“Nền kinh tế VN là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo.