Giáo án Ngữ văn 9 bài 11: Đoàn thuyền đánh cá

Mục tiêu - Thấy được nguồn cảm hứng dạt dào của tác giả trong bài thơ viết về cuộc sống của người lao động trên biển cả những năm đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội - Thấy được những nét nghệ

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

I Mục tiêu

- Thấy được nguồn cảm hứng dạt dào của tác giả trong bài thơ viết về cuộc sống của người lao động trên biển cả những năm đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Thấy được những nét nghệ thuật nổi bật về hình ảnh, bút pháp nghệ thuật, ngôn ngữ trong một sáng tác của nhà thơ thuộc thế hệ trưởng thành trong phong trào thơ mới

- Học sinh thêm yêu quí người dân lao động

- Môi trường: Môi trường biển cần được bảo vệ

* Trọng tâm kiến thức kĩ năng

1 Kiến thức:

- HS có được những hiểu biết bước đầu về tác giả Huy Cận và hoàn cảnh ra đời bài thơ

-Cảm nhận được những cảm xúc của nhà thơ trước biển cả rộng lớn và cuộc sống lao động của ngư dân trên biển

- Phân tích nghệ thuật ẩn dụ,phóng đại,cách tạo những hình ảnh tráng lệ lãng mạn

2 Kĩ năng:

- Biết cách đọc – hiểu một tác phẩm thơ hiện đại

- Phân tích một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ

- Cảm nhận được cảm hứng về thiên nhiên và cuộc sống lao động được tác giả đề cập đến trong tác phẩm

II Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài

-Kĩ năng tự nhận thức: HS tự nhận thức dược cuộc sống của những ngư dân trên biển trong những năm đầu xây dựng xã hội chủ nghĩa

- Kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tự nhận thức

III Đồ dùng dạy học

1 GV: Chân dung Huy Cận, ảnh đoàn thuyền đánh cá

2 HS: Chuẩn bị kĩ các câu hỏi trong phần đọc – hiểu văn bản

IV Phương pháp

- Động não, TLN, cặp đôi

- KT khăn trải bàn

V Các bước lên lớp

1 Ổn định tổ chức 2’

2 Kiểm tra bài cũ 5’

H: Đọc thuộc lòng bài thơ: Bài thơ về tiểu đội xe không kính và hãy phân tích h/ả người chiến Sĩ lái xe ?

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học

HĐ1 Khởi động

Huy Cận là nhà thơ trưởng thành trong

phong trào thơ mới và là một trong những

tên tuổi sáng giá của trào lưu thơ ca lãng

mạn trước 1945 Cảm hứng chính trong

sáng tác của ông thường là hướng về

thiên nhiên vũ trụ Năm 1943 Huy Cận

tham gia phong trào văn hoá cứu quốc và

trở thành một nhà thơ cách mạng Tuy

nhiên sự chuyển mình trong cảm hứng

nghệ thuật của Huy Cận diễn ra khá

chậm Phải đến năm 1958 sau những

chuyến đi thực tế, hoà mình với cuộc

sống mới và những con người lao động

mới thì cảm hứng sáng tác trong ông mới

thực sự chín muồi và nở rộ thành chùm

hoa nghệ thuật Bài thơ Đoàn thuyền đánh

cá là một trong những sáng tác thể hiện rõ

dấu ấn của sự chuyển mình này

HĐ2 HDHS đọc và thảo luận chú thích

- Mục tiêu: HS đọc diễn cảm, lưu loát văn

bản, ngắt nghỉ đúng nhịp điệu của bài thơ

- GVHD HS cách đọc

Giọng đọc: phấn chấn, hào hứng, nhịp thơ

4/3; 2/2/3

- GV đọc một lượt

- HS đọc

- Nhận xét

1’

5’ I Đọc và thảo luận chú thích

1 Đọc văn bản

H Nêu những hiểu biết của em về tác

giả?

H Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ?

- GV cùng học sinh tìm hiểu một số chú

thích khác trong văn bản

HĐ3 HDHS tìm hiểu bố cục

- Mục tiêu: HS chia được bố cục các phần

trong văn bản, nêu được nội dung chính

của các phần

H Bài thơ chia mấy phần, nội dung các

phần?

- 3 phần

+ P1 2 khổ thơ đầu - Cảnh đoàn thuyền

đánh cá ra khơi

+ P2 4 khổ thơ tiếp theo - Cảnh đánh cá

trên biển

+ P3 Khổ thơ cuối - Hình ảnh đoàn

thuyền đánh cá trở về

HĐ4 HDHS tìm hiểu văn bản

- Mục tiêu: Những cảm xúc của nhà thơ

trước biển cả rộng lớn

H Đoàn thuyền ra khơi trong thời điểm

3’

2 Thảo luận chú thích

a Tác giả

- Cù Huy Cận (1919-2005 )

- Nổi tiếng trong phong trào "Thơ mới" Sau cách mạng là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện đại Việt Nam

b Tác phẩm

- Ra đời ngày 1-4-1958 trong chuyến

đi thực tế tại vùng mỏ Hòn Gai Quảng Ninh

- In trong tập thơ "Trời mỗi ngày lại sáng"

c Các chú thích khác

- 1,2,3,5,6

II Bố cục

- Chia 3 phần

H Cảnh đó được miêu tả như thế nào,

Qua những hình ảnh thơ nào ?

H Để làm nổi bật cảnh sắc đó tác giả đã

sử dụng những biện pháp nghệ thuật nào?

H Nhận xét cách sử dụng biện pháp đó ?

- TLN – KT KTB – 6’

- Các nhóm báo cáo

- GV nhận xét

- GV: Trong cảnh sắc thiên nhiên đó

"đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi "

H Từ "lại" thể hiện ý nghĩa gì ?

H Con người ra biển trong tư thế như thế

nào?

H Thể hiện qua những hình ảnh nào ?

35’

III Tìm hiểu văn bản

1 Đoàn thuyền đánh cá ra khơ

- Đoàn thuyền ra khơi trong cảnh hoàng hôn

- Mặt trời - Hòn lửa Sóng cài then - đêm sập cửa

- Cảnh huy hoàng rực rỡ hùng vĩ

- So sánh, ẩn dụ

- Cách so sánh độc đáo, liên tưởng thú vị tạo một không gian rộng lớn

Không gian ấy đang được nhuộm bởi mầu sắc huy hoàng rực rỡ

- Con sóng như những then cài, màn đêm là cánh cửa, biển là một cái nhà khổng lồ

- Biển như một ngôi nhà vĩ đại mà

mẹ tạo hoá đã ban tặng cho con người

- Hành động lặp lại, nhịp điệu lao động của người dân chài là công việc thường xuyên Đây chỉ là một trong trăm nghìn chuyến đánh cá đêm trên biển xa

- Con người khoẻ khoắn, hào hứng ra khơi cùng tiếng hát, niềm tin

- GV: Đó là tiếng hát chứa chan niềm vui

của người dân lao động làm chủ thiên

nhiên; công việc, đất nước Tiếng hát từ

trái tim người yêu lao động tưởng như có

sức mạnh căng cánh buồm Khi ánh mặt

trời tắt hẳn cũng là thời điểm người dân

chài cất cao tiếng hát căng buồm ra khơi

(Khúc ca lãng mạn cất lên từ lòng tin, tình

yêu lao động )

- Hình ảnh ẩn dụ "Câu hát căng buồm cùng gió khơi" thật đẹp, lãng mạn, khoẻ khoắn

4 Củng cố 1’

- HS đọc diễn cảm bài thơ

5 HDHS học bài

- Học bài, đọc thuộc lòng bài thơ

- Chuẩn bị tiếp tiết 2 của văn bản

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ (TT)

I Mục tiêu

- Đã tìm hiểu ở tiết 51

* Trọng tâm kiến thức kĩ năng

1 Kiến thức:

- HS có được những hiểu biết bước đầu về tác giả Huy Cận và hoàn cảnh ra đời bài thơ

-Cảm nhận được những cảm xúc của nhà thơ trước biển cả rộng lớn và cuộc sống lao động của ngư dân trên biển

- Phân tích nghệ thuật ẩn dụ,phóng đại,cách tạo những hình ảnh tráng lệ lãng mạn

2 Kĩ năng:

- Biết cách đọc – hiểu một tác phẩm thơ hiện đại

- Phân tích một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ

- Cảm nhận được cảm hứng về thiên nhiên và cuộc sống lao động được tác giả đề cập đến trong tác phẩm

II Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài

-Kĩ năng tự nhận thức: HS tự nhận thức dược cuộc sống của những ngư dân trên biển trong những năm đầu xây dựng xã hội chủ nghĩa

- Kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tự nhận thức

III Đồ dùng dạy học

1 GV: ảnh đoàn thuyền đánh cá

2.HS: Chuẩn bị kĩ các câu hỏi trong phần đọc – hiểu văn bản

IV Phương pháp

- Động não, TLN, cặp đôi

- KT khăn trải bàn

V Các bước lên lớp

1 Ổn định tổ chức 1’

2 Kiểm tra bài cũ 5’

H: Đọc thuộc lòng bài thơ: Bài thơ về tiểu đội xe không kính và hãy phân tích h/ả người chiến Sĩ lái xe ?

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học

HĐ1 Khởi động

Phải đến năm 1958 sau những chuyến

đi thực tế, hoà mình với cuộc sống mới

và những con người lao động mới thì

cảm hứng sáng tác trong ông mới thực

sự chín muồi và nở rộ thành chùm hoa

nghệ thuật Bài thơ Đoàn thuyền đánh

cá là một trong những sáng tác thể hiện

rõ dấu ấn của sự chuyển mình này, dấu

ấn đó như thế nào chúng ta cùng tìm

hiểu bài hôm nay

HĐ2 HDHS tìm hiểu văn bản

- Mục tiêu: Những cảm xúc của nhà thơ

trước biển cả rộng lớn và cuộc sống lao

động của ngư dân trên biển, Nghệ thuật

ẩn dụ, phóng đại, cách tạo dựng những

hình ảnh tráng lệ, lãng mạn

1’

30’ III Tìm hiểu văn bản

- Đọc 4 khổ thơ tiếp theo

- GV: Bài hát căng buồm vừa dứt thì

bài hát gõ thuyền gọi cá đã vang lên

trên sóng biển

H Đó là khúc ca nào ?

H Tại sao nói biển giàu ?

- GV: Cá là nguồn tài nguyên vô tận

của biển, là nguồn nuôi dưỡng con

người Biển giàu và biển thật ân tình

H Như vậy, nói về sự giàu có của biển

là tác giả muốn ca ngợi điều gì ?

H Trong khổ thơ này tác giả sử dụng

ngôn từ có gì đáng chú ý, Tác dụng ?

H Em nhận thấy thái độ nào của tác

giả (nhân dân) qua bức tranh đó ?

- GV: Bức tranh trên biển được hoàn

chỉnh bởi công việc của người lao động

trên biển

H Đoạn thơ còn thể hiện khúc ca nào ?

H Tìm đọc những câu thơ nói về con

người lao động ?

- HS tìm

H Trước hết em thấy hình ảnh con

2 Cảnh đánh cá trên biển

- Khúc hát ca ngợi sự giàu đẹp của biển

- Có nhiều loài cá: Cá nhụ cá chim ,

- Ca ngợi đất nước với nguồn tài nguyên thiên nhiên vô tận giúp ta xây dựng cuộc sống mới

- Gọi cá bằng "em", trăng vàng choé

Vảy bạc đuôi vàng loé rạng đông

- Tạo những hình ảnh đặc biệt sinh động, mới lạ về cá biển

- Cảnh đêm trăng trên biển thật đẹp, lung linh, lấp lánh sắc màu, tất cả đều chuyển động trong bức tranh ấy

- Có lòng thiết tha với vẻ đẹp và sự giàu có

- Niềm vui tự hào

- Khúc hát ca ngợi công việc đánh cá

người trong mối quan hệ với thiên

nhiên, vũ trụ như thế nào ?

H Em biết gì về công việc đánh cá trên

biển ?

H Vậy trong khung cảnh thiên nhiên

của trời biển con người làm việc như

thế nào? Nhận xét ?

- Họ lao động khẩn trương, miệt mài

tạo vẻ đẹp hào hứng, thơ mộng của

người dân lao động

- Vẻ đẹp của người làm chủ thiên

nhiên, làm chủ đất nước, của người yêu

lao động, lạc quan trong lao động

H Từ đấy nêu cảm nhận của em về

mối quan hệ giữa con người, công việc

lao động với thiên nhiên ?

- HS đọc khổ thơ cuối

H Đoàn thuyền đánh cá trở về trong

quang cảnh như thế nào ?

H Thể hiện ở hình ảnh thơ nào ?

H Biện pháp nghệ thuật, Tác dụng ?

- Con thuyền chạy đua cùng với thời

gian trở về với niềm vui ngân vang

trên biển

- Con người trong sự hài hoà với khung cảnh thiên nhiên

- Hình ảnh người lao động, công việc của họ, đoàn thuyền được đặt vào không gian rộng lớn của biển trời, trăng sao để làm tăng kích thước tầm vóc lớn lao sánh ngang tầm vũ trụ - Hình ảnh tráng lệ

- Bước vào trận chiến

- Một công việc chinh phục thiên nhiên con người không cảm thấy vất vả, mệt nhọc - Họ vui vẻ, sảng khoái

- Lao động hăng say, hào hứng với niềm vui bất tận

- Hoạt dộng của con người phối hợp nhịp nhàng với sự vận động của thiên nhiên

3 Hình ảnh đoàn thuyền đánh cá trở

về

- Kỳ vĩ, hào hùng

“Câu hát căng buồm với gió khơi

cùng câu hát

H Cảm nhận về hai câu thơ cuối ?

H Em cản nhận được những vẻ đẹp

nào của cuộc sống được phản ánh trong

bài thơ ?

H Từ đó gợi lên trong em tình cảm gì ?

H Em hoc được bài học gì để viết văn

miêu tả và biểu cảm từ bài thơ này ?

- Khi miêu tả, ngoài quan sát còn cần

đến trí tưởng tượng, liên tưởng

- Muốn biểu cảm sâu sắc cần phải có

cảm xúc mãnh liệt, dồi dào

HĐ3 HDHS tổng kết rút ra ghi nhớ

- Mục tiêu: HS rút ra được ND và NT

của bài thơ

H Cảm nhận được điều gì về ND và

NT của bài thơ?

- HS đọc ghi nhớ

HĐ4 HDHS luyện tập

- Mục tiêu: HS vận dụng kiến thức bài

học làm được các bài tập

- HS đọc bài tập

- Làm bài tập

- Nhận xét

Thuyền chạy đua cùng mặt trời Mặt trời đội biển nhô màu mới Mắt cá huy hoang ”

- NT: Nhân hoá

- Cảnh trở về dồi dào khí thế lao động, hình ảnh con người vượt lên bởi lao động, thành quả lao động

- Một ngày mới bắt đầu, một thành quả lao động được đón nhận - Tất cả bừng lên sức sống cho một ngày mới

- Thiên nhiên tráng lệ

- Con người lao động dũng cảm, giỏi giang làm chủ cuộc sống - Khúc hát tráng ca về người lao động mơí

- Yêu quý vẻ đẹp thiên nhiên đất nước

và con người lao động

IV Ghi nhớ

- SGK/142

V Luyện tập

5’

Bài 1

- Phân tích khổ thơ đầu và khổ thơ cuối của bai thơ

4 Củng cố 1’

H Em thích nhất đoạn thơ nào, Vì sao ?

5 HDHS học bài 1’

- Về nhà học bài

- Đọc thuộc lòng bài thơ

- Chuẩn bị bài