Giáo án Ngữ văn 9 bài 12: Ánh trăng

Mục tiêu - Hiểu - cảm nhận được giá trị ND, NT của bài thơ Ánh Trăng của Nguyễn Duy - Biết được đặc điểm và những đóng góp của thơ Việt Nam vào nền văn học dân tộc - Môi trường: Môi trườ

ÁNH TRĂNG

Nguyễn Duy

-I Mục tiêu

- Hiểu - cảm nhận được giá trị ND, NT của bài thơ Ánh Trăng của Nguyễn Duy

- Biết được đặc điểm và những đóng góp của thơ Việt Nam vào nền văn học dân tộc

- Môi trường: Môi trường và tình cảm

*Trọng tâm kiến thức kĩ năng.

1 Kiến thức

- Biết kỉ niệm về một thời gian lao nhưng nặng nghĩa tình của người lính

- Hiểu sự kết hợp các yếu tố tự sự, nghị luận trong một tác phẩm thơ VN hiện đại

- Phân tích ngôn gữ, hình ảnh giàu suy nghĩ, mang ý nghia biểu tượng

2 Kĩ năng

- Biết đọc - hiểu 1 văn bản thơ được sáng tác sau năm 1975

- Nhận biết kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm thơ để cảm nhận một văn bản trữ tình hiện đại

- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm thơ để cảm nhận một văn bản trữ tình hiện đại

II Các kĩ năng sống được giáo dục trong bài

III Đồ dùng dạy học

1 GV: Tập thơ “ánh trăng”, chân dung nhà thơ Nguyễn Duy

2 HS: Chuẩn bị kĩ các câu hỏi trong phần đọc – hiểu văn bản

IV Phương pháp

- PP: Vấn đáp, động não, phân tích mẫu, TLN

V Các bước lên lớp

1 Ổn định tổ chức (1’)

2 Kiểm tra bài cũ (3’)

H Đọc thuộc lòng diễn cảm toàn bộ bài thơ : Khúc hát ? Em thích nhất những câu thơ nào ? Vì sao ?

HS đọc -> GV NX, ĐG

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học

HĐ của thầy và trò T.g Nội dung chính

HĐ1 Khởi động

Nguyễn Duy Nhuệ SN 1948 thuộc

lớp nhà thơ trưởng thành trong cuộc k/c

chống Mĩ nửa cuối TK 20 Thế hệ này

từng trải qua nhiều thử thách, gian khổ,

từng chứng kiến bao hy sinh lớn lao của

nhân dân, đồng đội trong chiến tranh, từng

sống gắn bó cùng thiên nhiên núi rừng

tình nghĩa Nhưng khi đã hết thời bom đạn

ác liệt, được sống trong hoà bình với

những tiện nghi sinh hoạt hiện đại, không

phải ai cũng nhớ những gian nan, những

kỉ niệm nghĩa tình của một thời đã qua

Bài thơ “ánh trăng”ghi lại một thoáng, 1

lần mình trước cái điều vô tình dễ gặp ấy

Bài thơ là tiếng lòng, là cảm xúc và suy

ngẫm của riêng nhà thơ nhưng không phải

chỉ bó hẹp như thế mà nó có ý nghĩa nhắc

nhở, gợi suy nghĩ và liên tưởng xa rộng

hơn nhiều

- GV cho HS xem chân dung Nguyễn Duy

và tập thơ “ánh trăng”

HĐ2 HDHS đọc và thảo luận chú thích

- Mục tiêu: HS đọc lưu loát, diễn cảm bài

thơ và tìm hiểu được về tác giả, tác phẩm

- GVHDHS đọc với nhịp thơ phổ biến 2/3,

2/1/2, 3/2 3 khổ đầu giọng đều kể chuyện

Khổ 4 giọng ngạc nhiên, sững lại Giọng

suy tư, cảm động ăn năn Câu cuối cùng

đọc giọng thật chậm, nhỏ dần 2 tiếng “giật

mình”

- Gv đọc một luợt

- Gọi 2 h/s đọc và nhận xét

1’

4’ I Đọc và thảo luận chú thích

1 Đọc văn bản

H Nêu hiểu biết của em về tác giả ?

H Bài thơ sáng tác trong hoàn cảnh nào?

H “Người dưng” có nghĩa là gì ?

H Em hiểu “Buyn- đinh” là gì ?

- HS dựa vào chú thích để trả lời

HĐ3 HDHS tìm hiểu bố cục

- Mục tiêu: HS chia được bố cục cho bài

và chỉ ra được ý chính của mỗi phần

H Bài thơ xuất hiện đối tượng nào ?

- Con người và vầng trăng

H Theo em nội dung nào là chủ yếu ?

- Con người nghĩ ngợi về vầng trăng

H Từ đó em hãy xác định nhân vật và đối

tượng trữ tình của bài thơ ?

- Nhân vật: Con người (Tác giả) cảm nghĩ

về trăng

- Đối tượng: Vầng trăng

3’

2 Thảo luận chú thích

a Tác giả

- Nguyễn Duy tên khai sinh là Nguyễn Duy Nhuệ SN 1948

- Quê: Đông Vệ – Thanh Hoá

- 1966: Ông gia nhập quân đội

- Sau 1975, ông chuyển về làm báo văn nghệ giải phóng Ông đại diện thường trú báo văn nghệ tại TP HCN

- Ông tiêu biểu lớp nhà thơ trẻ thời

kì chống Mĩ

b Tác phẩm

- Bài thơ sáng tác năm 1978

- Tập thơ “ánh trăng” được tặng giải

A của Hội nhà văn VN 1984

c Các chú thích khác

1,2

II Bố cục

H Quan sát hình thức diễn đạt của bài thơ

thì em có nhận xét gì về kiểu văn bản và

cách tổ chức lời thơ ?

- Kiểu văn bản : Biểu cảm thông qua tự sự

(TS để BC)

- Cách tổ chức :

+ Thể thơ 5 tiếng

+ Nhiều khổ thơ, mỗi khổ 4 dòng

+ Vần chân, giãn cách

H Như vậy, ta có thể chia bố cục của bài

thơ này ntn ? ND từng phần ?

- 3 phần :

- P1.2 khổ đầu: Cảm nghĩ về vầng trăng

quá khứ

- P2.2 khổ giữa: Cảm nghĩ về vầng trăng

hiện tại

- P3.2 khổ cuối: Suy tư của tác giả

HĐ4 HDHS tìm hiểu văn bản

- Mục tiêu: Kỉ niệm về một thời gian lao

nhưng nặng nghĩa tình của người lính, Sự

kết hợp các yếu tố tự sự, nghị luận trong

một tác phẩm thơ VN hiện đại, Ngôn gữ,

hình ảnh giàu suy nghĩ, mang ý nghia biểu

tượng

- GV yêu cầu 1 em đọc 2 khổ thơ đầu

H Em thấy vầng trăng được tác giả nhắc

đến ở những thời điểm nào ?

H Và như thế vầng trăng đã trở thành gì

30’

- Chia 3 phần

III Tìm hiểu văn bản :

1 Cảm nghĩ về vầng trăng quá

của tác giả ?

H Theo em vầng trăng thành tri kỉ là vầng

trăng ntn ?

- Tri kỉ là hiểu biết, yêu quí nhau đến độ

thân thiết

- Vầng trăng thành tri kỉ là vầng trăng bạn

bè thân thiết đối với con người

H Tác giả đã sử dụng cách viết nào qua

lời thơ trên? Nêu tác dụng của cách viết

đó ?

- Trăng gắn với những kỉ niệm trong sáng

thơ ấu tại làng quê và gắn với kỉ niệm

không thể nào quên của cuộc chiến tranh

ác liệt của người lính trong rừng sâu

- GV gọi HS em đọc diễn cảm đoạn thơ 2

H Thuở ấy, với con người, vầng trăng là

vầng trăng tình nghĩa Theo em, vì sao

vậy?

H Hôm nay, cái vầng trăng tri kỉ, vầng

trăng tình nghĩa ấy đã là quá khứ kỉ niệm

của con người Nhưng đó là một quá khứ

ntn? để con người ngỡ không bao giờ

quên ?

- Quá khứ đẹp đẽ, ân tình, gắn với hạnh

phúc và gian lao của mỗi con người, của

đất nước

khứ

+ Hồi nhỏ sống với đồng Với sông rồi với bể

( Hồi nhỏ ở quê biển ) + Hồi chiến tranh ở rừng ( Khi đã là người lính ) + Vầng trăng thành tri kỉ

(Là bạn bè thân thiết với con người)

- Tự sự, biểu cảm

- Vầng trăng thành tri kỉ với tác giả ngay từ khi còn nhỏ sống ở quê và khi là người lính

+ Trần trụi với thiên nhiên

Cái vầng trăng tình nghĩa

- Miêu tả, biểu cảm

- Con người khi đó sống giản dị, thanh cao, chân thật trong sự hoà

- GV yêu cầu HS đọc 2 khổ thơ giữa.

H Sau tuổi thơ và chiến tranh tác giả nhắc

tới cuộc sống ở đâu ?

- ở các đô thị hiện đại

H Khi đó vầng trăng được nhắc tới ntn ?

H.Thế nào là người dưng? thế nào là

người dưng qua đường ?

- Người dưng: Người lạ không quen biết

- Người dưng qua đường: Hoàn toàn là

người xa lạ không hề quen biết với mình

H Em nhận xét gì về cách viết và dụng ý

viết của tác giả ?

H.Trăng vẫn là trăng ấy nhưng người

không còn là người xưa Vậy thì trăng

không quen biết người hay người xa lạ vời

trăng ?

- GV yêu cầu một em đọc lại khổ thơ 4

H ở phố con người chỉ nhớ đến trăng

trong những khoảng khắc nào ?

- Mất điện : Thình lình

- Phòng tối : Phòng buyn đinh tối om

H Nghệ thuật nào được sử dụng trong

những lời thơ trên ?

H Hành động vội bật tung cửa sổ và cảm

giác đột ngột nhận ra: vầng trăng tròn, cho

thấy quan hệ giữa người và trăng có còn

tri kỉ như xưa không ?

- Không còn là tri kỉ, tình nghĩa như xưa

- Vì con người lúc này chỉ thấy trăng như

một vật chiếu sáng thay cho điện mà thôi

hợp với thiên nhiên Trăng khi đó là trò chơi của tuổi thơ, là niềm vui bầu bạn của người lính trong gian lao của cuộc kháng chiến

2 Cảm nghĩ về trăng hiện tại

+ Từ hồi về thành phố Quen ánh điện cửa gương

+ Vầng trăng đi qua ngõ Như người đường qua đường

- Tự sự, nhân hoá, so sánh

- Người xa lạ với trăng, cả hai đều

tự thấy xa lạ với nhau

H.Theo em, vì sao có sự xa cách ấy ?

- Hoạt động nhóm 5 phút.

- Đại diện nhóm trình bày- nhận xét - KL

+ Vì không gian khác biệt (làng quê

-rừng núi- thành phố)

+ Thời gian cách biệt (tuổi thơ - người

lính – công chức )

+ Điều kiện sống cách biệt ở đô thị (khép

kín chật hẹp, phương tiện hiện đại)

- Tất cả những điều kiện đó khiến cho con

người và ánh trăng thành xa lạ và cách

biệt

H Từ sự xa lạ giữa người và trăng ấy, nhà

thơ muốn nhắc nhở điều gì ?

- GV yêu cầu HS đọc thầm 2 khổ thơ

cuối

H Vào cái lúc điện tắt, phòng tối om, con

người có hành động gì ?

H*.Vì sao tác giả viết “ngửa mặt lên nhìn

mặt” mà không viết “ngửa mặt lên nhìn

trăng” ? Pt ?

- Mặt ở đây chính là mặt trăng tròn

- Còn người thấy mặt trăng là tìm được

bạn tri kỉ ngày nào ?

H* Cảm xúc nào được tác giả nói ra

đây ? Em hãy chỉ ra h/ả và nhận xét ?

+ Thình lình đèn điện tắt

Phòng Buyn - đinh tối om

Vội bật tung cửa sổ Đột ngột vầng trăng tròn.

- Miêu tả, tự sự Biểu cảm

- Quan hệ giữa người và trăng không còn là tri kỉ, tình nghĩa như xưa, vì con người lúc này chỉ thấy trăng như một vật chiếu sáng thay thế cho điện sáng mà thôi

- Cuộc sống hiện đại khiến người ta

dễ quên những giá trị trong quá

H Đối mặt với trăng ấy, con người ntn ?

H* Em có suy nghĩ gì về ý thơ trong khổ

thơ cuối ?

H Em có cảm nhận ntn về cái giật mình

của tác giả ?

- Cái giật mình nhớ lại

- Cái giật mình nối hiện đại với truyền

thống

- Cái giật mình để con người tự hoàn thiện

mình

H Vầng trăng cứ tròn vành vạnh, mặc con

người vô tình, em cảm nhận được gì từ lời

thơ này ?

H Nếu ánh trăng tượng trưng cho vẻ đẹp

và những giá trị truyền thống, thì lời thơ

nói về sự vô tình và giật mình của con

người trước ánh trăng có ý nhắc nhở

chúng ta điều gì trong cuộc sống ?

+ Cần trân trọng, giữ gìn vẻ đẹp và những

giá trị truyền thống

+ Lãng quên quá khứ tốt đẹp là con người

phản bội lại chính mình

H* Em có nhận xét gì về kết cấu, giọng

điệu của bài thơ? Những yếu tố ấy có tác

khứ

3 Suy tư của tác giả :

+ Ngửa mặt lên nhìn mặt

(Mặt là mặt trăng tròn)

- Miêu tả, h/ả thơ lạ, sâu sắc

- Tìm bạn tri kỉ ngày nào

+ Có cái gì rưng rưng

Như là đồng là bể

Như là sông là rừng

- Biểu cảm, ẩn dụ

- Tâm hồn rung động, xao xuyến gợi nhớ gợi thương hướng về kỉ niệm quá khứ tốt đẹp (Khi c/s còn nghèo nàn, gian lao Khi con người với thiên nhiên, trăng là tri kỉ, tình nghĩa)

+ Trăng cứ tròn vành vạnh

Đủ cho ta giật mình

- Miêu tả, biểu cảm

dụng gì đối với việc thể hiện chủ đề và tạo

nên sức truyền cảm của tác phẩm?

- Bài thơ như một câu chuyện riêng, có sự

kết hợp giữa tự sự và trữ tình, giọng điệu

tâm tình - Làm nổi bật chủ đề tạo tính

chân thực, chân thành, sức truyền cảm sâu

sắc

HĐ4 HD tổng kết và rút ra ghi nhớ.

- Mục tiêu: HS chỉ ra được ND, NT của

văn bản

H Em hãy khái quát NT và ND của bài

thơ ?

- HS đọc ghi nhớ

HĐ5 HD HS luyện tập.

- Mục tiêu: Vận dụng kiến thức làm tốt

các bài tập

H: Đọc diễn cảm bài thơ

Bài tập 2 Gv hướng dẫn h/s về nhà làm

- Trăng là vẻ đẹp tự nó là mãi mãi

Người vô tình với trăng là vô tình với cái đẹp Cái giật mình là để nhớ lại, tự vấn, nối hiện đại với truyền thống và để con người tự hoàn thiện mình

- Cần trân trọng giữ gìn vẻ đẹp và những giá trị truyền thống

IV Ghi nhớ -SGK/

- ND

- NT

3’

V Luyện tập

Bài1

Đọc diễn cảm bài thơ

Bài 2

Viết bài văn ngắn

4 Củng cố (1’)

H Em có nhận xét gì về kết cấu, giọng điệu của bài thơ? Những yếu tố ấy có tác dụng gì đối với việc thể hiện chủ đề và tạo nên sức truyền cảm của tác phẩm?

5 Hướng dẫn h/s học bài (1’)

- Học thuộc lòng bài thơ, học ND và ghi nhớ

- Soạn bài: Làng