Hiểu được nội dung của văn nghệ và sức mạnh kỳ diệu của nó đối với đời sống cuả con người qua đoạn trích nghị luận ngắn, chặt chẽ, giàu hình ảnh của Nguyễn Đình Thi 2.. GV: Tác phẩm nghệ
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 9
Tiết 96-97: TIẾNG NÓI CỦA VĂN NGHỆ
(NGUYỄN ĐÌNH THI)
A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
1 Hiểu được nội dung của văn nghệ và sức mạnh kỳ diệu của nó đối với đời sống cuả con người qua đoạn trích nghị luận ngắn, chặt chẽ, giàu hình ảnh của Nguyễn Đình Thi
2 Tích hợp với phần Tiếng Việt ở bài các thành phần biệt lập, với phần
TL văn ở bài (nghị luận XH- Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống)- với phần văn ở bài ý nghĩa văn chương (lớp 7)
3 Rèn luyện kỹ năng đọc – hiểu văn bản nghị luận
B Tổ chức các hoạt động dạy và học:
1
Kiểm tra bài cũ:
+ Tác giả Chu Quang tiềm khuyên chúng ta nên chọn sách và đọc sách như thế nào? Em đã làm theo lời khuyên ấy đến đâu?
+ Kể lại mục Mỗi ngày một cuốn sách (chương trình chào buổi sáng)
phát gần nhất mà em đã theo dõi và ghi nhớ
+ Kiểm tra sự chuẩn bị bài của HS
2 Tổ chức học sinh tiếp nhận kiến thức mới:
Hoạt động của thầy và trò
GV: hơn 30 năm làm tổng thư ký hội
nhà văn Việt Nam, ông là một nghệ sỹ
đa tài: văn, thơ, nhạc, soạn kịch, viết lý
Yêu cầu đạt:
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
Trang 2luận phê bình và quản lý lãnh đạo văn
nghệ
- Ông viết bài này khi ông 24 tuổi, đại
biểu quốc hội khóa đầu tiên
- Thời kì chúng ta đang xây dựng một
nền văn nghệ mới đậm đà dân tộc và đại
chúng gắn bó với cuộc kháng chiến và
nhân dân
Nhà văn Nguyễn Đình Thi (1924-2003) quê ở Hà Nội
- Tài năng đa dạng, nhà thơ, nhà văn
- Sáng tác nhạc, soạn kịch, viết lý luận phê bình
- Giải thưởng vă học Hồ Chí Minh năm 1996
2 Tác phẩm: Tìm hiểu mấy vấn đề văn
nghệ, viết năm 1948, thời kỳ đầu cuộc kháng chiến chống Pháp
- HS đọc văn bản
- Tìm hiểu một số chú giải trong SGK
- Bổ sung: phật giáo diễn ca: Bài thơ dài
nôm na, dễ hiểu về nội dung đao phật
- Phẫn khích: kích thích, căm thù, phẫn
nộ
3 Đọc và giải thích từ
khó:1-2-3-4-5-6-8-10-11
? Phương thức biểu đạt của văn bản?
Kiểu lập luận của văn bnr là gì?
4 Kiểu loại văn bản : Nghị luận về một
vấn đề văn nghệ- Lập luận giải thích và chứng minh
? Hãy chỉ ra bố cục và hệ thống luận
điểm Nhận xét về bố cục?
-> Bố cục hợp lý, chặt chẽ, tự nhiên, tập
trung xoay quanh 3 luận điểm
5 Bố cục đoạn trích- Hệ thống luận
điểm:
a (Từ đầu… cách sống của tâm hồn)
Trang 3Nội dung và sứ mệnh của văn nghệ là phản ánh thực tại khách quan (lời gửi, lời nhắn nhủ của nhà nghệ sỹ tới người đọc, người nghe)
b “Chúng ta… trang giấy” Sức mạnh và
ý nghĩa kỳ diệu của văn nghệ:
c (Đoạn còn lại): Con đường riêng của
văn nghệ đối với người tiếp nhận
? Em hiểu “văn nghệ” là gì? Nhan đề
“Tiếng nói của văn nghệ” là tiếng nói
của ai?
? Văn học- nghệ thuật- Tiếng nói của
văn nghệ” là tiếng nói của người nghệ sĩ
- GV: Để làm sáng tỏ luận điểm này, tác
giả đã đưa ra một số luận cứ tiêu biểu
? Em hãy xác định những luận cứ trong
đoạn đàu của bài viết?
II Phân tích
1 Nội dung và sứ mênh của văn nghệ:
- Văn nghệ phản ánh thực tại khách quan của cuộc sống
- Văn nghệ biểu hiện cái chủ quan của
người sáng tạo (Anh gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anh muốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh)
Trang 4* Nói gọn lại: Văn nghệ không chỉ phản
ánh cái khách quan mà còn biểu hiện cái chủ quan của người sáng tạo
? Theo em, những dẫn chứng này có
tác dụng gì với người đọc, người
nghe
- Thấy cái hay, cái đẹp, thương cảm
cuộc sống và con người.
? Đó chính là những lời nhắn, lời gửi
là thông điệp của ai đối với ai?
- Lời gửi, lời nhắn luôn luôn toát lên
từ nội dung hiện thực khách quan
được biểu hiện trong tác phẩm, nhưng
nhiều khi lại được nói ra một cách trực
tiếp, rõ ràng, có chủ định
Trăm năm trong…
Trải qua…
Những… lòng (NDu)
Trước đèn xem truyện Tây minh
Gẫm cười hai chữ nhân tình éo le
Trang 5(NĐC- Lục VânTiªn)
- HS đọc đoạn “Lời gửi của nghệ
thuật… một cách sống của tâm hồn”
? Đoạn này Nguyễn Đình Thi đi sâu
vào bàn về vấn đề gì?
GV: Tác phẩm nghệ thuật lấy chất liệu
từ ở thực tại đời sống nhưng không
phải là sự sao chép đơn giản chụp ảnh
nguyên xi, máy móc, thuyết lý khô
khan, đơn điệu mà văn nghệ…
- Nội dung phản ánh, thể hiện của văn nghệ
- Chứa đựng những say sưa, vui buồn,
mơ mộng của người nghệ sỹ
- Là tư tư tưởng, tấm lòng của người nghệ sỹ gửi gắm trong đó
- Làm rung cảm, ngỡ ngàng, mở rộng
và phát huy vô tận qua bao thế hệ bạn đọc
? Tác giả so sánh nội dung của văn
nghệ khác với nội dung của các bộ
môn khoa học như dân tộc, xã hội, địa
lý là gì?
- GV: Các bộ môn đó khám phá, miêu
tả, đúc kết bộ mặt tự nhiên –Xh, qui
luật khách quan
- Văn nghệ khám phá thể hiện chiều sâu tính cách, số phận của con người
- Văn nghệ phản ánh đời sống tình cảm sinh động của con người qua cái nhìn và tình cảm cá nhân của người nghệ sỹ
Trang 6- GV củng cố, chuyển ý khái quát tiết
2
C Củng cố, dặn dò:
1 Nhắc lại những luận cứ lớn của luận điểm 1 ở bài học là gì?
2 Chuẩn bị luận điểm 2 và 3 Hệ thống luận cứ là gì?
3 Lấy một số tác phẩm văn học chứng minh làm sáng tỏ luận điểm tác giả bàn bạc
TiÕt 2:
A Bài cũ:
? Đặc điểm về nội dung và sứ mệnh của văn nghệ là gì?
B Bài mới: GV chuyển tiếp
HS đọc từ :Lời gửi cuả nghệ thuật- Một cách sống của tâm hồn
? Nêu luận điểm 2 của bài viết?
? Muốn hiểu sức mạnh kỳ diệu của văn
nghệ, trước hết ta cần hiểu vì sao con
người cần đến tiếng nói của văn nghệ?
(HS tìm các dẫn chứng trong trang
13-14)
? Đọc bài thơ Từ ấy của Tố Hữu hoặc
bài quê hương của Tế Hanh , hãy cho
biết vì sao em yêu quí, trân trọng tác
phẩm này?
2
Sức mạnh và ý nghĩa kỳ diệu của
mỗi con người tiếp nhận văn nghệ.
- Văn nghệ giúp ta + Tự nhận thức bản thân + Sống đầy đủ, phong phú tốt đẹp hơn
- Tác phẩm văn học rọi vào bên trong chúng ta một ánh sáng riêng + Chiếu tỏa mọi người, mọi việc
Trang 7- Văn nghệ giỳp chỳng ta tự nhận thức
chớnh bản thõn mỡnh, giỳp ta sống đầy
đủ, phong phỳ hơn cuộc sống của chớnh
mỡnh
- Mỗi tỏc phẩm lớn rọi vào bờn trong
chỳng ta một thứ ỏnh sỏng riờng khụng
bao giờ nhoà đi, ỏnh sỏng ấy bõy giờ
biến thành của ta, chiếu toả lờn mọi việc
chỳng ta sống, mọi con người chỳng ta
gặp, làm thay đổi hẳn mắt ta nhỡn, úc ta
nghĩ đem tới cho cả thời đại họ một
cỏch sống của tõm hồn (chẳng hạn một
số bài thơ, cõu thơ của Tố Hữu trước
CM Thỏng Tỏm trong tập thơ Từ ấy,
những bài phờ bỡnh của Hoài Thanh,
Hoài Chõn trong tập Thi nhõn VN về
cỏc nhà thơ mới)
*
+ Thay đổi cỏch nhỡnh cỏch nghĩ
+ Đem tới cả thời đại cỏch sống tõm hồn
? Xỏc định cỏc luận chứng mà người
viết đưa ra làm tư liệu thuyết phục
người đọc
- GV: Người cần lao, người đi tự, người
nhà quờ lam lũ… một cõu ca dao gieo
vào lũng ta một ỏnh sỏng lay động tỡnh
cảm khỏc thường… được cười, được
+ Văn nghệ không thể xa rời cuộc sống nhất là cuộc sống nhân dân lao động + Văn nghệ làm cho cuộc sống hàng ngày trở nên tơi mát, đỡ khắc khổ, nh một món ăn tinh thần bổ ích không thể thiếu, giúp con ngời biết sống và biết mơ ớc vợt lên qua bao khó khăn, gian khổ
Trang 8khóc, vui buồn, hờn giận
? Văn nghệ có ý nghĩa sâu sa tốt đẹp với
con người và cuộc sống như thế nào?
*Văn nghệ đối với quần chúng nhân
dân:
- Đối với số đông những người cần lao,
những người bị tù chung thân trong
cuộc đời u tối vất vả, những người nhà
quê lam lũ vất vả… khi thưởng thức tiếp
nhận văn nghệ hình như họ biến đổi
hẳn… Câu ca dao gieo vào bóng tối ấy
một thứ ánh sáng lay động những tình
cảm, ý nghĩ khác thường, được khóc
thầm… làm cho tâm hồn họ được sống
- Văn nghệ không thể xa rời cuộc sống
nhất là cuộc sống nhân dân lao
dộng-Những con người VN đang chiến đấu và
sx trên khắp đất nước, đang làm tất cả
để đưa cuộc kháng chiến chống Pháp
đến thắng lợi
hiÖn t¹i
? Vì sao tác giả viết lời gửi của nghệ sỹ
cho nhân loại, cho đời sau phức tạp hơn,
phong phú hơn, sâu sắc hơn những bài
học luân lý, triết lý đời người, lời
- Nguyễn Đình Thi đi sâu bàn nội dung của văn nghệ- tư tưởng, tình cảm của nghệ sỹ gửi gắm trong tác phẩm Để hiểu
rõ tính phong phú, phức tạp, sâu sắc của
Trang 9khuyên xử thế dù là triết lý nổi tiếng sâu
sắc, chẳng hạn triết lý duy tâm, tài mệnh
tương đố hay tâm là gốc, tâm tự lòng
ta…?
nó, tác giả so sánh những lời gửi, lời nhắn bên ngoài, công khai trực tiếp, có khi đề lên ở đầu tác phẩm; sau đó nêu ra nội dung tư tưởng, tình cảm cụ thể là tất
cả những say sưa, vui buồn, yêu ghét, mơ mộng, phấn khích,… trong từng câu thơ trang sách,… trong từng hình ảnh nụ cười,… vốn rất quen thuộc mà vẫn hàm chứa bao nhiêu mới lạ, tiềm ẩn, làm ta ngạc nhiên Quen mà lạ là đặc điểm nội dung của văn nghệ
Tóm lại, nội dung văn nghệ khác với nội dung của các khoa học XH khác
như lịch sử, địa lý, Xh học, văn hoá học,
đạo đức học… là ở chỗ những khoa học này nhằm khám phá, miêu tả và đúc kết các hiện tượng tự nhiên hay Xh, các qui luật khách quan Còn nội dung văn nghệ tập trung khám phá, miêu tả chiều sâu tính cách, số phận con người, thế giới bên trong tâm lý, tâm hồn con người Đó là nội dung hiện thực mang tính hình tượng cụ thể, sinh động, là đời sống tư tưởng, tình cảm của con người qua cái nhìn và tình cảm cá nhân của người nghệ sỹ.
Trang 10- Tác giả muốn nhấn mạnh và lưu ý người đọc chính ở cái nội dung này để từ
đó bàn về ý nghĩa và sức mạnh kỳ diệu của văn nghệ đối với đời sống Xh và với mỗi con người tiếp nhận văn nghệ
? Luận điểm 3 của bài viết này là gì?
? Trong đoạn văn, không ít lần tác giả đưa ra
quan niệm của mình về bản chất của nghệ
thuật Bản chất đó là gì? Từ bản chất ấy, tác
giả diễn giải và làm rõ con đường đến với
người tiếp nhận, tạo nên sức mạnh kỳ diệu của
văn nghệ là gì?
(HS phát hiện, đọc ra câu văn nêu cách hiểu)
- Chỗ đứng của người nghệ sỹ là chỗ giao
nhau giữa tâm hồn con người với cuộc sống
sản xuất và chiến đấu; là ở tình cảm yêu ghét,
nỗi buồn vui trong đời sống thiên nhiên và đời
sống XH
- Nghệ thuật là tư tưởng, nhưng là tư tưởng đã
được nghệ thuật hoá, nghĩa là không trừu
tượng, một mình trên cao mà tư tưởng cụ thể,
sinh động, náu mình yên lặng, lắng sâu mà kín
3 Con đường riêng của văn nghệ đối với người tiếp nhận:
-> Nghệ thuật là tiếng nói của tình cảm
- Là yêu ghét, nỗi buồn vui trong đời sống thiên nhiên và đời sống XH
- Nghệ thuật là tư tưởng… lắng sâu
mà kín đáo chứ không lộ liễu, khô khan, áp đặt mệnh lệnh…
- Văn nghệ là kết tinh tâm hồn người sáng tác vừa là sợi dây truyền sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng, khơi dậy lòng nhiệt tình, quyết tâm, niềm tin, đánh thức tình yêu và lòng phẫn nộ chân chính… tạo sự sống cho tâm hồn
- Văn nghệ giúp con người tự nhận
Trang 11đáo chứ không lộ liễu, khô khan, áp đặt mệnh
lệnh…
Chính từ đặc điểm đó của nghệ thuật mà
con đường của nghệ thuật đến với người tiếp
nhận là con đường độc đáo Dẫn chứng cách
đọc một bài thơ hay: đọc nhiều lần, đọc bằng
cả tâm hồn, cùng tác giả trao đổi ngẫm nghĩ,
chiêm nghiệm… Đọc cái ý tại ngôn ngoại, cái
ngân nga ngoài lời, chữ hết, lời tận mà ý
không cùng Cái ẩn dấu sau từng con chữ, cái
khoảng trống giữa những dòng thơ
- Văn nghệ là kết tinh tâm hồn người sáng tác
vừa là sợi dây truyền sự sống mà nghệ sĩ
mang trong lòng, khơi dậy lòng nhiệt tình,
quyết tâm, niềm tin, đánh thức tình yêu và
lòng phẫn nộ chân chính… tạo sự sống cho
tâm hồn
- Văn nghệ giúp con người tự nhận thức, tự
xây dựng nhân cách và cách sống của bản
thân con người cá nhân và XH
- Đặc biệt văn nghệ thực hiện các chức năng
đó một cách tự nhiên có hiệu quả lâu bền và
sâu sắc vì nó tác động đến tình cảm và bằng
tình cảm mà đến nhận thức và hành động tự
giác
thức, tự xây dựng nhân cách và cách sống của bản thân con người
cá nhân và XH
- Đặc biệt văn nghệ thực hiện các chức năng đó một cách tự nhiên có hậu quả lâu bền và sâu sắc vì nó tác động đến tình cảm và bằng tình cảm mà đến nhận thức và hành động tự giác
- Đó chính là khả năng và sức mạnh
kỳ diệu của văn nghệ
Trang 12- Đó chính là khả năng và sức mạnh kỳ diệu
của văn nghệ
HS đọc ghi nhớ SGK
Nội dung ghi nhớ gồm mấy ý- diễn đạt bằng
lời tóm tắt
? Cảm nhận của em về cách viết văn nghị luận
của Nguyễn Đình Thi là gì?
III Tổng kết:
* ND: Văn nghệ, bằng rung động
mãnh liệt của tâm hồn nối sợi dây đồng cảm giữa nghệ sỹ và bạn đọc
- Văn nghệ giúp con người sống phong phú hơn và tự hoàn thiện nhân cách, tâm hồn
* Đặc sắc nghệ thuật cuả bài văn
nghị luận:
- Bố cục hợp lý chặt chẽ, tự nhiên
- Giàu hình ảnh, cảm xúc, dẫn chứng thực tế
- Giọng văn chân thành say sưa nhiệt tâm
C Củng cố, luyện tập, dặn dò:
1 Thảo luận: Thử hình dung trong thế kỷ XXI không còn tồn tại văn nghệ,
các nghệ sỹ không còn sáng tác và biểu diễn, các thư viện biến mất 1 năm,
thế giới và mỗi người sẽ ra sao?
2 Vai trò và sứ mệnh của văn nghệ là gì? Con đường riêng độc đáo của
văn nghệ là gì?
Trang 133 Học kỹ nội dung và nghệ thuật
4 Chuẩn bị hành trang vào hế kỷ mới