TIẾNG NÓI CỦA VĂN NGHỆ trích Nguyễn Đình Thi A-MỤC TIÊU BÀI DẠY: Giúp học sinh : - Hiểu được nội dung của văn nghệ và sức mạnh kỳ diệu của nó đối với đời sống con người.. Nhà văn Nguy
Trang 1TIẾNG NÓI CỦA VĂN NGHỆ (trích)
Nguyễn Đình Thi
A-MỤC TIÊU BÀI DẠY: Giúp học sinh :
- Hiểu được nội dung của văn nghệ và sức mạnh kỳ diệu của nó đối với đời sống con người
- Hiểu thêm cách viết bài văn nghị luận qua tác phẩm nghị luận ngắn gọn, chặt chẽ và giàu hình ảnh của Nguyễn Đình Thi
B-CHUẨN BỊ:
- Giáo viên: Chân dung Nguyễn Đình Thi, toàn văn bài viết
- Học sinh : Tìm đọc toàn văn bài viết trong mấy vấn đề về văn học, hoặc tuyển tập Nguyễn Đình Thi (tập3)
C.TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
*Hoạt động 1: Khởi động:
1-Tổ chức:
2-Kiểm tra:
- Phân tích tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách ? Nhận xét về cách trình bày luận điểm này của tác giả?
-Cần chọn sách và đọc sách như thế nào?
-Kiểm tra sự chuẩn bị bài , đồ dùng học tập của học sinh
3-Bài mới: Giới thiệu bài:
Văn nghệ có nội dung và sức mạnh như thế nào? Nhà nghệ sỹ sáng tác tác phẩm với mục đích gì? Văn nghệ đến với người tiếp nhận bằng con đường nào? Nhà văn Nguyễn Đình Thi đã góp phần trả lời câu hỏi trên qua bài nghị luận “Tiếng nói của văn nghệ”-văn bản mà chúng ta được tìm hiểu trong giờ học hôm nay
*Hoạt động 2: Đọc - hiểu văn bản:
GV hướng dẫn HS đọc
Yêu cầu đọc to, rõ, chính xác, diễn
cảm
GV đọc mẫu - học sinh đọc
GV nhận xét học sinh đọc
? Dựa vào phần chú thích * trong
I-Tiếp xúc văn bản:
1-Đọc văn bản:
2-Tìm hiểu chú thích: (SGK trang 16,17)
Trang 2chính về tác giả.
?Cho biết hoàn cảnh ra đời của văn
bản
Chú ý các chú thích 1,2,3,4,6,11
? Xác định kiểu văn bản
? VB (trích) được chia làm mấy
phần, nêu luận điểm của từng phần
*Tác giả: Nguyễn Đình Thi (1924-2003)
- Quê ở Hà Nội
- Hoạt động văn nghệ khá đa dạng: làm thơ, viết văn, soạn kịch, sáng tác nhạc, viết lý luận phê bình…
- Năm 1996 Ông được Nhà nước tặng giải thưởng
Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
*Tác phẩm: Hoàn cảnh ra đời của tiểu luận
“Tiếng nói của văn nghệ”
- Viết năm 1948- Trong thời kỳ chúng ta đang xây dựng một nền văn học nghệ thuật mới đậm đà tính dân tộc đại chúng, gắn bó với cuộc kháng chiến vĩ đại của nhân dân: Kháng chiến chống Pháp
- In trong cuốn “Mấy vấn đề văn học”(XB năm 1956)
3-Bố cục:
- Kiểu văn bản nghị luận về một vấn đề văn nghệ
- 2 phần:
(1): Từ đầu đến “một cách sống của tâm hồn”
Trình bày luận điểm: Nội dung của văn nghệ:
cùng với thực tại khách quan, nội dung của văn nghệ còn là nhận thức mới mẻ, là tất cả tư tưởng tình cản của cá nhân nghệ sỹ Mỗi tác phẩm văn nghệ lớn là một cách sống của tâm hồn, từ đó làm thay đổi hẳn mắt ta nhìn, óc ta nghĩ”
(2): Còn lại: Sức mạnh kỳ diệu của văn nghệ
Với 2 luận điểm:
(1) - Tiếng nói của văn nghệ rất cần thiết đối với đời sống của con người, nhất là trong hoàn cảnh chiến đấu, sản xuất vô cùng gian khổ của dân tộc
ta ở những năm đầu kháng chiến
(2)- Văn nghệ có khả năng cảm hoá , sức mạnh lôi cuốn của nó thật là kỳ diệu bởi đó là tiếng nói của tình cảm, tác động tới mỗi con người qua những rung cảm sâu xa từ trái tim
- Các phần trong văn bản có sự liên kết chặt chẽ,
Trang 3? Nhận xét về bố cục , hệ thống
luận điểm của văn bản
Theo dõi văn bản: Phần 1(Từ đầu
đến Nguyễn Du hay Tônx Tôi)
? Nhắc lại luận điểm trong phần 1
của văn bản
? Luận điểm này đươc thể hiện
trong những câu văn nào
? Để làm sáng tỏ luận điểm trên, tác
giả đã đưa ra và phân tích những
dẫn chứng nào
? Nhận xét về cách lập luận của tác
giả
? Em học tập được gì ở phương
pháp lập luận của tác giả khi tạo lập
mạch lạc, các luận điểm vừa có sự giải thích cho nhau, vừa được tiếp xúc tự nhiên theo hướng ngày càng phân tích sâu sức mạnh đặc trưng của văn nghệ
II-Phân tích văn bản:
1-Nội dung của văn nghệ:
*Luận điểm: Văn nghệ không chỉ phản ánh thực
tại khách quan mà còn thể hiện tư tưởng, tình cảm của nghệ sỹ, thể hiện đời sống tinh thần của cá nhân người sáng tác
“Tác phẩm nghệ thuật …góp vào đời sống xung quanh”
*Đưa ra 2 dẫn chứng:
(1)-Hai câu thơ tả cảnh mùa xuân trong “truyện Kiều” với lời bình:
-Hai câu thơ làm chúng ta rung động với cái đẹp lạ lùng mà tác giả đã miêu tả
-“ cảm thấy trong lòng ta có những sự sống tươi trẻ luôn luôn tái sinh ấy”
Đó chính là lời gửi, lời nhắn - một trong những nội dung của “truyện Kiều”
(2)Cái chết thảm khốc của Anna Ca rê nhi -na(Trong tiểu thuyết cùng tên của L Tônx tôi) làm cho người đọc “đầu óc bâng khuâng nặng những suy nghĩ trong lòng còn vương vấn những vui buồn không bao giờ quên được nữa
Đó chính là lời gửi, lời nhắn của L.Tônx tôi
Chọn lọc đưa ra 2 dẫn chứng tiêu biểu, dẫn ra từ 2 tác phẩm nổi tiếng của 2 tác giả vĩ đại của văn học dân tộc và thế giới cùng với những lời phân tích bình luận sâu sắc
Trang 4VB nghị luận Thảo luận (Chọn lọc
dẫn chứng, lập luận chặt chẽ sẽ tạo
lập được văn bản có sức thuyết
phục với người đọc)
- Tiếp tục theo dõi phần (đoạn văn
từ “Lời gửi của nghệ thuật đến một
cách sống của tâm hồn”)
? Theo tác giả, lời gửi của nghệ
thuật, ta cần hiểu như thế nào cho
đúng
? Để thuyết phục người đọc người
nghe, tác giả đưa ra những dẫn
chứng nào
? Vậy lời gửi của nghệ thuật, hiểu
một cách ngắn gọn nhất là gì
? Như vậy nội dung của văn nghệ là
gì
? Tiểu luận: Nội dung của văn nghệ
khác với nội dung của các bộ môn
khoa học xã hội khác ở những điểm
nào
*Lời gửi của nghệ thuật:
- “Lời gửi của nghệ thuật không những là một bài học luận lí hay một triết lý về đời người hay những lời khuyên xử thế hay một sự thực tâm lý hoặc xã hội”
- Lời gửi của nghệ thuật còn là tất cả những say sưa, vui buồn, yêu ghét, mơ mộng, phấn khích…”
Đưa ra 2 dẫn chứng(“Truyện Kiều”, tiểu thuyết “An-na Ca-rê-nhi-na”)
Tác phẩm văn nghệ không cất lên những lời thuyết lý khô khan mà chứa đựng tất cả những say sưa, vui buồn, yêu ghét, mơ mộng của nghệ
sỹ Nó mang đến cho chúng ta bao rung động, ngỡ ngàng trước những điều tưởng chừng đã rất quen thuộc
*Nội dung của văn nghệ là hiện thực mang tính cụ thể sinh động, là đời sống tình cảm của con người qua cái nhìn và đời sống tình cảm có tính cá nhân của người nghệ sỹ
Nội dung của văn nghệ còn là dung cảm là nhận thức của người tiếp nhận Nó sẽ được mở rộng , phát huy vô tận qua thế hệ người đọc, người xem
(Những bộ môn khoa học khác như: Lịch sử , địa lý… khám phá , miêu tả và đúc kết bộ mặt tự nhiên hay xã , hội các quy luật khách quan Văn nghệ tập chung khám phá thể hiện chiều sâu tính cách , số phận con người, thế giới bên trong tâm lý , tâm hồn con người.)
*Hoạt động 3: Củng cố, dặn dò.
-Khắc sâu: nội dung phản ánh, thể hiện của văn nghệ?
Trang 5-Về nhà học bài: + Câu hỏi: Phân tích nội dung phản ánh , thể hiện của văn nghệ.
*********************************************
TIẾNG NÓI CỦA VĂN NGHỆ (tiếp)
- Nguyễn Đình Thi -
A-MỤC TIÊU BÀI DẠY.
Tiếp tục giúp học sinh:
- Hiểu được sức mạnh kỳ diệu của văn nghệ với đời sống con người
- Hiểu thêm cách viết bài văn nghị luận qua tác phẩm nghị luận ngắn gọn , chặt chẽ và giàu hình ảnh của Nguyễn Đình Thi
B-CHUẨN BỊ.
- GV: sưu tầm toàn văn bài viết trong “ Mấy vấn đề về văn học” hoặc “Tuyển tập Nguyễn Đình Thi” (tập III)
- HS: soạn kỹ bài
C-TIẾN TRÌNH BÀI DẠY.
*Hoạt động 1: Khởi động.
1-Tổ chức :
2-Kiểm tra:
- Phân tích nội dung phản ánh của văn nghệ trong phần I của văn bản
- Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh
3-Bài mới: Giới thiệu bài:
Tiết trước , chúng ta đã cùng tìm hiểu nội dung phản ánh của văn nghệ Giờ học này, chúng ta tiếp tục tìm hiểu phần còn lại của văn bản , để thấy được sức mạnh kỳ diệu của nó đối với đời sống con người
Trang 6* Hoạt động 2:
Đọc-hiểu văn bản (tiếp)
Để hiểu được sức mạnh kì diệu
của văn nghệ, trước hết phải lý
giải được vì sao con người cần
đến tiếng nói của văn nghệ?
(Chú ý đoạn văn “ chúng ta
nhận của những nghệ sĩ….cách
sống của tâm hồn”)
? Lấy VD từ các tác phẩm văn
nghệ đã được học và đọc thêm
để làm sáng tỏ
? Như vậy nếu không có văn
nghệ thì đời sống con người sẽ
ra sao
*Chú ý phần văn bản từ “sự
sống ấy “ đến hết
?Trong đoạn văn T/G đã đưa ra
quan niệm của mình về bản
II-Phân tích văn bản 1-Nội dung của văn nghệ 2-Sức mạnh kì diệu của văn nghệ đối với đời sống con người.
*Con người cần đến tiếng nói của văn nghệ:
-“Mỗi tác phẩm lớn như rọi vào bên trong chúng ta một ánh sáng riêng…làm cho thay đổi hẳn mắt ta nhìn, óc
ta nghĩ ”Văn nghệ giúp cho chúng ta được cuộc sống đầy đủ hơn, phong phú hơn với cuộc đời, với chính mình VD: Các bài thơ “ánh trăng” của Nguyễn Duy,
“Bài học đường đời đầu tiên” ( trích “Dế Mèn phiêu lưu ký”) của Tô Hoài, “Bức tranh của em gái tôi”-của
Tạ Duy Anh
-Văn nghệ với đời sống quần chúng nhân dân-những con người Việt Nam đang chiến đấu,sản xuất trong thời
kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp: “ những người rất đông …bị tù trung thân trong cuộc đời u tối, vất vả không mở được mắt” thì tiếng nói của văn nghệ
là sợi dây buộc chặt họ với cuộc đời thường bên ngoài , với tất cả những sự sống, hoạt động, những vui buồn gần gũi
-Văn nghệ góp phần làm tươi mát sinh hoạt khắc khổ hàng ngày, giữ cho cuộc đời luôn vui tươi Tác phẩm văn nghệ hay giúp cho con người luôn vui lên, biết rung cảm và ước mơ trong cuộc đời còn lắm vất vả cực nhọc
Nếu không có văn nghệ thì cuộc sống tinh thần thật nghèo nàn, buồn tẻ tù túng
*Bản chất của văn nghệ:
-Là “tiếng nói tình cảm” Tác phẩm văn nghệ chứa đựng “ tình yêu ghét, niềm vui buồn” của con người chúng ta trong đời sống thường ngày – Nghệ thuật còn nói nhiều với tư tưởng” nhưng là tư tưởng không khô khan, trừu tượng mà lắng sâu, thấm vào những cảm xúc , những nỗi niềm
*Con đường đến với người tiếp nhận, tạo nên sức
mạnh kì diệu của văn nghệ:
-Tác phẩm văn nghệ lay động cảm xúc,đi vào nhận
Trang 7chất của văn nghệ Vậy bản
chất của văn nghệ là gì?
?Từ bản chất của văn nghệ,
T/G đã diễn giải và làm rõ con
đường đến với người tiếp
nhận- tạo nên sức mạnh kì diệu
của nghệ thuật là gì
? Khi tác động bằng nội dung
và cách thức đặc biệt này thì
vâưn nghệ đã giúp con người
điều gì
? Nhận xét về nghệ thuật lập
luận của T/G, tác dụng của
nghệ thuật lạp luận đó
thức, tâm hồn chúng ta qua con đường tình cảm…Đến với một tác phẩm văn nghệ, chúng ta được sống cùng cuộc sống miêu tả trong đó, được yêu, ghét, vui, buồn, đợi chờ…cùng các nhân vật và người nghệ sĩ
-“nghệ thuật không đứng ngoài trỏ vẽ cho ta đường đi, nghệ thuật vào đốt lửa trong lòng chúng ta, khiến chúng ta phải tự bước lên trên đường ấy”
Văn nghệ giúp mọi người tự nhận thức mình, tự xây dựng mình Như vậy văn nghệ thực hiện các chức năng của nó một cách tự nhiên có hiệu quả lâu bền và sâu sắc
-Nghệ thuật lập luận: cách viết giàu hình ảnh, dẫn chứng phong phú, sát thực, giọng văn say sưa chân thành
Sức thuyết phục cao
*Hoạt động 3: Tổng kết,ghi nhớ( SGK/17)
? cảm nhận của em về cách
viết văn nghị luận của tác giả
qua văn bản này
? Nêu nội dung chính của văn
bản “Tiếng nói của văn nghệ”
2 HS đọc ghi nhớ
1-Nghệ thuật
- Bố cục chặt chẽ, hợp lý, cách dẫn dắt tự nhiên
- Cách viết giàu hình ảnh, nhiều dẫn chứng về thơ văn
và về đời sống thực tế
-Giọng văn toát lên lòng chân thành, niềm say sưa, đặc biệt hứng dâng cao ở phần cuối
2-Nội dung
Văn nghệ nối sợi dây đồng cảm kì diệu giữa nghệ sĩ với bạn đọc thông qua những rung động mãnh liệt, sâu xa của trái tim Văn nghệ giúp con người được sống phong phú hơn và tự hoàn thiện nhân cách , tâm hồn mình
* Ghi nhớ (SGK 17)
*Hoạt động 4: Củng cố, dặn dò
Trang 8- GV hệ thống bài: +Sức mạnh kì diệu của văn nghệ với đời sống con người.
+Cách viết bài văn nghị luận qua văn bản của Nguyễn Đình Thi
- Hướng dẫn HS làm bài tập (SGK/17): HS tự chọn một tác phẩm văn nghện mà mình yêu thích, sau đó phân tích ý nghĩa tác động của tác phẩm ấy với mình
- GV hướng dẫn HS về nhà:
+Làm các BT ( SBT )
+Soạn VB: “Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới”