Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo công giáo trên địa bàn thành phố hà nội

Tác giả đã có nhiều nỗ lực trong quá trình nghiên cứu, song không tránh khỏi những thiếu sót, tôi mong nhận được những ý kiến chỉ dẫn, đóng góp của các thầy cô và bạn bè, đồng nghiệp để

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS TS HOÀNG VĂN CHỨC

2 TS HOÀNG QUANG ĐẠT

HÀ NỘI, 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng cá nhân tôi Các thông tin, số liệu của luận án được trình bày trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

Việc sử dụng, trích dẫn tư liệu của một số công trình nghiên cứu đã công bố khi đưa vào luận án được thực hiện đúng theo quy định Kết quả nghiên cứu khoa học của luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Đỗ Hoàng Vương

LỜI CẢM ƠN

Nghiên cứu quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo là một trong những nội dung của khoa học quản lý nói chung và khoa học quản lý hành chính nhà nước nói riêng Công trình nghiên cứu là kết quả trong thời gian học tập, nghiên cứu của tác giả tại Khoa Sau Đại học, Khoa QLNN về Xã hội, thuộc Học viện Hành chính Quốc gia

Với tình cảm chân thành, Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia; quí thầy, cô của Học viện; Thầy, Cô Khoa Sau đại học, Khoa QLNN về Xã hội; đặc biệt là PGS.TS Hoàng Văn Chức và TS Hoàng Quang Đạt, những người Thầy đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập,

từ xây dựng đề cương, tổ chức nghiên cứu, khảo sát thực địa đến phân tích số liệu và báo cáo hoàn thành luận án

Xin cảm ơn sự quan tâm tạo điều kiện của Ban Tôn giáo Chính phủ, Ban Tôn giáo, Công An thành phố Hà Nội, UBMTTQ Thành phố; UBND các quận, huyện, thị xã trên địa bàn thành phố Hà Nội Xin cảm ơn đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về tôn giáo các cấp, cán bộ đoàn thể và đồng nghiệp đã nhiệt tình cung cấp số liệu, tham gia đóng góp ý kiến qua phiếu điều tra, trao đổi trực tiếp những nội dung của đề tài nghiên cứu

Tác giả đã có nhiều nỗ lực trong quá trình nghiên cứu, song không tránh khỏi những thiếu sót, tôi mong nhận được những ý kiến chỉ dẫn, đóng góp của các thầy cô và bạn bè, đồng nghiệp để bổ sung, hoàn thiện, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc nâng cao hiệu quản quản lý nhà nước đối với hoạt động đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội trong những năm tiếp theo

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Đỗ Hoàng Vương

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN vii

DANH MỤC BẢNG viii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ ix

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8

1.1 Công trình nghiên cứu về đạo Công giáo 8

1.1.1 Những công trình nghiên cứu về đạo Công giáo ở ngoài nước 8

1.1.2 Những công trình nghiên cứu về đạo Công giáo trong nước 10

1.2 Công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo 18

1.2.1 Những công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn cả nước 18

1.2.2 Những công trình nghiên cứu về đạo Công giáo và quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội 22

1.3 Nhận xét về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra đối với đề tài luận án 23

1.3.1 Kết quả đạt được 23

1.3.2 Những nội dung chưa được tìm hiểu, nghiên cứu sâu 25

1.3.3 Những vấn đề đặt ra cho đề tài luận án cần tiếp tục nghiên cứu 26

Chương 2 CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA ĐẠO CÔNG GIÁO 29

2.1 Những khái niệm cơ bản liên quan đến luận án 29

2.1.1 Tôn giáo, đạo Công giáo và hoạt động đạo Công giáo 29

2.1.2 Giáo lý, giáo luật và lễ nghi tôn giáo 31

2.1.3 Tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc 32

2.1.4 Chức sắc và tín đồ tôn giáo 34

2.2 Khái quát về đạo Công giáo trên thế giới và ở Việt Nam 34

2.2.1.Khái quát về đạo Công giáo 34

2.2.2 Đạo Công giáo ở Việt Nam 40

2.3 Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo 46

2.3.1 Sự cần thiết quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo 46

2.3.2 Khái niệm quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo 49

2.3.3 Chủ thể, đối tượng quản lý nhà nước đối với hoạt động đạo Công giáo 51

2.3.4 Nội dung, phương thức quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo 52

2.3.5 Những yếu tố tác động đến quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo 58

2.4 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo 61

2.4.1 Kinh nghiệm của một số địa phương 61

2.4.2 Bài học kinh nghiệm cho thành phố Hà Nội 70

Chương 3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ĐẠO CÔNG GIÁO VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA ĐẠO CÔNG GIÁOTRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 74

3.1 Khái quát về thành phố Hà Nội 74

3.1.1 Vị trí địa lý 74

3.1.2 Kinh tế, văn hóa - xã hội 74

3.1.3 Dân cư, tín ngưỡng, tôn giáo 75

3.2 Đạo Công giáo Hà Nội và thực trạng hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội 76

3.2.1 Khái quát về Tổng giáo phận Hà Nội 76

3.2.2 Đạo Công giáo và hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội 81

3.2.3 Đặc điểm của tín đồ đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội 84

3.3 Thực trạng thực hiện các nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay 86

3.3.1 Xây dựng, hướng dẫn và tổ chức thực thi chính sách, pháp luật về tôn giáo 86

3.3.2 Tuyên truyền phổ biến pháp luật và vận động chức sắc, tín đồ đạo Công giáo 90

3.3.3 Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về tôn giáo của Thành phố 95

3.3.4 Thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức quản lý nhà nước về tôn giáo của TP Hà Nội 99

3.3.5 Quản lý nhà nước đối với tổ chức và hoạt động của đạo Công giáo trên địa

bàn thành phố Hà Nội 101

3.3.6 Quản lý đất đai, cấp phép xây dựng, trùng tu, sửa chữa các công trình, kiến trúc đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố 110

3.3.7 Quản lý hoạt động đối ngoại Công giáo trên địa bàn Thành phố 114

3.3.8 Phối hợp các đoàn thể quần chúng nhân dân trong quản lý hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố 116

3.3.9 Kiểm tra, thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật nhà nước về tôn giáo và hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố 118

3.4 Nhận xét thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên thành phố Hà Nội 121

3.4.1 Những kết quả đạt được 121

3.4.2 Những hạn chế, bất cập 125

3.4.3 Nguyên nhân 126

Chương 4 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA ĐẠO CÔNG GIÁO TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 131

4.1 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và của thành ủy thành phố Hà Nội về tôn giáo và công tác tôn giáo 131

4.1.1 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tôn giáo 131

4.1.2 Quan điểm của thành ủy Thành phố về công tác tôn giáo trong tình hình mới 133

4.2 Dự báo xu hướng hành đạo của đạo Công giáo trên địa bàn Hà Nội 135

4.2.1 Xu hướng đối thoại, tuân thủ pháp luật trong quan hệ với chính quyền Thành phố 135

4.2.2 Xu hướng củng cố đức tin và truyền giáo gắn với hội nhập văn hóa, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay 136

4.2.3 Phát triển đạo gắn với hoạt động xã hội, từ thiện, nhận đạo 136

4.2.4 Xu hướng mở rộng quan hệ đối thoại liên tôn, quan hệ quốc tế 137

4.2.5 Thế lực thù địch lợi dụng vấn đề về đất đai, xây dựng cơ sở thờ tự để xâm hại đến an ninh, trật tự của thành phố 138

4.3 Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội 138

4.3.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật quản lý nhà nước về tôn giáo, tăng cường

thể chế văn bản pháp luật về tôn giáo 138

4.3.2 Đổi mới hoạt động tuyên truyền vận động chức sắc, tín đồ đạo Công giáo 142

4.3.3 Củng cố, kiện toàn tổ chức bộ máy; nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, công chức quản lý nhà nước về tôn giáo thành phố Hà Nội 146

4.3.4 Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức đoàn thể trong quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố 152

4.3.5 Thực hiện tốt chính sáchnhà đất liên quan đến đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố 155

4.3.6 Quản lý hoạt động của các dòng tu đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố 157

4.3.7 Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và đấu tranh, phòng ngừa vi phạm pháp luật trong hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố 158

KẾT LUẬN 163

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ 165

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 166

PHỤ LỤC i

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

HĐND Hội đồng nhân dân

MTTQ

MEP

Mặt trận Tổ quốc Hội Thừa sai Pari QLNN

TNTG

Quản lý nhà nước Tín ngưỡng, tôn giáo

UBĐKCG Ủy ban đoàn kết Công giáo UBMTTQ Ủy ban Mặt trận Tổ quốc

UBND Ủy ban nhân dân

VPQPPL Văn bản quy phạm pháp luật XHCN Xã hội chủ nghĩa

công chức chuyên trách QLNN về tôn giáo TP Hà Nội 99Bảng 3.4: Thống kê về trình độ tin học, ngoại ngữ, kiến thức tôn giáo và kinh nghiệm

quản lý của cán bộ, công chức chuyên trách QLNN về tôn giáo TP Hà Nội 100Bảng 3.5: Kết quả khảo sát về thực trạng thực hiện quản lý đất đai, cấp giấy

chứng nhận quyền sử dụng đất; xây mới, sửa chữa và trùng tu các công trình kiến trúc của đạo Công giáo ở TP Hà Nội 112Bảng 3.6: Kết quả khảo sát thực trạng phối hợp giữa các cơ quan thành phố với

MTTQ và các thành viên trong QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội 117Bảng 3.7: Kết quả khảo sát về thực trạng thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu

nại, tố cáo của các cơ quan chức năng trong việc chấp hành chính sách, phát luật có liên quan đến đạo Công giáo trên địa bàn thành phố

Hà Nội 120Bảng 4.1: Kết quả khảo sát về phương hướng kiện toàn bộ máy QLNN về tôn

giáo của thành phố Hà Nội 148Bảng 4.2 Kết quả khảo sát về biện pháp tăng cường chất lượng đội ngũ cán bộ,

công chức QLNN về tôn giáo của TP Hà Nội 151

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Kết quả khảo sát thực trạng về mức độ đáp ứng được của thể chế

pháp luật QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo ở nước ta hiện nay 90Biểu đồ 3.2: Kết quả khảo sát thực trạng về chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức

QLNN về tôn giáo TP Hà Nội 101Biểu đồ 3.3: Kết quả khảo sát thực trạng QLNN đối với tổ chức và hoạt động của

các dòng tu đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội 103Biểu đồ 3.4: Khảo sát thực trạng quản lý các hoạt động từ thiện, nhân đạo, xã hội

hóa giáo dục, y tế của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội 109Biểu đồ 4.1: Kết quả khảo sát tính cần thiết của việc hoàn thiện hệ thống pháp

luậtt và thể chế hệ thống chính sách, pháp luật về tôn giáo ở nước ta hiện nay 139Biểu đồ 4.2: Kết quả khảo sát về tính cần thiết của việc kiện toàn bộ máy QLNN

về tôn giáo của thành phố Hà Nội 147Biểu đồ 4.3: Kết quả khảo sát về tính cần thiết phải nâng cao năng lực cho đội

ngũ cán bộ, công chức QLNN về tôn giáo thành phố Hà Nội 150Biểu đồ 4.4 Kết quả khảo sát về tính cần thiết tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan

chức năng trong QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố 154

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ tổ chức bộ máy QLNN về tôn giáo của TP Hà Nội 98

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nằm giữa đồng bằng Sông Hồng là thành phố Hà Nội, mảnh đất Thăng Long xưa với hơn nghìn năm lịch sử văn hiến, đồng thời là thủ đô nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay Là một thành phố cổ kính, lâu đời, Hà Nội được các triều đại Lý, Trần, Lê, Mạc lựa chọn là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước, với tên gọi là Thăng Long Trong thời kỳ Pháp thuộc, Hà Nội được thực dân Pháp lựa chọn là trung tâm đầu não của Liên bang Đông Dương, Phủ toàn quyền của Pháp được xây dựng từ năm 1901 - 1906 tại đường Hùng Vương, Hà Nội, với quy mô hoành tráng, uy nghiêm và quyền lực, đây chính là biểu tượng quyền uy, phản ánh sức mạnh

và vinh quang của nước Pháp Cách mạng tháng 8/1945 thành công, Hà Nội được Đảng cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn là trung tâm đầu não về chính trị, kinh tế của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa Sau khi thống nhất đất nước,

Hà Nội đã được Quốc hội Việt Nam lựa chọn là thủ đô của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam cho đến ngày nay

Trải qua nhiều lần chia tách, sáp nhập, từ ngày 01/8/2008, thực hiện Nghị quyết

số 18/2008/NQ-QH của Quốc hội, Hà Nội mở rộng địa giới hành chính, sáp nhập tỉnh

Hà Tây và huyện Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc và một số xã của tỉnh Hòa Bình vào thành phố Hà Nội và Hà Nội trở thành một trong những thủ đô có diện tích lớn trên thế giới Sau sáp nhập, cùng với Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội là thành phố có quy mô lớn nhất về diện tích và dân số ở Việt Nam, được xếp hạng đặc biệt theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 Hiện nay, Hà Nội có diện tích là 3.344 km2, dân số trên 7,5 triệu người, với 30 đơn vị hành chính cấp huyện, tiếp giáp với các tỉnh: Thái Nguyên, Vĩnh Phúc ở phía Bắc; phía Nam giáp Hà Nam và Hoà Bình; phía Đông giáp các tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh và Hưng Yên; phía Tây giáp tỉnh Hoà Bình và Phú Thọ

Với vị trí là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, Hà Nội cũng đồng thời là trung tâm của nhiều tôn giáo lớn trên địa bàn cả nước Trên toàn thành phố Hà Nội hiện có 7 tôn giáo lớn (đã được nhà nước Việt Nam công nhận) là: Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Cao Đài, Hồi giáo, Baha’I và Minh Sư đạo Đạo Công giáo tại Hà Nội có trụ sở Hội đồng Giám mục Việt Nam; Đại chủng viện liên địa phận Hà Nội đào tạo linh mục cho 15 tỉnh thành phố phía Bắc

Là một trong những tôn giáo lớn trên thế giới, đứng thứ 2 tại Việt Nam, đạo Công giáo du nhập vào Thăng Long (Hà Nội) năm 1626 đến nay đã gần 400 năm Kể

từ khi xuất hiện tại đất Thăng Long đến nay, trải qua nhiều biến cố lịch sử, đạo Công giáo đã đạt được những kết quả to lớn trong sứ mệnh truyền đạo và phát triển tín đồ Đến nay, Đạo Công giáo ở Hà Nội gồm 83 giáo xứ, 306 họ giáo; 04 giám mục (01 Tổng giám mục, 01 giám mục, 02 giám mục phụ tá), 85 linh mục, gần 2.000 chức việc; hơn 400 cơ sở thờ tự; gần 193.000 tín đồ; 23 cộng đoàn tu sĩ ở 20 tu viện; là địa bàn duy nhất trong cả nước có các xứ, họ đạo thuộc sự quản lý của 03 Toà giám mục:

Hà Nội, Hưng Hoá, Bắc Ninh

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Thành ủy và chính quyền thành phố Hà Nội, các hoạt động TNTG luôn hoạt động ổn định, nền nếp, nhất là kể từ khi

Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo Quản lý nhà nước về tôn giáo trên địa bàn thủ đô đã đạt nhiều kết quả khích lệ, đáp ứng được cơ bản như cầu TNTG và quyền tự do TNTG cho một bộ phận quần chúng nhân dân có đạo Các tổ chức, pháp nhân tôn giáo ngày càng hoạt động ổn định, chấp hành tốt những chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước Chức sắc, tín đồ các tôn giáo phấn khởi, tin tưởng vào sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền thành phố; thi đua lập thành tích thực hiện các phong trào xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tình hình an ninh tôn giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội ngày càng được đảm bảo, góp phần ổn

Công tác quản lý hoạt động của các chức sắc, tín đồ đạo Công giáo mặc dù đã

có những chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn còn nhiều tồn tại, yếu kém nhất là việc quản lý hoạt động của các dòng tu, các hội đoàn đạo Công giáo Việc quản lý những hoạt động từ thiện, nhân đạo; đào tạo chức sắc, hoạt động giáo dục và y tế của các cơ

sở đạo Công giáo còn nhiều vướng mắc, khó khăn Công tác quy hoạch, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và giải quyết những tồn tại về nhà đất đạo Công giáo triển khai chậm, còn nhiều vướng mắc bởi nhiều nguyên nhân khác nhau Mở cửa, hội nhập quốc tế, các thế lực thù địch bên trong và ngoài nước gần đây có những dấu hiệu tăng cường lợi dụng hoạt động đạo Công giáo để chống phá Đảng và Nhà nước, gây mất ổn định chính trị, xã hội

Trước những diễn biến của tình hình hoạt động đạo Công giáo trên địa bàn, Ban Tôn giáo và chính quyền các cấp của thành phố đã có nhiều nỗ lực cố gắng và có được những kết quả nhất định, song tình hình hoạt động đạo Công giáo trên địa bàn vẫn còn diễn biến phức tạp, đặc biệt là những hoạt động liên quan như khiếu kiện, khiếu nại; tranh chấp đất đai; tập trung đông người cầu nguyện trái pháp luật; lôi kéo giáo dân xâm hại đến an ninh, trật tự; xuyên tạc chủ trương, chính sách, pháp luật nhà nước về tôn giáo; vu khống chính quyền, Công an, và các lãnh đạo Thành phố trong việc thực

thi chính sách, pháp luật nhà nước về tôn giáo

Xuất phát từ thực tiễn QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố, với mong muốn tìm ra những giải pháp để nâng cao hiệu quả QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo, góp phần ổn định đời sống tinh thần, tạo động lực cho

sự phát triển kinh tế xã hội bền vững trên địa bàn Thủ đônên tác giả đã chọn đề tài:

“Quản lý Nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố

Hà Nội”, làm đề tài luận án tiến sỹ quản lý công

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu thực trạng thực hiện các nội dung QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo; phân tích và đánh giá kết quả thực hiện các nội dung QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội trong những năm qua Từ đó, đề xuất những giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện công tác QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo, khắc phục những bất cập, hạn chế trong QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo; đảm bảo quyền tự do TNTG

cho giáo dân, tạo điều kiện để Giáo hội Công giáo“sống tốt đời, đẹp đạo”, “đồng

hành cũng dân tộc, đất nước”, đồng thời cũng nhằm giữ vững sự ổn định trật tự an

toàn xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội trong những năm tiếp theo

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích trên, đề tài có các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu tổng quan các công trình, dữ liệu, tài liệu có liên quan đến vấn

đề nghiên cứu của luận án

- Nghiên cứu tài liệu thứ cấp, phân tích và đánh giá các tài liệu; bổ sung, hoàn thiện những cơ sở lí luận QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo

- Điều tra và phân tích làm rõ thực trạng hoạt động và thực trạng QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội Qua đó, đánh giá về kết

quả đạt được, những bất cập, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố

- Nghiên cứu và hệ thống hóa những quan điểm, chủ trương của Đảng, định hướng của Thành ủy thành phố Hà Nội; dự báo phương hướng hoạt động của đạo Công giáo trên địa Thành phố trong thời gian tới Và đề xuất những giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện QLNN đối với các hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thực trạng thực hiện các nội dung QLNN đối với hoạt động củađạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: đề tài tập trung nghiên cứu QLNN đối với các hoạt động của đạo

Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội theo quy định của pháp luật

- Về không gian: nghiên cứu trên phạm vi địa bàn thành phố Hà Nội

- Về thời gian: đề tài tập trung nghiên cứu QLNN đối với hoạt động của đạo

Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2004 đến nay

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin; những cơ sở phương pháp luận của khoa học quản lý công; các quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo nói chung, đạo Công giáo nói riêng; những quan điểm, chủ trương, chính sách của Thành ủy, UBND Thành phố về công tác đối với đạo Công giáo, QLNN về đạo Công giáo trong giai đoạn hiện nay

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu chính sau:

- Phương pháp phân tích và tổng hợp, được sử dụng xuyên suốt trong toàn bộ các chương của luận án để giải quyết những vấn đề mang tính lý luận như: các quan niệm, đặc điểm, vai trò của QLNN về hoạt động của đạo Công giáo; đánh giá thực trạng hoạt động của đạo Công giáo, thực trạng quản lý của cơ quan nhà nước đối với các hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội; chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của nó

- Phương pháp so sánh, được sử dụng để so sánh các quan niệm khác nhau ở Việt Nam và thế giới về những thuật ngữ được nghiên cứu trong đề tài Ví dụ như: quan niệm về quản lý; quản lý nhà nước; so sánh các kết quả đạt được trong quá trình quản lý qua các năm, giữa các địa phương với nhau;

- Phương pháp hệ thống, để hệ thống các kết quả nghiên cứu có liên quan đến luận án cũng như quan điểm, quan niệm xung quanh các nội dung cần giải quyết trong

đề tài; rút ra điểm chung trong các quan điểm

- Phương pháp thống kê, khảo sát, được sử dụng để đưa ra các số liệu thực tế, cần thiết phản ánh thực trạng QLNN về hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay

- Phương pháp dự báo, qua nghiên cứu, thu thập thông tin, đánh giá hoạt động củađạo Công giáo và thực trạng QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội, từ đó đưa ra những dự báo về tình hình có liên quan, góp phần làm cơ sở đề xuất những giải pháo góp phần hoàn thiện QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội

- Phương pháp chuyên gia, được sử dụng để tranh thủ ý kiến của các nhà khoa học và các chuyên gia thực tiễn công tác tại các cơ quan như: Ban Tôn giáo Chính phủ, Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Phòng An ninh xã hội của Công an thành phố

Hà Nội, Học viện Hành chính Quốc gia… để xác định các nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất các giải pháp, kiến nghị

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi với 200 phiếu hỏi (2 mẫu phiếu) với 2 nhóm đối tượng là: cán bộ, công chức QLNN về tôn giáo (150 phiếu) các cấp (Ban Tôn giáo TP

Hà Nội 5 phiếu, 10 phiếu chuyên viên QLNN về tôn giáo cấp huyện); nhóm đối tượng cán

bộ MTTQ và đoàn thể (50 phiếu) để thu thập thông tin về thực trạng QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Hà Nội [Phụ lục 1-6]

5 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của đề tài

5.1 Câu hỏi nghiên cứu

- Trong những năm gần đây, hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội đã và đang diễn biến như thế nào? Chức sắc và tín đồ đạo Công giáo có tin tưởng và chấp hành tốt những chủ trương, định hướng của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước về tôn giáo không?

- Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố

Hà Nội hiện nay đã đạt được những mục tiêu, nhiệm vụ QLNN về tôn giáo đặt ra hay

chưa? Đã đảm bảo và đáp ứng được quyền “tự do tín ngưỡng, tôn giáo” và nhu cầu

TNTG của chức sắc, tín đồđạo Công giáo trên địa bàn Thành phố không?

- Để nâng cao hiệu quả QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn tới, Chính quyền và Ban Tôn giáo Thành phố phải có những giải pháp nào?

5.2 Giả thuyết nghiên cứu

Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố

Hà Nội trong những năm qua đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, đáp ứng cơ bản nhu cầu tự do TNTG của giáo dân; đảm bảo tình hình an ninh tôn giáo trên địa bàn Thành phố Bên cạnh kết quả đó, QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn vẫn còn những tồn tại, hạn chế Những nguyên nhân hạn chế đó bắt nguồn từ những bất cập bởi thể chế quản lý, từ đội ngũ cán bộ, từ việc thực hiện các nhiệm vụ của hệ thống các cơ quan QLNN về tôn giáo

Nếu nghiên cứu và đánh giá đúng tình hình thực trạng, tìm ra các nguyên nhân thành công và hạn chế trong QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo, luận án sẽ xây dựng được một hệ thống các giải pháp QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội nhằm thúc đẩy những điểm thành công, khắc phục những hạn chế, góp phần đảm bảo giữ an ninh, trật tự trên địa bàn, phát suy sức mạnh nội lực của đồng bào đạo Công giáo trong quá trình xây dựng và bảo vệ Thủ đô trong giai đoạn kế tiếp

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học về QLNN đối với hoạt động tôn giáo nói chung và đạo Công giáo nói riêng Kinh nghiệm QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo tại Hà Nội sẽ góp phần xây dựng các bài học kinh nghiệm cho hoạt động bồi dưỡng, giảng dạy các chuyên đề QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn cả nước

- Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy, học tập, nghiên cứu QLNN về tôn giáo và cho cán bộ, công chức trong thực thi nhiệm vụ QLNN về TNTG

7 Những đóng góp mới của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án có những đóng góp mới như sau:

- Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo, QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn cấp tỉnh

- Phân tích làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội

- Nghiên cứu làm rõ thực trạng QLNN đối với hoạt động đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội, chỉ ra được những hạn chế và nguyên nhân

- Trên cơ sở phân tích phương hướng, quan điểm của Đảng và Thành ủy Hà Nội

về tôn giáo, đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội

8 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung của luận

án được cấu trúc thành 04 chương, gồm:

Chương 1: Tổng quan công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 2: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo Chương 3: Thực trạng hoạt động của đạo Công giáo và quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn hành phố Hà Nội

Chương 1 TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Công trình nghiên cứu về đạo Công giáo

1.1.1 Những công trình nghiên cứu về đạo Công giáo ở ngoài nước

Tìm hiểu, nghiên cứu về đạo Công giáo là một chủ đề nhận được rất nhiều sự quan tâm của các nhà khoa học, tri thức qua nhiều thế hệ, có thể khái quát qua một số các công trình, tác phẩm dưới đây:

- Tác phẩm: “Nhân học Kitô”, của tác giả Karl Rahner, Nhà xuất bản

Crossroad, New York, 1998 Nội dung tác phẩm là những luận bàn về những vấn đề có liên quan giữa triết học và thần học; con người, nhân vị và chủ thể; về con người hiện diện trong sự mầu nhiệm tuyệt đối; tri thức về Thiên Chúa về những mối quan hệ giữa con người con người với Thiên Chúa với nền tảng siêu việt, tìm kiếm Thiên Chúa trong thế giới [134,tr.53-151] Tác phẩm cũng luận giải những vấn đề về con người là chủ thể bị tội lỗi đe dọa cách tận căn; là biến cố Thiên Chúa tự thông ban cách tự do và tha thứ [134,tr.157-230] Tác phẩm cũng đề cập về lịch sử cứu rỗi và mặc khải gồm:

Sự trung gian mang tính lịch sử của siêu việt tính và siêu việt; lịch sử cứu rỗi và mạc khải đồng hiện hữu với toàn thể lịch sử thế giới; mối tương quan giữa lịch sử mạc khải siêu việt phổ quát với mạc khải phạm trù và đặc biệt và cấu trúc của lịch sử mạc khải [134,tr.231-279]

- Tác phẩm: “Mười tôn giáo lớn trên thế giới”, của tác giả Hoàng Tâm Xuyên,

Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia, 1999 đã giới thiệu khái quát về một số tôn giáo cổ đại và mười tôn giáo trên thế giới Đối với đạo Cơ Đốc được trình bầy tập trung vào những vấn đề về bối cảnh lịch sử và sự ra đời của đạo Cơ Đốc giáo; cuộc đời và truyền thuyết Chúa Giêsu; lịch sử đạo Cơ Đốc cổ đại, trung đại, cận đại và hiện đại [136,tr.581-664] Tác phẩm cũng giới thiệu khái quát về Kinh Thánh, giáo lý và lễ nghi của Cơ Đốc giáo; những hệ phái và cơ cấu tổ chức của các hệ phái Cơ Đốc giáo; những vấn đề hiện trạng của đạo Cơ Đốc trên thế giới; ảnh hưởng của những giá trị Cơ Đốc đối với xã hội [136,tr.664-693]

- Tác phẩm: “Câu chuyện Kinh Thánh, những bài học về lòng yêu thương”, của

tác giả Selina Hastings, Nhà xuất bản Tôn giáo 2007 Tác phẩm là một tập hợp các câu chuyện được chọn lọc nhằm mục đích giáo dục đạo đức, tình yêu thương cho con

người bắt nguồn từ Kinh Cựu ước và Kinh Tân ước Chúng ta có thể thấy cả hành trình tạo dựng của Đức Chúa Trời và quá trình truyền đạo của Đức Ghêsu, Hội Thánh thủa ban đầu và quá trình truyền đạo của Thánh Paul [135,tr.219-368] Qua các câu chuyện

ta thấy được tình yêu thương bao la và những đức hy sinh cao cả; những giá trị chân lý mãi trường tồn đó là: lòng nhân ái luôn chiến thắng sự hung bạo; cái thiện luôn chiến thắng trước cái ác; sự trung thành; những ý chí và khát vọng vươn lên của con người [135]

- Tác phẩm: “Giáo hội Công giáo Trung quốc”, của Yến Khả Giai, Nhà xuất

bản Tôn giáo 2007 Tác phẩm đề cập đến bốn giai đoạn phát triển của Giáo hội Công giáo Trung quốc từ khi bắt đầu du nhập năm 1294 dưới vương triều Nhà Minh; giai đoạn sau chiến tranh nha phiến; giai đoạn sau khi khi nhà nước Trung Hoa ra đời và giai đoạn từ sau cải cách (1976) đến nay Qua cuốn sách, độc giả được biết về lịch sử truyền đạo Công giáo ở Trung quốc và những thời kỳ bị gián đoạn do những biến cố

về chính trị [131,tr.9-39]; cuộc tranh chấp về nghi lễ đạo Công giáo Trung quốc; cuộc đàn áp đạo Công giáo trăm năm với những thiệt hại nặng nề[131,tr.40-45] Tác phẩm cũng đề cập đến sự đàn áp người Công giáo của dân tộc Trung Quốc trong giai đoạn

50 năm [131,tr.77-82] và giai đoạn Tam tự; những thái độ của Đảng Cộng sản và Chính phủ Trung quốc đối với giáo hội; tinh thần yêu nước, chống đế quốc của tín đồ đạo Công giáo Trung Quốc và việc thành lập Hội yêu nước [131,tr.85-122]

- Tác phẩm: “Đức Giáo hoàng Benedict XVI”, của tác giả Jon L.Allen, Jr, Nhà

xuất bản Tôn giáo 2008 Nội dung cuốn sách tập trung kể về những ngày cuối cùng của Đức Giáo hoàng John Paul II, về những nỗ lực của Hồng Y đoàn trong việc chọn Joseph Ratzinger làm Giáo hoàng Benerdict XVI để dẫn dắt Giáo hội Công giáo Khi Tòa Thánh trống ngôi, trong số các thành viên Hồng Y đoàn, Joseph Ratzinger nổi lên

như là nhân vật có ảnh hưởng nhất với những quan điểm và hoài bão lớn “quyết chiến

với chế độ độc tài của chủ thuyết tương đối”, “Thay đổi tác phong làm việc của giáo hội” [132,tr.192-163] Cuốn sách miêu tả khá chi tiết về buổi tang lẽ của Đức Giáo

hoàng John Paul II; giai đoạn Tòa Thánh Vatican trống ngôi và cách thức bầu Giáo hoàng Phần cuối là những nhận định về những thách thức và những khó khăn trong giai đoạn Giáo hoàng Benerdict lãnh đạo Giáo hội Công giáo thế giới hiện nay [132,tr.264-302]

- Tác phẩm: “Các nhà tư tưởng lớn của Kitô giáo”, của tác giả Hans Kung,

Nhà xuất bản Trí thức, năm 2010 Thông qua tác phẩm, tác giả đã khái quát về cuộc đời và sự nghiệp truyền giáo của bảy nhà tư tưởng lớn của Kitô giáo gồm các nhân vật:

Phaolô, Origen, Augustinô, Thomas Aquinas, Martin Luther, Friedrich Schleiermacrch, Karl Barth Qua nghiên cứu tác phẩm, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành và phát triển của Kitô giáo, nguồn gốc sự hình thành và phát triển của các nhà tư tưởng Kitô và những ý kiến tranh luận trái ngược nhau về cuộc đời, sự nghiệp, những thành công, thất bại của các nhà tư tưởng Kitô Tác phẩm cũng đề cập các thư mục, tài liệu có tính chất tham khảo về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của các nhà tư tưởng Kitô trong việc xây dựng và phát triển Kitô giáo trở thành một trong những tôn giáo của thế giới [130]

- Sách tham khảo: “Các tôn giáo trên thế giới”, của Lewis M Hopfe và Mark

R Woodwarrd, Nhà xuất bản Thời đại, Hà Nội 2011 Nội dung cuốn sách đề cập tớitình hình chính trị, kinh tế, xã hội ở khu vực châu Âu, Bắc Phi và Trung Đông, những điều kiện tiền đề cho sự ra đời một tôn giáo mới; khái quát về cuộc đời và giáo

lý của Đức Giêsu Cuốn sách cũng kể về Kitô giáo khi mới hình thành gồm: Giáo đoàn Jerusalem; tiểu sử Thánh Paul; việc thờ phụng trong Giáo hội thủa sơ khai; công tác lãnh đạo Giáo hội giai đoạn mới hình thành Giáo hội và việc biên soạn Tân ước, tranh cãi thần học thời kỳ đầu [133,tr.465-481] Qua cuốn sách, ta cũng hiểu hơn về lịch sử phát triển của Giáo hội; những vấn đề mà Kitô giáo gặp phải trong giai đoạn hiện nay

từ những cải cách của đạo Công giáo; Công đồng Vatican II, những phong trào cải cách hiện đại

1.1.2 Những công trình nghiên cứu vềđạo Công giáo trong nước

Cũng như trên thế giới,đạo Công giáo từ khi vào Việt Nam đã nhận được rất nhiều

sự quan tâm của các nhà thần học, tri thức, các nhà khoa học, nhà chính trị, quản lý và là một trong những chủ đề được nghiên cứu và nhìn nhận ở nhiều khía cạnh khác nhau, có thể khái quát qua một số các công trình, tác phẩm và bài viết sau:

 Các công trình và tác phẩm nghiên cứu về đạo Công giáo

- Sách tham khảo: “Sự du nhập của đạo Thiên Chúa giáo vào Việt Nam từ thế

kỷ thứ XVII đến thế kỷ thứ XIX”, của tác giả Nguyễn Văn Kiệm, xưởng in Tạp chí

Than Việt Nam 2001 Cuốn sách đã cung cấp đầy đủ và chi tiết về lịch sử hình thành

và phát triển Thiên chúa giáo tại Việt Nam từ giai đoạn bắt đầu Thế kỷ XVI đến năm 1874; đi tìm lời giải cho các cuộc truyền bá đạo Thiên chúa vào Việt Nam, cuốn sách cũng đã có những nhận định, phân tích và đánh giá những thành công, trở ngại trong hoạt động truyền giáo của các giáo sĩ tại Việt Nam, đánh giá về cách thức tiếp cận, phương thức truyền giáo của các giáo sĩ và hơn cả đã đưa ra các đánh giá, xem xét về

những động cơ chính trị trong hoạt động truyền giáo tại Việt Nam [76,tr.115-253] Công cuộc truyền giáo được bắt đầu chính thức vào thế kỷ XVII và dọn đường cho cuộc xâm lược vũ trang của Thực dân Pháp 1858, bắt đầu giai đoạn cai trị và bóc lột Việt Nam 100 năm [76,tr.254]

- Tác phẩm: “Công giáo Việt Nam thời kỳ triều Nguyễn (1802-1883)”, của tác

giả Nguyễn Quang Hưng, Nhà xuất bản Tôn giáo 2007 Tác phẩm được bố cục thành hai phần: phần 1 tác giả khái quát về đạo Công giáo Việt Nam trong giai đoạn thế kỷ XVII-XVIII gồm những nội dung về những vấn đề: Bối cảnh chính trị - xã hội và tôn giáo Việt Nam thế kỷ XVII, XVIII; những thừa sai Châu Âu ở Việt Nam trước 1802 gồm các thừa sai Dòng tên và Hội thừa sai Paris [71,tr.21-83] Khái quát quá trình truyền giáo ở Việt Nam thế kỷ XVII và XVIII về những thái độ của người Việt, chúa Trịnh, chúa Nguyễn trước tôn giáo mới và quá trình xác lập Giáo hội Công giáo Việt Nam ở Đàng trong và Đàng Ngoài [71,tr.83-122] Phần 2 tác phẩm đề cập đến những các chính sách của các đời vua, chúa đối với đạo Công giáo và những thăng trầm trong công cuộc truyền đạo của đạo Công giáo ở Việt Nam đến năm Tự Đức mất (1883)

[71,tr.123-342] Theo tác phẩm:“Mối dây liên hệ truyền giáo với chủ nghĩa thực dân,

một hệ quả dường như tất yếu trong bối cảnh lịch sử thế giới cận đại, đã đẩy người Công giáo Việt Nam thế kỷ XIX vào một hoàn cảnh quá khó khăn Một mặt, chính sách của Triều đình Huế đẩy họ tới việc muốn giữ đạo thì bị kết án mắc tội phản quốc, bị đồng bảo phẫn nộ Mặt khác, nếu không nghe Đấng Bề trên, họ sẽ không thoát khỏi hình phạt nghiêm khắc của Giáo hội,… chính những hoàn cảnh đó đã xô đẩy một bộ phận người Công giáo tới những hoạt động chính trị đi ngược lại quyền lợi của dân tộc” [71,tr.261]

- Sách tham khảo: “Công giáo Việt Nam, một số vấn đề nghiên cứu”, của tác

giả Nguyễn Hồng Dương, Nhà xuất bản Tôn giáo 2008 Nội dung cuốn sách là tập hợp các bài viết của nhiều tác giả khác nhau về những vấn đề: Hội đồng Giám mục Việt Nam, cơ cấu tổ chức, các kỳ đại hội và đường hướng mục vụ; tổ chức xứ đạo, họ đạo ở Việt Nam từ đầu những năm 1990 đến nay; đường hướng hoạt động của Giáo hội Công giáo Việt Nam; những hoạt động phong trào của UBĐKCG giai đoạn 1990 - 2003 và một

số hoạt động của đạo Công giáo tại các vùng miền và địa phương ở Việt Nam trong những năm gần đây [48]

- Sách tham khảo: “Tổ chức xứ, họ đạo Công giáo ở Việt Nam; Lịch sử - hiện tại

và những vấn đề đặt ra”, tác giả Nguyễn Hồng Dương, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội,

Hà Nội, 2011 Cuốn sách diễn giải một số thuật ngữ về xứ đạo, họ đạo Công giáo; giới thiệu quá trình hình thành xứ đạo và họ đạo Công giáo ở Miền Bắc, Miền Nam và ở khu vực Tây Nguyên từ khi hình thành đến cuối thế kỷ XX [51,tr.971].Qua cuốn sách, chúng

ta thấy rõ hơn về quá trình hình thành,những đặc trưng của làng Công giáo Bắc Bộ;sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức và hoạt động ở các làng Công giáo Việt Nam từ năm

1954 đến nay[51,tr.127-184].Nghiên cứu và phân tích thực trạng đời sống tôn giáo ở những xứ, họ, làng Công giáo, tác giả đề xuất một số ý kiến về những vấn đề đặt ra với

xứ, họ đạo, tổ chức xứ, họ đạo Công giáo ở nước ta hiện nay [51,tr.278-319]

- Sách tham khảo: “Những đặc điểm cơ bản của một số tôn giáo lớn ở Việt

Nam” của Nguyễn Đức Lữ, Nhà xuất bản Lý luận Chính trị, Hà Nội 2005 Theo nội

dung cuốn sách:Đạo Công giáo hiện diện ở Việt Nam ngay từ đầu thế kỷ XVII; sự gắn

bó giữa truyền giáo và thực dân ở Việt Nam thể hiện xu thế bành trướng của chủ nghĩa

tư bản Pháp đến Việt Nam, trong đó truyền giáo đóng vai trò đắc lực để chủ nghĩa thực dân Pháp chiếm Việt Nam làm thuộc địa Tính từ cuối thế kỷ XIX đến nay ở Việt Nam

số dân theo đạo Công giáo chiếm tỷ lệ khá cao, khoảng trên dưới 10% rải đều trên khắp cả nước với một lực lượng điều hành khá hùng hậu được tổ chức chặt chẽ và hoạt động ổn định [83,tr.70] Các giáo sĩ của Hội thừa sai Paris đã có sự kết hợp chặt chẽ phương thức truyền thống của dòng Jesusvới phương thức truyền giáo trong tầng lớp dưới Họ nghiên cứu các đặc trưng văn hóa và phong tục tập quán ở nước ta để tìm ra những phương thức thích hợp để đưa niềm tin đạo Công giáo vào dân chúng và khéo léo xây dựng cộng đồng đạo Công giáo ở Việt Nam thay vì tách thành từng cộng đồng riêng biệt Cho đến khi đất nước hoàn toàn độc lập và thống nhất vào năm 1975 thì số giáo dân vẫn không vượt quá được 10% dân tộc và vẫn chưa hòa nhập vào lợi ích chung của dân tộc Từ đó đến nay,đạo Công giáo Việt Nam đã có những bước chuyển biến quan trọng theo hướng ngày thoát ly khỏi sự chi phối của các thế lực phản động nước

ngoài để ngày càng gắn bó với lợi ích dân tộc theo phương châm “Sống phúc âm giữa

lòng dân tộc” [83,tr.61-86]

- Sách chuyên khảo: “Đức Giêsu Kitô”, của tác giả Thiên Hựu, Nguyễn Thành

Thống, Công ty sách Thời đại, Nhà xuất bản Thời đại, Hà Nội 2011 Nội dung cuốn sách là những luận bàn về Thiên tính của Chúa Giêsu, những quan điểm, niềm tin của người Công giáo về Đức Chúa Trời; những quan điểm nhìn nhận của các học giả,những nhà nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ hơn về Thiên tính và Nhân tính của Đức Giêsu; bàn luận và phân tích về những điều mà Kinh Thánh đã ghi lại với những giả

thuyết khác nhau được đặt ra [73,tr.8-74] Cuốn sách tập trung luận bàn và làm sáng tỏ những vấn đề và sự kiện xoanh quanh cuộc đời của Chúa Giêsu và giáo thuyết của ngài [73,tr.75-642]

- Năm 2010, tác giả Nguyễn Hồng Dương cũng chủ biên một tác phẩm khác về

chủ đềđạo Công giáo: “Nếp sống đạo của người Công giáo Việt Nam”, Nhà Xuất bản

Từ điển Bách khoa, Hà Nội 2010 Nghiên cứu của các tác giả đã khai thác được nhiều khía cạnh tích cực của đạo Công giáo trong đời sống xã hội ở nước ta từ công tác giáo dục và phát triển nhân cách cho tầng lớp thanh thiếu niên, học tập sinh hoạt nghiên cứu và giảng dạy giáo lý, cho đến phác thảo về tư duy và lối sống của người Công giáo Việt [50,tr.209-220] Nghiên cứu và trao đổi về Bí tích Hôn phối, sự Chuộc tội và giải cứu, ý nghĩa đời sống độc thân của linh mục và đời sống tu trì của nữ tu đạo Công giáo [50,tr.273-304] Cuốn sách cũng cung cấp những thông tin về đời sống cộng đồng đạo Công giáo ở một số vùng, miền trên đất nước ta, các truyền thống lịch sử, sự giao thoa giữa đạo Công giáo với các TNTG và truyền thống dân tộc trên các vùng, miền; những ảnh hưởng của phong tục, tập quán văn hóa đến hoạt động đạo Công giáo và nếp sống của tín đồ đạo Tin lành ở Việt Nam

- Sách chuyên khảo: “Niên giám Thống kê Công giáo Việt Nam 2016”, Hội

đồng Giám mục Việt Nam, Nhà xuất bản Tôn giáo 2016 Nội dung cuốn sách được kết cấu thành 3 phần: Phần 1 là những nội dung liên quan đến đạo Công giáo toàn cầu; phần 2 giới thiệu về Giáo hội Công giáo Việt Nam trong dòng lịch sử với những số liệu thống kê về tình hình Giáo hội Việt Nam; phần 3 là những nội dung giới thiệu và thống kê về các giáo phận đạo Công giáo Việt Nam, từ lịch sử hình thành, cơ cấu tổ chức, tình hình dân số và thực trạng hoạt động của giáo phận [66]

 Những bài viết về đạo Công giáo

- Nghiên cứu của Lê Gia Hân với chủ đề: “Cơ cấu giáo hội và hệ thống phẩm

trật của đạo Công giáo”, Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo số 5/2009 đã làm sáng tỏ hơn

về tổ chức bộ máy giáo triều Vatican, cơ cấu tổ chức bộ máy và các cơ quan giúp việc của giáo triều Nghiên cứu cũng cho thấy về hệ thống các thứ bậc cơ quan quản lý của giáo triều và các phẩm trật của Giáo hội Công giáo Roma hiện nay [62,tr.73-75]

- Nghiên cứu của Phạm Huy Thông với bài viết: “Lối sống của người Công

giáo Việt Nam: Quá trình từ theo đạo, giữ đạo đến sống đạo”, Tạp chí nghiên cứu Tôn

giáo số 12/2011 đã lý giải các lí do theo đạo của người Việt Nam từ vì gia đình nhập đạo, đến lí do đói nghèo bần hàn, thiên tai, dịch bệnh mối quan hệ hôn nhân, gia đình; việc thuyết giảng giáo lý hấp dẫn, tình hình chính trị - xã hội Người Việt cũng rất có ý

thức giữ đạo, việc giữ đạo thể hiện qua thói quen, nếp sống sinh hoạt và sự thể hiện lòng kính Chúa của tín đồ đạo Công giáo Đề cập đến lối sống đạo hiện nay của người

Công giáo Việt Nam, tác giả nhận định: “lối sống đạo hiện nay của người Công giáo

Việt Nam đã vượt qua kiểu giữ đạo hình thức và vượt lên, dấn thân vào phục vụ xã hội, phục vụ cộng đồng” [108,tr.52]

- Bài viết của tác giả Đỗ Thu Hường, Lưu Thị Kim Quế: “Truyền thông mạng

Công giáo ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 152, 2016 đã làm

sáng tỏ một số những khái niệm có liên quan như: truyền thông Công giáo, truyền thông mạng Công giáo và đời sống Công giáo Nghiên cứu những nội dung về đời sống Công giáo qua truyền thông mạng Công giáo ở Việt Nam hiện nay, qua đó cho thấy truyền thông là vấn đề cần được quan tâm bởi nó có ảnh hưởng tới hầu hết tất cả mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội Truyền thông cũng là một phần quan trọng trong truyền giáo và diễn đàn Công giáo hiện nay, đây là vấn đề chung ta cần phải quan tâm trong hoạt động quản lý xã hội, quản lý tôn giáo [72,tr.63-72]

- Bài viết của tác giả Bùi Kim Chuyên: “Bác ái của Công giáo trong sách Tân

ước và ý nghĩa thực tiễn”, Tạp chí nghiên cứu Tôn giáo số 153, 2016 Tìm hiểu tình

yêu con người dành cho Thiên Chúa cho thấy tình yêu đó bao gồm: Tin vào Thiên Chúa; hy vọng vào Thiên Chúa và kính mến Thiên Chúa, tình yêu đó được thể hiện qua những hành vi: kính thờ cha mẹ và tổ tiên, tôn trọng đặc biệt sự sống của con người; tôn trọng đặc biệt sự sống bao hàm cả việc tự vệ hợp pháp, tôn trọng linh hồn của người khác bằng cách không làm họ sa ngã; tôn trọng sự toàn vẹn của thân thể, sức khỏe, thể lý; tôn trọng và chu đáo với người qua đời [37,tr.45-48] Tính bác ái của đạo Công giáo còn thể hiện qua việc gìn giữ cuộc sống hạnh phúc lứa đôi: khiết tịnh, chung thủy vợ chồng, sinh con đẻ cái Tôn trọng quyền sở hữu của cải của người khác; tôn trọng chân lý trong quan hệ với người khác; kiềm chế dục vọng và cấm việc ham muốn của cải của người khác Thực hiện những chân lý bác ái của đạo Công giáo trong Tân ước có vai trò quan trọng, là hạt nhân cho việc chuyển từ tôn giáo sợ hãi lên tôn giáo luân lý [37,tr.48-64]

- Bài viết: “Vấn đề thờ cúng tổ tiên của tín đồ Công giáo người Việt”, của

Nguyễn Khánh Diệp, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 154, 2016 Bài viết cho thấy những thăng trầm trong việc thờ cúng tổ tiên của người Công giáo Việt Nam do quyết định cấm tín đồ người Châu Á thờ cúng tổ tiên theo phong tục truyền thống của Giáo hội [44,tr.65-73] Mặc dù bị cấm đoán, ngăn chặn, nhưng người Công giáo Việt Nam

vẫn tìm cách để duy trì phong tục truyền thống này, điều đó cho thấy vị trí và vai trò của phong tục thờ cúng tổ tiên trong đời sống tín ngưỡng tín đồ đạo Công giáo Sau Công đồng Vatican II, phong tục thờ cúng tổ tiên chính thức được công nhận với những nghi lễ chính danh đạo Công giáo, điều này đã giúp tín đồ người Việt trút bỏ được gánh nặng về mặt tâm linh, làm cho đạo Công giáo không còn xa lạ với truyền thống dân tộc Các tín hữu đạo Công giáo Việt Nam vừa ra sức xây dựng hình ảnh làm sáng danh đức tin đạo Công giáo, vừa luôn bảo vệ, gìn giữ những giá trị chân, thiện,

mỹ của nền văn hóa dân tộc [44,tr.73-94]

- Bài viết: “Giá trị chân lý, luân lý Công giáo và vai trò của nó trong việc ổn

định cộng đồng” của Ngô Quốc Đông, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 155, 2016

Nghiên cứu cho thấy khi nói tới giá trị chân lý Công giáo là đề cập tới khía cạnh: Nguồn gốc đồng thời là chân lý tuyệt đối là Thiên Chúa: đem lại các giá trị về nhận thức, ý nghĩa cuộc sống sau khi chết, giải thoát…Đặc trưng giá trị chân lý về Thiên Chúa mang tính siêu nghiệm, tuyệt đối, được truyền cho con người qua mạc khải bằng Kinh Thánh Kinh Thánh là lời Chúa nên cũng là chân lý, có giá trị tuyệt đối trong khía cạnh, niềm tin và luân lý Điều này đem lại các giá trị cho con người như chuẩn mực đạo đức, lối sống, thờ phụng [58,tr.46-58] Luân lý Công giáo và đạo đức có nhiều điểm trùng nhau, đều là những chuẩn mực để đưa ra phán quyết hành động của con người dựa trên các tiêu chí tốt - xấu, thiện - ác Tuy nhiên theo quan điểm của Giáo hội Công giáo thì luân lý khác với đạo đức vì nó nằm ở trong chiều sâu tâm hồn mỗi người và quan trọng nó luôn đặt trong những chuẩn mực được quy định bởi niềm tin vào Thiên Chúa Các giá trị luân lý Công giáo được quy định trong Kinh Thánh, là lời Chúa mặc khải và dạy dỗ con người Nghiên cứu cũng cho thấy vai trò của giá trị chân lý và luân lý Công giáo trong việc ổn định cộng đồng như: là yếu tố tích cực của cộng đồng đạo Công giáo được xã hội thừa nhận; lý giải nguyên nhân nhìn từ góc độ chân lý và luân lý Công giáo như là mẫu hình chân lý, tấm gương sáng, giáo dục các giá trị luân lý Công giáo, tính hiệu quả của việc truyền thông giá trị… Nghiên cứu

khẳng định: “Tại các xứ đạo, họ đạongười Công giáo luôn tích cực tham gia phong

trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, phong trào phòng, chống tội phạm và tệ nạn

xã hội; trách nhiệm trong việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước” [58,tr.64]

- Bài viết: “Quan điểm của Công đồng Trent về Giáo hội Công giáo”, của

Dương Văn Biên, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 156, 2016 Nghiên cứu và phân tích những vấn đề về chính trị, kinh tế - xã hội tại Châu Âu thế kỷ thứ XVI và những vấn

đề thách thức đặt ra với Giáo hội Công giáo Châu Âu Qua đó bài viết phân tích những nội dung, tư tưởng và lý giải các quan điểm của Cồng đồng Trent về những vấn đề liên quan đến tổ chức giáo hội, giáo luật, giáo lý Phân tích và lý giải những quan điểm của Công đồng Trent về những vấn đề liên quan đến những luận thuyết thần học liên quan đến đạo Tin lành [16,tr.67-81]

- Bài viết: “Ảnh hưởng của giá trị Công giáo Việt Nam tới cá nhân, gia đình,

cộng đồng”, của Nguyễn Hồng Dương, Tạp chí nghiên cứu Tôn giáo số 158, 2016 đã

cho thấy:giá trị đạo Công giáo ở Việt Nam hiện nay đang phản ánh những yếu tố nội tại xuất phát từ thực trạng hoạt động của tôn giáo này từ khi du nhập Những giá trị đạo Công giáo được hình thành trên cơ sở Kinh Thánh và những giáo lý giáo luật, lễ nghi và đời sống thực tiễn của cộng đồng người Công giáo ở Việt Nam Trong quá trình truyền giáo, những giá trị đạo Công giáo đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống của từng cá nhân, gia đình và cộng đồng đạo Công giáo người Việt Những giá trị đó được biểu hiện qua quan niệm, thái độ thói quen, lối sống của người Công giáo như: chung thủy một vợ, một chồng, mang tính tự do, tự nguyện và mang giá trị thiêng, không chấp nhận hôn nhân đồng tính; gia đình đạo Công giáo luôn sống mẫu mực, đạo đức theo gương của gia đình Chúa Giesu Kitô, giá trị Hiếu, Đễ được đề cao [53,tr.88-102] Theo

tác giả: “Lối sống cá nhân, gia đình, cộng đồng người Công giáo có được có một phần

hết sức quan trọng bởi ảnh hưởng của giá trị Công giáo, ngoài ra còn là giá trị truyền thống dân tộc được tạo lập hàng nghìn năm lịch sử” [53,tr.112]

- Bài viết: “Hồ Chí Minh và vấn đề Công giáo 1945-1954” của Ngô Quốc

Đông, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 162, 2017 đã khẳng định: Chính phủ Việt Nam

và đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm khẳng định quyền tự do niềm tin TNTG, đoàn kết dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Bằng trí tuệ và uy tín của mình,

Hồ Chí Minh đã tập hợp được nhiều tri thức Công giáo tham gia vào Chính phủ, Quốc hội như trường hợp ông Lê Mạnh Hà, Linh mục Phạm Bá Trực, đặc biệt là Giám mục

Lê Hữu Từ, giáo phận Phát Diệm [60,tr.96-103] Nghiên cứu cho thấy, những cách thức ứng xử của Hồ Chí Minh với các vấn đề Công giáo đầy trí tuệ, tinh tế, lấy đại cục làm trọng, khoan dung, am hiểu giáo lý đạo Công giáo Với cách ứng xử này, người đã rất thành công trong việc cảm hóa, cuốn hút mọi người dưới ngọn cờ thống nhất, đoàn kết,

trong đó có đạo Công giáo trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [60,tr.103-129]

- Bài viết: “Một số đặc điểm giáo phận Thái Bình”, của tác giả Hà Xuân Bàn,

Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 160, 2017 Nghiên cứu cho thấy giáo phận Thái Bình ra đời muộn hơn các giáo phận khác thuộc Tổng giáo phận Hà Nội (1936) Giáo phận Thái Bình có những đặc điểm: (1) mang dấu ấn dòng truyền giáo Đa Minh; (2) có nét đặc thù khác biệt trong tổ chức giáo xứ, giáo họ; (3) đời sống tôn giáo phong phú, đa dạng; (4) gắn bó đồng hành cùng dân tộc Bài viết khẳng định: đạo Công giáo khi truyền vào Việt Nam không chỉ bị chi phối bởi những giá trị văn hóa truyền thống, mà còn bi chi phối bởi những giá trị văn hóa vùng miền, chính điều này tạo nên sự khác biệt của giáo phận Thái Bình với các giáo phận khác trên địa bàn cả nước [15,tr.83-99]

- Bài viết của Vũ Hồng Thuật: “Nghi lễ Vòng đời người Công giáo - Trường

hợp giáo xứ Phú Nhai, Nam Định”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 160, 2017 Theo

tác giả: “Nghi lễ đời người có vị trí hết sức đặc biệt, quan trọng trong đời sống văn

hóa tinh thần người Công giáo, thông qua các phép Bí tích chu kỳ đời người, có thể hiểu được nhiều chu kỳ, khía cạnh khác nhau của đời sống tinh thần, vũ trụ quan, nhân sinh quan, cũng như những quan hệ xã hội của người Công giáo Việt Nam đương đại” [116,tr.100] Bài viết đã tìm hiểu về cách thức thực hiện và phân tích về

tầm quan trọng và ý nghĩa của các nghi lễ vòng đời gồm: Bí tích Thánh tẩy, Bí tích Hòa giải, Bí tích Thánh thể, Mình Thánh chúa, Bí tích Thêm sức, Bí tích Hôn nhân, Bí tích Xức dầu Nghiên cứu cũng cho thấy những nghi lễ trong chu kỳ vòng đời người Công giáo không cố định mà có sự biến đổi cho phù hợp với nhưng điều kiện và thực tiễn khách quan [116,tr.100-111]

Bài viết của Ngô Quốc Đông: “Hội Công giáo kháng chiến Nam Bộ 1948

-1954”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo 161, 2017 Bài viết cho thấy nguyên nhân hình

thành Hội đạo Công giáo kháng chiến Nam Bộ; mô tả về nhân sự, tổ chức và tôn chỉ của Hội; những hoạt động đồng hành kháng chiến, hoạt động báo chí và bí mật và những sinh hoạt tôn giáo của Hội trong kháng chiến [59,tr.26-61] Nhìn lại cả quá trình

đạo Công giáo yêu nước ở Nam Bộ tác giả kết luận: “Đây là một tiến trình phát triển

từ thấp đến cao, từ sơ lược đến hoàn thiện của các tổ chức Công giáo Các hoạt động kháng chiến của Hội là sự song hành giữa hai nhiệm vụ là thờ Chúa và đấu tranh cho giải phóng dân tộc” [59,tr.53]

- Bài viết của tác giả Nguyễn Khánh Diệp: “Những biểu hiện của văn hóa bản

địa trong lễ tang của tín đồ Công giáo người Việt di cư năm 1954 tại giáo xứ Lộc Hòa, Đồng Nai”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 161,2017 Nội dung bài viết tìm

hiểu về nghi thức lễ tang người Công giáo đặt trong mối tương quan với giá trị văn hóa bản địa và hệ giá trị đạo Công giáo Những nghi thức lễ tang được trình bầy theo không gian gia đình như: phó linh hồn, làm phép khăn tang, việc để tang và việc khóc thương người đã mất, những kiêng kỵ liên quan đến người chết và việc đọc kinh cầu nguyện [45,tr.63-76] Những nghi thức diễn ra trong không gian nhà thờ, nghĩa trang đạo Công giáo: kéo chuông báo tử, những quy định về tang lễ trong nhà thờ và ngoài nghĩa trang, xây dựng mộ phần, xin lễ nhà thờ cho linh hồn người chết [45,tr.75-82] Nghiên cứu cho thấy những nghi thức tang lễ của đạo Công giáo ở Đồng Nai vừa mang những đặc điểm của nghi thức lễ tang Rome những vẫn chứa đựng những yếu tố mang đạm dấu ấn văn hóa bản địa, chịu ảnh hưởng đậm nét của niềm tin dân gian, quan niệm đạo hiếu trong lễ tang truyền thống của người Việt

1.2 Công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hoạt động củađạo Công giáo

1.2.1 Những công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn cả nước

Nghiên cứu QLNN đối với các hoạt động của đạo Công giáo ở Việt Nam thực

sự chưa được được chú ý nhiều, có thể kể đến một số công trình, bài viết sau:

- Công trình nghiên cứu của tác giả Hoàng Minh Đô: “Dòng tu Công giáo ở

nước ta hiện nay và những vấn đề đặt ra cho công tác quản lý nhà nước”, đề tài khoa

học cấp bộ, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh 2006 Công trình nghiên cứu được kết cấu thành ba chương: chương 1, nhóm tác giả xây dựng một số những thuật ngữ về dòng tu, giới thiệu các hình thức tu trì của đạo Công giáo ở Việt Nam; làm sáng tỏ những vai trò, vị trí của dòng tu đạo Công giáo trong Giáo hội và trình bày về quá trình hình thành, phát triển của các dòng tu đạo Công giáo tại Việt Nam [56,tr.11-37] Chương 2 đề tài tìm hiểu và làm sáng tỏ thực trạng các dòng tu đạo Công giáo và hoạt động đạo của các dòng tu đạo Công giáo ở Việt Nam [56,tr.38-68] Nghiên cứu thực trạng hoạt động của các dòng tu, nhóm nghiên cứu đã chỉ ra những bất cập trong QLNN đối với các dòng tu đạo Công giáo ở nước ta hiện nay Nhóm tác giả cũng đã chỉ ra những xu thế phát triển của các dòng tu đạo Công giáo ở Việt Nam trong thời gian tới, từ đó đề xuất một số giải pháp về công tác QLNN trong giai đoạn kế tiếp [56,tr.83-89]

- Nghiên cứu của Nguyễn Văn Long với đề tài: “Vận dụng quan điểm khoa học

về tôn giáo trong công tác đối với Thiên Chúa giáo ở Việt Nam hiện nay”, luận án tiến

sỹ triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh 1999 Nội dung luận án tác giả nghiên cứu và phân tích những cơ sở lí luận về tôn giáo, nghiên cứu và phân tích vấn

đề thực tiễn hoạt động của Thiên Chúa giáo ở Việt Nam; nghiên cứu và khái quát các quan điểm khoa học về tôn giáo và nhận thức bản chất của Thiên Chúa giáo theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin [81,tr.27-84] Phân tích thực trạng tình hình Thiên Chúa giáo ở Việt Nam, luận án đề xuất một số phương hướng QLNN về Thiên Chúa giáo trong giai đoạn kế tiếp [81,tr 147-183]

- Nghiên cứu của Hoàng Mạnh Đoàn: “Công tác vận động giáo dân của tổ

chức cơ sở đảng (cấp xã) ở đồng bằng Bắc Bộ nước ta hiện nay”, luận án tiến sỹ lịch

sử, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh 2002 Nội dung luận án nghiên cứu và xây dựng những cơ sở lí luận về tổ chức cơ sở Đảng; nghiên cứu và xây dựng những

cơ sở lí luận về công tác vận động quần chúng của các tổ chức cơ sở đảng cấp xã [57,tr.26-52] Nghiên cứu thực trạng công tác vận động quần chúng của các tổ chức cơ

sở đảng ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, luận án đã chỉ ra những thành công, hạn chế; những nguyên nhân dẫn đến thành công và hạn chế của công tác vận động quần chúng,

từ đó đề xuất những biện pháp nhằm thực hiện có hiệu quả hơn công tác này của các tổ chức cơ sở Đảng vùng đạo Công giáo ở đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam [57]

- Nghiên cứu của Đặng Mạnh Trung: “Công tác vận động đồng bào Công giáo

của đảng bộ một số tỉnh miền Đông Nam Bộ từ năm 1986 đến năm 2006”, luận án tiến

sỹ Lịch sử, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh 2011 Nội dung luận án tập trung nghiên cứu về kết quả thực hiện công tác vận động đồng bào Công giáo ở một số tỉnh miền Đông Nam Bộ [119,tr.71-95]; nghiên cứu thực trạng việc vận dụng sáng tạo chính sách tôn giáo của Đảng trong thời kỳ đổi mới của Đảng bộ các tỉnh, qua đó, luận án đã rút ra một số bài học kinh nghiệm cho công tác quản lýđạo Công giáo ở nước ta trong giai đoạn tới [119,tr.116-152]

- Công trình nghiên cứu của Đoàn Triệu Long với đề tài: “Giáo phận Đà Nẵng

-Lịch sử và vấn đề hiện tại” luận án tiến sỹ triết học 2010, Học viện Khoa học Xã hội

Nội dung luận án tác giả nghiên cứu lịch sử truyền đạo, và thực trạng hoạt động truyền đạo của đạo Công giáo ở Đà Nẵng; chỉ ra những đặc điểm cơ bản của giáo phận Đà Nẵng trong giai đoạn hiện nay [79,tr.68-83] Tác giả cũng nghiên cứu và chỉ ra những

xu thế vận động, phát triển của đạo Công giáo ở giáo phận Đà Nẵng và những vấn đề tồn tại bất cập trong công tác quản lý đạo Công giáo của cơ quan chức năng, từ đó đề

xuất một số phương hướng giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả QLNN đối với đạo Công giáo ở Giáo phận Đà Nẵng [79,tr.128-154]

- Nghiên cứu của Đặng Luận, “Truyền giáo và phát triển đạo Công giáo trong

vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum”, luận án tiến sỹ Triết học, Học viện

Khoa học Xã hội 2012 Nội dung luận án nghiên cứu về quá trình du nhập, phát triển, đặc điểm truyền giáo và những ảnh hưởng của đạo Công giáo đối với các mặt đời sống

xã hội của đồng bào dân tộc thiểu số ở Kon Tum [82,tr.37-69] Tìm hiểu, phân tích và

lý giải những nhân tố tác động của đạo Công giáo đến đối với người dân tộc thiểu số trên các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, tín ngưỡng; thông qua tìm hiểu thực tiễn những ảnh hưởng củađạo Công giáo đối với đời sống giáo dân dân tộc thiểu số luận án đã đề xuất một số kiến nghị trong việc giải quyết vấn đề đạo Công giáo trong cộng đồng dân tộc thiểu số ở Kon Tum trong giai đoạn kế tiếp [82,tr.131-149]

- Công trình nghiên cứu của Lê Văn Thơ: “Quá trình hình thành, phát triển và

đặc điểm của giáo phận Phát Diệm”, luận án tiến sỹ triết học, Học viện Khoa học Xã

hội 2013 Nội dung luận án tác giả nghiên cứu và khái quát quá trình hình thành và các giai đoạn phát triển của giáo phận Phát Diệm [112,tr.43-58] Nghiên cứu và phân tích thực trạng, đặc điểm hoạt động tôn giáo của giáo phận Phát Diệm, luận án đề xuất một

số giải pháp nhằm phát huy những mặt tích cực, hạn chế những hoạt động tiêu cực của đạo Công giáo giáo phận Phát Diệm [112,tr.135-156]

- Bài viết của tác giả Phan Thị Mỹ Bình: “Quan hệ quốc tế của Giáo hội Công

giáo Việt Nam - Một số vấn đề đặt ra trong công tác quản lý nhà nước”, Tạp chí Quản

lý Nhà nước, số 256, 2017, tác giả đã khái quát về thực trạng quan hệ quốc tế và

QLNN đối với quan hệ quốc tế của Giáo hội Công giáo Việt Nam Theo tác giả: “Giáo

hội Công giáo Việt Nam là một thành viên nằm trong Giáo hội Công giáo thế giới, vì vậy chịu sự tác động, chỉ đạo chặt chẽ từ Vatican cả về tổ chức nhân sự và hoạt động tôn giáo” [18,tr.89-90] Mối quan hệ quốc tế của Giáo hội Công giáo Việt Nam còn

được thực hiện thông qua quan hệ giữa Nhà nước Việt Nam với Tòa Thánh Vatican Khái quát tình hình quan hệ quốc tế của Giáo hội Công giáo Việt Nam, tác giả đã đề xuất bốn giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn công tác quản lý hoạt động quốc tế của Giáo hội Công giáo Việt Nam [18,tr.89-92]

- Bài viết của Phạm Huy Thông: “Ảnh hưởng của giáo lý Công giáo đối với vấn

đề hôn nhân gia đình ở Việt Nam”, Tạp chí Công tác Tôn giáo, số 112, năm 2015 Nội

dung bài viết trình bầy một số những vấn đề giáo lý về hôn nhân và gia đình của đạo

Công giáo Theo bài viết: “Hôn nhân là một vấn đề quan trọng đối với Giáo hội Công

giáo, là một trong bẩy Bí tích Thánh” [111,tr.21] Quan niệm người Công giáo Hôn

nhân mang tính chất Thánh, thiêng liêng, là ơn gọi dâng hiến, tu trì, không chấp nhận hôn nhân cùng giới, đa thê, đa phu; hôn nhân bất khả chia ly, phải chung thủy với nhau chọn đời và chỉ chấp nhận ly thân mà thôi [111,tr.21-22] Giáo hội Công giáo coi gia đình là tế bào của xã hội, là Hội Thánh tại gia, sinh sản có trách nhiệm và Giáo hội có quy định chặt chẽ nhằm thực hiện luật hôn nhân và gia đình Bằng những dẫn chứng cụ thể, bài viết đã chứng minh được sự ảnh hưởng của giáo lý Công giáo đến hôn nhân, gia đình, cộng đồng đạo Công giáo và cộng đồng xã hội ở Việt Nam [111,tr.22-26]

- Bài viết: “Đồng bào Công giáo cả nước với phong trào thi đua yêu nước giai

đoạn 2010 -2015”, của tác giả Diệu Hồng, Tạp chí Công tác Tôn giáo số 10, năm

2015 Nghiên cứu cho thấy trong giai đoạn 2010-2015, cùng với đồng bào cả nước, đồng bào Công giáo ở nước ta đã có nhiều hoạt động thiết thực hưởng ứng phong trào

thi đua yêu nước như: phong trào “Xứ họ đạo tiên tiến” ở thành phố Hà Nội, Quảng Ninh, Quảng Nam; phong trào “Ông bà mẫu mực, con cháu thảo hiền” ở Bắc Ninh, Vĩnh Long; phong trào thi đua “xứ họ đạo và gia đình Công giáo xây dựng nông thôn

mới”, “Đẹp xóm làng, đẹp xứ họ, đẹp nhà cửa, đẹp ruộng đồng”, “tết của người nghèo”, “gia đình Công giáo gương mẫu thực hiện tân phúc âm hóa gia đình” ở Nam

Định Không chỉ là những khẩu hiệu, đồng bào Công giáo đã có những hoạt động thiết thực hưởng ứng phong trào phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thông mới và đô thị văn minh [67,tr.51-54] Đồng bào Công giáo cũng tích cực tham gia vào các hoạt động từ thiện, bác ái; xây dựng nếp sống văn hóa văn minh; tích cực hưởng ứng các phong trào gìn giữ an ninh, trật tự xã hội, gìn giữ biển đảo quê hương như: Hội đồng giám mục Việt Nam ngày 09/2/2015 đã có thư kêu gọi đồng bào Công giáo trong và ngoài nước ủng hộ đồng bào, chiến sỹ làm việc khai thác trên biển; UBĐKCGVN đã có thư kêu gọi Trung Quốc rút giàn khoan HĐ 981 khỏi vùng biển Việt Nam và nhiều hoạt động thiết thực khác [67,tr.51-55;59]

Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu QLNN đối với đạo Công giáo, hoạt động của các dòng tu đạo Công giáo, hoạt động của đạo Công giáo: Vũ Thị Minh

Phương: “Quản lý nhà nước đối với thanh niên Công giáo tại tỉnh Nam Định”, luận

văn thạc sỹ Quản lý công, Học viện Hành chính Quốc gia 2015; Nguyễn Hữu Có với

đề tài: “Quản lý Nhà nước đối với các dòng tu của đạo Công giáo Việt Nam”, luận

văn thạc sĩ Quản lý Hành chính công, Học viện Hành chính Quốc gia 2010; mặc dù

có nhiều công trình nghiên cứu QLNN về đạo Công giáo, hoạt động của đạo Công giáo, tuy nhiên, những công trình này mới chỉ tiếp cận ở trình độ thạc sỹ, phạm vi, đối tượng nghiên cứu còn hẹp nên giá trị tham khảo không cao

1.2.2 Những công trình nghiên cứu về đạo Công giáo và quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội

Nghiên cứu về đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội gần đây đã được một số học giả, các nhà nghiên cứu tôn giáo bắt đầu quan tâm, tuy nhiên số lượng công trình chưa nhiều, khía cạnh nghiên cứu chưa đa dạng và nghiên cứu QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo chưa có một công trình nào nghiêu cứu sâu, cụ thể:

- Kết quả nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hồng Dương, trong bài viết: “Đời sống

đạo của người dân theo đạo Công giáo ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh”, Tạp chí

Xã hội học, 1995 cho thấy: Tín đồ đạo Công giáo ở thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh giữ vững niềm tin tôn giáo thể hiện ở mức độ thực hành những lễ nghi Công giáo cao Trải qua thời kỳ chiến tranh kéo dài, đạo Công giáo hai miền đón nhận sự đổi mới theo tinh thần Công đồng Vatican có sự khác nhau, nhưng sự khác biệt về niềm tin và

lễ nghi không lớn Xuất hiện những người Công giáo Hà Nội khô đạo, nhạt đạo trong việc đến nhà thờ thực hiện Thánh lễ, Xưng tội, Giải tội và chịu phép Thánh thể và sự trở lại của niềm tin tôn giáo [47,tr.50-56]

- Sách tham khảo: “Kitô giáo ở Hà Nội”, của tác giả Nguyễn Hồng Dương,

Nhà xuất bản Tôn giáo - Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, Hà Nội 2008 Đối với đạo Công giáo ở Hà Nội, cuốn sách mô tả quá trình các giai đoạn phát triển đạo Công giáo qua năm giai đoạn: Thời kỳ truyền giáo của các giáo sỹ dòng tên (1626 - 1663); thời

kỳ truyền giáo của Hội Thừa sai Pari (1663 - 1802); thời kỳ truyền giáo của Hội Thừa sai Pari (1802 - 1883); thời kỳ Pháp thuộc (1883 - 1954) và thời kỳ từ năm 1954 đến nay [49,tr.7-102] Cuốn sách cũng đề cập tới những đóng góp của đạo Công giáo Hà Nội trên những lĩnh vực văn hóa, xã hội ở phương diện vật thể và phi vật thể

[49,tr.103-132] Theo tác giả cuốn sách: “Với vị thế lịch sử, văn hóa của Hà Nội, việc

Công giáo hóa văn hóa Hà Nội luôn là ước mơ của các đoàn truyền giáo Phương Tây Trong thực tế các đoàn truyền giáo đã không thực hiện được ước mơ đó, họ đã gặp sự chống đối mạnh mẽ, khiến họ không thể dễ dàng xâm nhập” [49.tr.129]

- Nghiên cứu Phạm Huy Thông qua bài viết: “Đạo Công giáo với Thăng Long -

Hà Nội”đã cho thấy những ảnh hưởng của đạo Công giáo từ khi xâm nhập vào đất Kẻ

Chợ (1626) đến văn hóa Thăng Long và những ảnh hưởng của nền văn hóa Thăng Long

đến văn hóa đạo Công giáo Theo tác giả: Từ khi đạo Công giáo có mặt ở Thăng Long đến nay, người Công giáo Thủ đô đã luôn đồng hành với dân tộc, được đắp xây bằng sự

chung tay của cả cộng đồng, để vun trồng truyền thống “tốt đạo, đẹp đời” Trong công

cuộc đổi mới hiện nay, đòi hỏi không chỉ là sự dấn thân để mỗi người Công giáo tốt, cũng

là công dân tốt mà còn cần có sự quan tâm, tạo điều kiện của Nhà nước, của toàn thể xã hội, bằng những việc làm cụ thể, đó là những chứng cứ thuyết phục về chính sách tôn giáo của Nhà nước và sẽ có tác dụng thật sự cổ vũ động viên người Công giáo Thủ đô đóng góp nhiều hơn nữa vào việc xây dựng thành phố Hà Nội ngày càng giàu đẹp, văn minh và thanh lịch hơn [110]

- Bài viết: “Bước đầu suy nghĩ về đặc điểm văn hóa Công giáo Hà Nội”, của tác

giả Dương Thùy Linh, Tạp chí nghiên cứu tôn giáo số 6/2012 Nội dung bài viết khái quát quá trình hình thành giáo phận Hà Nội từ thời kỳ giáo sỹ dòng tên đến năm 2012 và luận giải một số vấn đề về văn hóa tôn giáo, văn hóa đạoCông giáo; phân tích về văn hóa đạo Công giáo ở Hà Nội trong đời sống văn hóa người dân Thủ đô [78,tr.44-48] Nghiên cứu cho thấy,trải qua gần bốn thế kỉ với rất nhiều thăng trầm của lịch sử, văn hóa đạo Công giáo đã để lại trên mảnh đất Thăng Long - Hà Nội những dấu ấn văn hóa riêng, làm phong phú thêm văn hóa Thăng Long - Hà Nội Với bản lĩnh của một nền văn hóa có sức lan tỏa

và lay động mọi thành tố ngoại sinh trong nó, văn hóa Hà Nội cũng đã biến đổi văn hóa đạo Công giáo, khiến nó dung hợp và đối thoại được với văn hóa dân tộc [78,tr.49]

- Bài viết: “Một số mô hình tổ chức Giáo hội Công giáo cơ sở ở Hà Nội hiện nay”,

của tác giả Dương Văn Biên, Tạp chí nghiên cứu tôn giáo, số 12/2012 đã khái quát về mô hình tổ chức các giáo xứ trên địa bàn thành phố Hà Nội theo phong trào cải cách đạo Công giáo và tinh thần của Công đồng Vatican II Qua bài viết, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, quy chế hoạt động của Hội đồng giáo xứ tại một số giáo

xứ trên địa bàn Thành phố Mặc dù có cơ cấu, mô hình tổ chức và quy mô không giống nhau, nhưng chức năng của Hội đồng giáo xứ là tương tự nhau, cùng cộng tác với linh mục chính xứ để giải quyết những công việc đạo Sự thay đổi về cơ cấu tổ chức bộ máy trong giáo hội ở cơ sở ở Hà Nội cho thấy sự thích ứng với điều kiện thực tiễn của từng giáo xứ và đang còn gặp những khó khăn trong quá trình hoàn thiện tổ chức [17,tr.42-50]

1.3 Nhận xét về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra đối với đề tài luận án

1.3.1 Kết quả đạt được

Qua nghiên cứu, tổng hợp và khái quát những công trình, dữ liệu có liên quan đến đề tài luận án cho thấy, các học giả, nhà nghiên cứu đã thành công ở nhiều khía

cạnh nghiên cứu, thể hiện ở những điểm sau:

- Các tài liệu tổng quan đã cung cấp một dung lượng kiến thức sâu rộng về những chủ đề liên quan đếnđạo Công giáo: lịch sử hình thành Giáo hội; quá trình phát triển; giáo lý, giáo luật, lễ nghi Công giáo; các cuộc cải cách Giáo hội và tình hình đạo Công giáo quốc tế hiện nay

- Nhiều công trình, đề tài, tác phẩm và bài viết nghiên cứu về tổ chức bộ máy của Giáo hội Công giáo, Giáo triều Vatican, những bộ phận cấu thành giáo triều Vatican; nghiên cứu về những phẩm trật trong Giáo hội: Giáo hoàng, Hồng Y, Giám mục, linh mục

- Một số công trình, bài viết nghiên cứu những chủ đề liên quan đến Đức Giêsu Kitô, về cuộc đời cứu chuộc của Ngài, những điều Ngài giảng dạy, răn dạy đối với các môn đồ đạo Công giáo khi còn trên dương gian

- Nghiên cứu về những giá trị đạo đức, giá trị nhân văn có trong giáo lý Công giáo; một số những công trình khác nghiên cứu về những ảnh hưởng của giáo lý, giáo luật và lễ nghi Công giáo đối với cá nhân, gia đình đạo Công giáo và xã hội cũng được các nhà thần học, học giả và các nhà xã hội học quan tâm tìm hiểu

- Một số những tác phẩm, cuốn truyện kể về những câu chuyện yêu thương, những tấm gương sáng, những nhân vật kiệt xuất có những đóng góp lớn cho sự phát triển của Giáo hội Công giáo

- Đối với đạo Công giáo Việt Nam, nhiều công trình, tác phẩm, bài báo nghiên cứu và bàn luận về những vấn đề lịch sử truyền đạo; quá trình phát triển đạo ở Việt Nam qua những thời kỳ khác nhau Một số công trình được viết lại dưới dạng hồi ký, lời thuật về lịch sử Giáo hội Công giáo Việt Nam

- Các công trình cũng đã nghiên cứu về quan điểm, nhìn nhận và chính sách của các triều đại phong kiến Việt Nam đối vớiđạo Công giáo, mối quan hệ giữa Giáo hội với Nhà nước Việt Nam Có học giả nghiên cứu về chủ đề Hồ Chí Minh với tôn giáo

và đạo Công giáo

- Tổng quan tài liệu đã nghiên cứu và chỉ ra những đặc điểm; tổ chức Giáo hội Công giáo Việt Nam; nghiên cứu lịch sử hình thành phát triển và hoạt động đạocụ thể

ở một số giáo phận, giáo xứ như: Phát Diệm, Đà Nẵng, Thái Bình, Huế

- Một số công trình, bài viết tập trung tìm hiểu về xứ đạo, họ đạo Công giáo và thực trạng hoạt động của các xứ, họ đạo; số khác nghiên cứu, tìm hiểu về các dòng tu của đạo Công giáo ở nước ta

- Những vấn đề liên quan đến giá trị đạo Công giáo và ảnh hưởng của giá trị Công giáo đến văn hóa, phong tục tập quán, truyền thống người Công giáo Việt Nam cũng được nghiên cứu, tìm hiểu Một số bài viết tìm hiểu và phân tích ý nghĩa của việc thực hiện các Bí tích Công giáo; nghiên cứu về vòng đời người Công giáo; lễ tang người Công giáo ở Việt Nam

- Chủ đề về QLNN đối với đạo Công giáo cũng được các học giả gần đây quan tâm qua một số đề tài thạc sỹ, một số công trình nghiên cứu khoa học cấp bộ, đề tài nghiên cứu tiến sỹ

Gần đây một số học giả đã có những công trình nghiên cứu về đạo Công giáo ở

Hà Nội dưới các khía cạnh: Lịch sử truyền giáo tại Thăng Long; mô hình tổ chức của các tổ chức đạo Công giáo cơ sở ở thành phố Hà Nội; hoạt động của các dòng tu của đạo Công giáo; văn hóa đạo Công giáo với văn hóa Hà Nội Những công trình, bài viết trên còn tản mạn, chưa mang tính hệ thống, chưa đầy đủ những khía cạnh về đạo Công giáo ở Hà Nội, cần tiếp tục được nghiên cứu và làm sáng tỏ hơn

1.3.2 Những nội dung chưa được tìm hiểu, nghiên cứu sâu

Bên cạnh những kết quả đạt được như đã nhận xét ở trên, các dữ liệu, công trình tổng quan vẫn còn những nội dung, khía cạnh chưa được quan tâm nghiên cứu và làm sáng tỏ Cụ thể:

Một là mặc dù số lượng các công trình, bài viết về chủ đề đạo Công giáo rất đa dạng, phong phú, tuy nhiên về tiếp cận nghiên cứu đạo Công giáo theo khoa học QLNN vẫn chưa nhận được quan tâm Chỉ có rất ít các công trình nghiên cứu dưới góc

độ này, tuy nhiên mới chỉ dừng ở giới hạn trong phạm vi một đơn vị hành chính, địa phận, hoặc một vấn đề nội dung quản lý

Hai là thành phố Hà Nội là một trong những đô thị đặc biệt, là đầu não chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội của cả nước, có quy mô dân số trên 7,5 triệu người, đây cũng là nơi đặt trụ sở Giáo tỉnh Hà Nội và có đông tín đồ đạo Công giáo, tuy nhiên nghiên cứu về đạo Công giáo ở Hà Nội còn rất mỏng, chưa mang tình hệ thống, đầy đủ

Ba là các dữ liệu, công trình và bài viết cũng chưa nghiên cứu và làm sáng tỏ về thực trạng tổ chức và hoạt động và đặc điểm của đạo Công giáotrên địa bàn TP Hà Nội

Bốn là chưa nghiên cứu và chỉ ra những thực trạng vấn đề QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay

Năm là hệ thống những cơ sở lý luận QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo cũng chưa được nghiên cứu có hệ thống và đầy đủ Các công trình đi trước chỉ tập

trung nghiên cứu những cơ sở lý luận QLNN về tôn giáo nói chung

Sáu là chưa nghiên cứu và chỉ ra những ảnh hưởng của giá trị đạo Công giáo đối với người Công giáo Hà Nội, gia đình đạo Công giáo, cộng đồng làng xã đạo Công giáo

Hà Nội; những xu thế phát triển Công giáo Hà Nội trong giai đoạn hội nhập quốc tế

1.3.3 Những vấn đề đặt ra cho đề tài luận án cần tiếp tục nghiên cứu

Qua việc nghiên cứu và khái quát hóa những dữ liệu tổng quan, tìm hiểu và đánh giá những mặt đạt được của các học giả, nhà nghiên cứu đi trước và qua việc đánh giá những nội dung, khía cạnh chưa được nghiên cứu sâu, tác giả nhận định cần tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ một số nội dung sau đối với đề tài luận án:

Thứ nhất, tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ những cơ sở lý luận QLNN đối

với hoạt động của đạo Công giáo

Thứ hai, nghiên cứu và tìm hiểu những kinh nghiệm QLNN về tôn giáo và

QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn một số địa phương, từ đó chỉ

ra những bài học cho việc QLNN đối với hoạt động củađạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội

Thứ ba, tổng hợp các dữ liệu, số liệu và thực trạng hoạt động của Giáo hội

Công giáo Hà Nội; tìm hiểu và chỉ ra những đặc điểm của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội Điều tra và khảo sát thực tiễn việc QLNN đối với hoạt động củađạo Công giáo trên địa bàn thành phố; phân tích và đánh giá về thực trạng QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn TP Hà Nội

Thứ tư, nghiên cứu và đưa ra những dự báo về xu thế hoạt động của đạo Công

giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội Nghiên cứu và khái quát hóa những quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác tôn giáo

Thứ năm, hoàn thiện và đề xuất những giải pháp QLNN đối với hoạt động của

đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội

Kết luận Chương 1

Nghiên cứu tổng quan các công trình, tài liệu, dữ liệu có liên quan đến luận án, Chương 1 đã đạt được những kết quả sau:

Thứ nhất, Chương 1 luận án đã tập trung nghiên cứu những tác phẩm, ấn phẩm,

những sách chuyên khảo, những câu chuyện nghiên cứu, tìm hiểu, bàn luận, trao đổi xung quanh chủ đề đạo Công giáo như: giới thiệu về nguồn gốc hình thành, quá trình phát triển qua các giai đoạn, thời kỳ; nghiên cứu, trao đổi về những nhân vật có ảnh hưởng lớn đến đạo Công giáo; những cuốn sách, tác phẩm giới thiệu về giáo lý, giáo luật, lễ nghi Công giáo và tình hình hoạt động của đạo Công giáo ở một số nước trên thế giới

Nghiên cứu tổng quan công trình tác giả cũng nắm được rõ hơn về các nhà tư tưởng Kitô trên thế giới; nguồn gốc sự hình thành và phát triển của các tư tưởng Kitô trên thế giới; những vấn đề có liên quan giữa triết học với thần học; tri thức về Thiên Chúa, cách thức bầu Giáo hoàng của giáo triều Vatican Tác giả cũng có những hiểu biết sâu sắc hơn về vấn đề đạo đức, và giá trị đạo đức của đạo Công giáo; những ảnh hưởng của văn hóa đạo Công giáo đến đời sống xã hội ở các quốc gia trên thế giới

Thứ hai, Chương 1 cũng đạt được kết quả nhất định trong việc tìm hiểu các

thông tin, dữ liệu, tài liệu, hồ sơ có liên quan đến đạo Công giáo ở Việt Nam Qua nghiên cứu các tài liệu trong nước, tác giả đã có được những kiến thức và hiểu biết sâu sắc hơn về những vấn đề có liên quan đến tình hình đạo Công giáo Việt Nam như: Quá trình du nhập và phát triển của đạo Công giáo ở Việt Nam; đạo Công giáo Việt Nam trong thời kỳ triều Nguyễn; lịch sử hình thành và phát triển một số giáo phận, giáo xứ; tình hình hoạt động của Giáo hội Công giáo Việt Nam những năm gần đây; những vấn

đề liên quan đến giá trị đạo đức, lối sống, các giá trị văn hóa đạo Công giáo và thực tiễn đời sống của đồng bào đạo Công giáo ở Việt Nam

Qua việc tìm hiểu các công trình, tài liệu nghiên cứu về đạo Công giáo trong nước, tác giả cũng hiểu rõ hơn về đặc điểm, tình hình đạo Công giáo Việt Nam; tổ chức xứ, họ đạo Công giáo Việt Nam hiện nay và những thách thức đặt ra; tổ chức Giáo hội Công giáo Việt Nam và những vấn đề có liên quan đến văn hóa, tập quán của dân tộc với văn hóa đạo Công giáo Những ảnh hưởng của giá trị đạo Công giáo đối với cá nhân, gia đình và cộng đồng; những lễ nghi đạo Công giáo ở Việt Nam

Thứ ba, nội dung Chương 1 cũng đã nghiên cứu và khái quát hóa được những

công trình nghiên cứu, những tài liệu tham khảo, những bài viết khoa học và những

giáo trình giảng dạy, bồi dưỡng liên quan đến QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo ở nước ta Kết quả tìm hiểu cho thấy, mặc dù chúng ta khá quan tâm đến việc nghiên cứu đạo Công giáo trong những năm qua, tuy nhiên, nghiên cứu, tìm hiểu đạo Công giáo dưới góc độ QLNN còn chưa nhiều, chưa hệ thống, tài liệu nghiên cứu còn chưa đầy đủ, phần nhiều chỉ nghiên cứu dưới góc độ tôn giáo, chính trị hoặc xã hội học.Tìm hiểu và nghiên cứu đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội cũng nhận được sự quan tâm của một số nhà nghiên cứu tôn giáo và thần học, tuy nhiên

số lượng chưa nhiều, chủ yếu tìm hiểu và nghiên cứu dưới góc nhìn sử học, thần học và văn hóa

Thứ tư, qua nghiên cứu, tổng hợp và đánh giá tổng quan tài liệu, tác giả đã đưa

ra một số nhận xét khái quát về những kết quả nội dung, khía cạnh mà các học giả ở trong và ngoài nước đã xây dựng được; chỉ ra những khía cạnh, khoảng trống mà các học giả chưa nghiên cứu sâu, chưa được nghiên cứu, từ đó xác định được những nội dung đặt ra với đề tài luận án trong quá trình nghiên cứu./

Chương 2

CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA ĐẠO CÔNG GIÁO 2.1 Những khái niệm cơ bản liên quan đến luận án

2.1.1 Tôn giáo, đạo Công giáo và hoạt động đạo Công giáo

2.1.1.1 Tôn giáo và khái niệm đạo Công giáo

 Tôn giáo

Tôn giáo là hiện tượng xã hội, hình thành và phát triển cũng với sự phát triển của xã hội loài người ở trong nhiều cộng đồng dân tộc trên thế giới Do được hình thành và phát triển trong các cộng đồng dân tộc khác nhau, nên tôn giáo rất đa dạng, phong phú Nghiên cứu, tìm hiểu về tôn giáo cho thấy, có rất nhiều quan niệm khác nhau về tôn giáo, theo tác giả Đỗ Minh Hợp, có 4 cách định nghĩa tôn giáo gồm: định nghĩa thần học, định nghĩa triết học, định nghĩa xã hội học và định nghĩa dân tộc học [69,tr.23-54]

Dưới góc độ thần học, P.A.Phlorensky cho rằng: “ nếu xét về mặt bản thể

luận, tôn giáo là sự sống của chúng ta trong Chúa và của Chúa trong chúng ta, thì xét

về mặt hiện tượng học, thì tôn giáo là hệ thống những hành vi và cảm xúc đảm bảo sự giải thoát, cứu rỗi tâm hồn Nói cách khác, sự giải thoát hiểu theo nghĩa tâm lý học rộng nhất của từ này là sự cân bằng của đời sống tâm thần” [69,tr.26]

Tiếp cận dưới định nghĩa triết học, Ph.Ăngghen trong tác phẩm Chống Đuyring

đã đưa ra định nghĩa về tôn giáo như sau: “Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự

phản ánh hư ảo vào trong đầu óc con người của những lực lượng bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế

đã mang hình thức những lực lượng siêu trần thế” [63,tr.437] Các nhà nghiên cứu

Mácxít về tôn giáo thường coi câu nói trên của Ăngghen là định nghĩa của Chủ nghĩa

Mác về tôn giáo Theo C.Mác: “tôn giáo là sự tự ý thức và sự tự cảm giác của con

người chưa tìm ra được bản thân mình, hoặc để mất bản thân mình một lần nữa Nhưng con người không phải là một sinh vật trừu tượng, ẩn náu đâu đó ở ngoài thế giới Con người chính là thế giới con người, là nhà nước, là xã hội Nhà nước ấy, xã hội ấy sản sinh ra tôn giáo, tức thế giới quan lộn ngược” [63,tr.414]

Từ góc độ chức năng xã hội của tôn giáo, C Mác trong tác phẩm Góp phần phê

phán triết học pháp quyền của Hêghen đã cho rằng: “Tôn giáo là tiếng thở dài của

chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, cũng giống như nó là