Nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại việt nam và hàn quốc dưới góc nhìn so sánh tt

Xét về mặt nguồn gốc, thể loại truyện kỳ ảo trong văn học trung đại của hai nước Việt - Hàn đều có chung nguồn gốc ngoại lai Trung Quốc song khi được truyền nhập theo các con đường khác

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

KIM KIHYUN (Kim Kỳ Hiền)

NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN KỲ ẢO TRUNG ĐẠI VIỆT NAM VÀ HÀN QUỐC DƯỚI GÓC NHÌN SO SÁNH

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC

HÀ NỘI - 2019

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học xã hội, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học: 1) PGS TS Lê Văn Tấn

2) PGS TS Vũ Thanh

Phản biện 1: GS.TS Trần Đình Sử

Phản biện 2: PGS.TS Trương Đăng Dung

Phản biện 3: PGS.TS Hoàng Minh Lường

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ cấp Học viện họp tại Học viện Khoa học xã hội, số 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân,

Hà Nội

Vào hồi ……… giờ ……… phút, ngày …… tháng …… năm 2019

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Học viện Khoa học xã hội,

- Thư viện Quốc gia Việt Nam, Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Có thể khẳng định rằng, sự hình thành, phát triển cũng như thoái trào của bất kể

một nền văn học nào trên thế giới đều có sự gắn bó mật thiết với các thể loại Tư duy về thể loại từ lâu vốn đã trở thành điểm quen thuộc của người sáng tác cũng như của nhà nghiên cứu, lý luận và phê bình văn học Lịch sử văn học trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc (ở đây khái niệm Hàn Quốc được chúng tôi sử dụng để bao hàm cả bán đảo Triều Tiên cũ, khi chưa có sự phân chia thành hai miền như hiện nay) cũng không nằm ngoài quy luật ấy Chính

vì lẽ đó, đề tài Luận án chuyên ngành Văn học Việt Nam của chúng tôi: “Nhân vật trong

trung đại từ một trong những vấn đề cốt lõi nhất của nó, đó là vấn đề về nhân vật

1.2 Trong bức tranh thể loại văn học trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc, truyện

kỳ ảo giữ một vai trò quan trọng, có nhiều phức tạp song lại dung chứa ở đó nhiều nội dung tư tưởng cũng như những giá trị, những kinh nghiệm nghệ thuật đặc sắc Trong lịch

sử văn học trung đại của cả hai quốc gia, thể loại truyện kỳ ảo manh nha xuất hiện từ rất sớm trong các ghi chép lịch sử, thần tích, thần phả và cũng rất nhanh chóng, nó phát triển thành một thể loại quan trọng của loại hình tự sự trung đại Cũng đồng thời, nhìn vào thể loại truyện kỳ ảo, chúng ta có thể thấy được ở đó sự hiện diện của những tác giả và tác phẩm đỉnh cao của cả giai đoạn cũng như của lịch sử văn học Việt - Hàn Tuy thế, cho đến hôm nay, việc tìm hiểu, nghiên cứu, duy danh định nghĩa khái niệm thể loại đến những vấn đề liên quan vẫn còn nhiều điều có thể tiếp tục, nhất là những nghiên cứu có yếu tố so sánh như đề tài nghiên cứu này của chúng tôi để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt trong tư duy thể loại, tư duy về việc xây dựng nhân vật của các nhà truyền kỳ hai nước Đây cũng là một lý do mang tính cấp thiết khiến cho chúng tôi quyết tâm theo đuổi nghiên cứu đề tài

1.3 Xét về mặt nguồn gốc, thể loại truyện kỳ ảo trong văn học trung đại của hai nước

Việt - Hàn đều có chung nguồn gốc ngoại lai (Trung Quốc) song khi được truyền nhập theo các con đường khác nhau, các tác giả hai nước đã có sự tiếp thu một cách linh hoạt và sáng tạo, đặc biệt trong đó có sự gắn bó chặt chẽ, mật thiết với hiện thực lịch sử và các phương diện vẻ đẹp con người dân tộc Sẽ có nhiều điểm tương đồng trong con đường tiếp thu thể loại, tiếp thu nghệ thuật xây dựng nhân vật của các nhà viết truyện Việt Nam và Hàn Quốc, song màu sắc dân tộc, phương thức tư duy, vẻ đẹp của đất nước và con người hai quốc gia qua thể loại, qua sự phản ánh, xây dựng nhân vật lại có nhiều khác biệt lý thú Đây là điều còn bỏ ngỏ đối với giới nghiên cứu thể loại truyện kỳ ảo, nhất là những nghiên cứu có yếu tố so sánh

Vì vậy, thực hiện đề tài nghiên cứu về nhân vật trong truyện kỳ ảo Việt Nam và Hàn Quốc, chúng tôi mong muốn có thêm những đánh giá, nhận định rõ hơn, toàn diện hơn sự khác biệt trong những đóng góp của nhà văn trung đại hai nước đối với sự phát triển thể loại

1.4 Xét từ phương thức tư duy nghệ thuật trung đại nói chung, phương thức tổ chức

xây dựng thể loại truyện kỳ ảo nói riêng, việc xây dựng nhân vật là một trong những vấn

đề mang ý nghĩa cốt tử Nhân vật là vấn đề trung tâm, gắn với cái nhìn, quan niệm nghệ thuật về con người, dân tộc và sự dung chứa các yếu tố văn hóa truyền thống Việt Nam, Hàn Quốc Bởi thế, tìm hiểu nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt - Hàn, đề tài của chúng tôi sẽ từ vấn đề nhân vật để khảo sát, đánh giá, luận giải một cách thấu đáo các vấn

đề trên đây

1.5 Bản thân là một người Hàn Quốc, tôi rất yêu mến đất nước và con người Việt

Nam Thực hiện đề tài nghiên cứu này, tôi hi vọng được đi sâu tìm hiểu về nền văn học Việt Nam nói chung, về lịch sử văn học trung đại Việt Nam, đặc biệt là về thể loại truyện kỳ ảo trung đại nói riêng (từ phương diện nhân vật) trong cái nhìn so sánh với thể loại này tại Hàn Quốc Những nghiên cứu của chúng tôi, ở một phương diện nào đó, như một thông điệp, một chiếc cầu nối cho tình hữu nghị bền vững giữa hai quốc gia trong lịch sử cũng như trong thời kỳ hội nhập, toàn cầu hóa hiện nay

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây: (1) Giới thiệu tổng quan các nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo nói chung và về nhân vật trong thể loại này nói riêng trong văn học trung đại của hai nước Việt Nam và Hàn Quốc; (2) Khảo sát, thống kê, phân loại

và mô tả một số kiểu nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc; (3) Phân tích và luận giải những phương diện văn hóa truyền thống Việt Nam và Hàn Quốc nhìn từ các loại hình nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án này là nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của một đề tài luận án tiến sĩ theo quy định, trên cơ sở giới thuyết

về thể loại truyện kỳ ảo trong văn học trung đại Việt Nam và Hàn Quốc, chúng tôi lựa chọn phạm vi nghiên cứu của luận án là:

* Truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam trong các tập truyện sau đây:

(1) Thiền uyển tập anh ngữ lục (khuyết danh), gồm 21 truyện kỳ ảo (viết tắt là:

TUTANL); (2) Việt điện u linh tập (Lý Tế Xuyên), gồm 40 truyện kỳ ảo (viết tắt là

VĐUL); (3) Lĩnh Nam chích quái ngữ lục (Vũ Quỳnh và Kiều Phú), gồm 36 truyện kỳ ảo

(viết tắt là LNCQNL); (4) Thánh Tông di thảo (tương truyền của Lê Thánh Tông), gồm 15

truyện kỳ ảo (viết tắt là: TTDT); (5) Truyền kỳ mạn lục (Nguyễn Dữ), gồm 20 truyện kỳ ảo (viết tắt là TKML); (6) Lan Trì kiến văn lục (Vũ Trinh), gồm 38 truyện kỳ ảo (viết tắt là

LTKVL); (7) Truyền kỳ tân phả (Đoàn Thị Điểm), gồm 04 truyện kỳ ảo (viết tắt là TKTP);

(8) Tang thương ngẫu lục (Phạm Đình Hổ và Nguyễn Án), gồm 41 truyện (viết tắt là:

TTNL); (9) Thính văn dị lục (khuyết danh), gồm 15 truyện kỳ ảo Tổng số: 230 truyện kỳ

ảo

* Truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc trong các tập truyện sau đây:

(1) Tam quốc di sự (Nhất Nhiên), gồm 86 truyện kỳ ảo; (2) Dung Trai tùng thoại (Thành Hiện), gồm 12 truyện kỳ ảo; (3) Thù dị truyện (khuyết danh), gồm 27 truyện kỳ ảo; (4) Kim Ngao tân thoại (Kim Thời Tập), gồm 05 truyện kỳ ảo (viết tắt là: KNTT); (5) Xí

Trai ký dị (Thân Quang Hán), gồm 04 truyện kỳ ảo; (6) Tam thuyết ký - hoa sử (khuyết

danh) gồm 09 truyện kỳ ảo Tổng số: 143 truyện kỳ ảo Trên thực tế của bức tranh thể loại

truyện kỳ ảo, ở Việt Nam còn có thể kể đến các truyện trong Tam tổ thực lục (khuyết danh),

Nam Ông mộng lục (Hồ Nguyên Trừng), Công dư tiệp ký (Vũ Phương Đề), Vũ trung tùy bút

(Phạm Đình Hổ), Sơn cư tạp thuật (Đan Sơn biên soạn), Hát Đông thư dị (Nguyễn Thượng Hiền), Vân nang tiểu sử (Phạm Đình Dục)… song do năng lực cũng như khuôn khổ của

một luận án, chúng tôi không đưa vào đối tượng khảo sát

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành nghiên cứu này, chúng tôi đã sử dụng phối hợp các phương pháp

nghiên cứu chính sau đây: (1) Phương pháp loại hình học văn học và tiếp cận văn học

theo thể loại; (2) Phương pháp tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa; (3) Phương pháp so sánh văn học Ngoài ra, trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu, chúng tôi cũng sử

dụng kết hợp các thao tác khác như: Pháp phân tích tác phẩm văn học Phương pháp thống

kê - phân loại, Phương pháp cấu trúc - hệ thống…

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

5.1 Đề xuất khái niệm truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc với những

tiêu chí để nhận diện tác phẩm trong bức tranh thể loại văn học trung đại của hai đất nước

5.2 Khảo sát, thống kê danh mục 373 truyện kỳ ảo trung đại (Việt Nam: 230

truyện; Hàn Quốc: 143 truyện) từ các tập truyện của Việt Nam và Hàn Quốc, trong đó có

03 tập truyện kỳ ảo của Hàn Quốc chưa được dịch ra tiếng Việt và giới thiệu ở Việt Nam

(tổng số truyện do chúng tôi dịch là 40 truyện, những tập truyện này do chúng tôi tạm

dịch từ bản tiếng Hàn)

5.3 Luận án là công trình khoa học đầu tiên đặt ra và nghiên cứu một cách hệ thống

về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh Qua đó, các vấn đề quan niệm về thể loại, các kiểu nhân vật cơ bản, vấn đề nhân vật và sự thể hiện các yếu tố văn hóa truyền thống hai quốc gia trong truyện kỳ ảo trung đại Việt

Nam và Hàn Quốc đã được luận giải hệ thống, toàn diện và thỏa đáng

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Ý nghĩa lý luận: Luận giải một cách tương đối thỏa đáng về thể loại truyện kỳ ảo

trung đại cũng như có những khái quát khá đầy đủ về vấn đề xây dựng nhân vật trong thể loại này, đặc biệt là mối quan hệ giữa việc thể hiện nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại với việc phản ánh các chiều cạnh văn hóa truyền thống của hai quốc gia, ít nhiều ở đó là phương thức tư duy văn học của các tác giả tiêu biểu trong văn học trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

- Ý nghĩa thực tiễn: Từ quan niệm về thể loại truyện kỳ ảo, đề tài nghiên cứu của

luận án đã có những khảo sát, thống kê, phân tích và luận giải tương đối thấu đáo về vấn

đề nhân vật, sự thể hiện các kiểu nhân vật, vấn đề thể hiện nhân vật với sự thể hiện các yếu tố văn hóa truyền thống đến các phương thức nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện kỳ ảo hai nước Việt Nam và Hàn Quốc

7 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục công trình nghiên cứu của tác giả có liên

quan đến đề tài luận án, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chính của luận án được

triển khai trên 4 chương sau đây: - Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài (18

tr, từ trang 9 đến trang 26); - Chương 2: Một số vấn đề lý thuyết liên quan và cơ sở hình

thành thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc (33 trang, từ trang 27 đến

trang 59); - Chương 3: Đặc điểm một số kiểu nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc (47 trang, từ trang 60 đến trang 106); - Chương 4: Sự thể hiện các

chiều cạnh văn hóa qua hình tượng nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc (40 trang, từ trang 107 đến trang 146)

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Trong phần này, chúng tôi khái thuật những nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc trên hai nội dung căn bản là những nghiên cứu về thể loại nói chung và những nghiên cứu đi sâu về vấn đề nhân vật nói riêng

1.1 Những nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

1.1.1 Những nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam

Truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam là một thể loại độc đáo, có lịch sử hình thành, vận động và phát triển suốt chiều dài của lịch sử văn học dân tộc Vì thế, ngay từ khi xuất hiện, nó đã thu hút được sự quan tâm nhất định của các học giả đương thời Bằng chứng là các lời đề tựa, bạt, bình phẩm… của các nhà nho ngay và sau khi tác phẩm xuất hiện Tất nhiên, sự hình dung về truyện kỳ ảo như một thể loại văn học độc lập còn chưa được quan tâm thỏa đáng như chính sự đóng góp của nó vào bức tranh lịch sử văn học dân tộc Một

số học giả như Vũ Quỳnh, Kiều Phú, Hà Thiện Hán, Ngô Thì Hoàng, Nguyễn Hành, Tín Như Thị, Trần Danh Lưu, Lê Quý Đôn, Phan Huy Chú, Nguyễn Thượng Hiền … vẫn mãi

lưu lại tên tuổi của mình cùng với các tập truyện như Lĩnh Nam chích quái lục, Thánh

Tông di thảo, Truyền kỳ mạn lục, Lan Trì kiến văn lục, Nam Ông mộng lục, Công dư tiệp ký… Các bài tựa, bạt, giới thiệu của các nhà nho trên thực chất mới chỉ là những phẩm

bình, những ngẫm ngợi mang tính sẻ chia của người đương thời hoặc đời sau khi thấy tác phẩm những thú vị hay những ý nghĩa nhân sinh, xã hội nào đó mà họ tâm đắc Khi khoa nghiên cứu văn học bắt đầu hình thành với tính chất chuyên nghiệp, các nhà nghiên cứu văn học dân gian và văn học cổ trung đại đã có sự quan tâm sâu hơn và cũng có những nghiên cứu, nhận định đánh giá bài bản hơn về một số tập truyện kỳ ảo tiêu biểu như

Thánh Tông di thảo, Truyền kỳ mạn lục, Lan Trì kiến văn lục, Truyền kỳ tân phả… Hầu

hết các công trình như Việt Nam văn học sử yếu [77], Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam [253], [254], [255], Văn học Việt Nam thế kỷ X - nửa đầu thế kỷ XVIII [123], Văn học

trung đại Việt Nam [167], [169], Tổng tập tiểu thuyết chữ Hán (4 tập) [187], Truyện truyền kỳ Việt Nam [26], Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại [162], Giáo trình văn học trung đại Việt Nam [279], [280], Văn học trung đại Việt Nam những công trình nghiên cứu [343], Khảo và luận một số tác gia tác phẩm văn học trung đại Việt Nam [248],

[250]… cho đến các bài viết, các luận văn, luận án, đề tài nghiên cứu về truyện/ văn xuôi

tự sự/ truyện truyền kỳ thì một số vấn đề về thể loại truyện kỳ ảo trên hai phương diện nội dung và nghệ thuật đã được đề cập, tuy mức độ nông sâu có khác nhau

Ở phạm vi xem xét những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm và một tập truyện truyền kỳ, chúng ta có thể nhắc tới các bài viết như: “Cấu trúc phức của thời gian

trần thuật trong Truyền kỳ mạn lục” của Nguyễn Kim Châu [18], “Tìm hiểu khuynh hướng sáng tác trong Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ” [106] và “Đoán định lại thân thế Nguyễn

Dữ và thời điểm sáng tác Truyền kỳ mạn lục” [109] của Nguyễn Phạm Hùng, “Những vấn

đề khác nhau liên quan đến Truyền kỳ mạn lục” của Kawamoto Kurive [119], “Chuyện

người con gái Nam Xương (Ngữ văn 9, tập 1)” của Nguyễn Đăng Na [165], “Tìm hiểu

truyện Hoa quốc kỳ duyên” [171] và “Cái bóng và những khoảng trống trong văn chương” [176] của Nguyễn Nam, “Truyền kỳ mạn lục và sự thể hiện tư tưởng ẩn dật của Nguyễn Dữ”

[59] và “Thể nghiệm lối sống ẩn dật của Nguyễn Dữ qua Truyện Từ Thức lấy vợ tiên” [260] của Lê Văn Tấn, “Đoàn Thị Điểm và Truyền kỳ tân phả” của Bùi Thị Thiên Thai [262]…

1.1.2 Những nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc trong tương quan so sánh với truyện kỳ ảo Việt Nam

Khá tương đồng về nhiều mặt với loại hình truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam, loại hình truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc cũng thu hút được sự quan tâm đặc biệt của giới nghiên cứu cổ văn hai đất nước Trước hết cần nhắc tới vị trí thể loại trong các bộ sách lịch sử văn học trung đại Hàn Quốc, các tập giáo trình giảng dạy cũng như các sách tổng tập, tuyển tập văn học Hàn Quốc, thể loại truyện kỳ ảo đều được quan tâm bàn đến Trong

cuốn Văn học sử Hàn Quốc, các tác giả Komisook, Jungmin, Jung Byung Sui đã có những đánh giá cao về các tập truyện như Tam quốc di sự của Nhất Nhiên, Tam quốc sử ký của Kim Phú Thức (phần Liệt truyện) [134, 106] Sau sự xuất hiện đột xuất của KNTT, thể loại truyện kỳ ảo Hàn Quốc tiếp tục với nhiều tên tuổi khác như Thân Quang Hán với Xí Trai

ký dị, Quyền Tất với Chu Sinh truyện và Vi Kính thiên truyện, Triệu Vi Hàn với Thôi Trắc truyện và một vài tập truyện ngắn cũng như một số truyện đơn dài hơi hơn khác như Tương tư động ký hay Động tiên ký… Tuy nhiên, ở hình thức đoản thiên như KNTT, hầu

hết các nhà nghiên cứu đều cho rằng, tập truyện của Kim Thời Tập là đỉnh cao nhất mà không nhà truyền kỳ nào sau ông có thể đạt được Ở Việt Nam, các bài viết, các công trình nghiên cứu về văn học cổ điển Hàn Quốc mà trong đó có đề cập đến những phương diện của thể loại truyện kỳ ảo khá phong phú Những công trình nghiên cứu thuần túy về văn học cổ điển Hàn Quốc xuất phát từ nhu cầu học tập, nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ, văn hóa Hàn Quốc tại Việt Nam Có thể kể ra đây một loạt các cuốn sách có giá trị của Phan Thị Thu Hiền chủ biên cùng với nhóm cộng sự (Nguyễn Thị Hiền, Đoàn Lê Giang, Trần Thị Bích Phượng, Vũ Thị Thanh Tâm, Đào Thị Mỹ Khanh, Nguyễn Thị Bích

Hải…): 1) “Hợp tuyển văn học cổ điển Hàn Quốc” [95], 2) “Văn học cổ điển Hàn Quốc

tiến trình và bản sắc” [93], 3) “Dạo bước vườn văn Hàn Quốc” [94], 4) “Chuyện tình ma

nữ trong truyền kỳ Đông Á (Trung Quốc - Korea - Việt Nam - Nhật Bản)” [92], 5) “Giáo

trình văn học Hàn Quốc” [91]… Như đã nhắc đến ở trên, loại hình tiểu thuyết nói chung

và tiểu thuyết truyền kỳ nói riêng khá phát triển ở Hàn Quốc thời trung đại và đóng góp của nó cho sự phát triển của văn học cổ điển Hàn Quốc là khá quan trọng Vì thế, theo chỉ dẫn của Toàn Huệ Khanh, có thể nhắc tới một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như 1)

Nghiên cứu tiểu thuyết cổ điển Hàn Quốc của Ngô Linh Tích (Nxb Văn Triều, 1986), 2) Nghiên cứu tiểu thuyết cổ điển Hàn Quốc của Lý Tương Trạch (Nxb Xe-mun), 3) Nghiên cứu cấu tạo tiểu thuyết diễm tình của Trịnh Tông Đại (Nxbb Văn hóa khai sáng, 1990), 4)

Sự hình thành tiểu thuyết Hàn Quốc của Chu Chung Diễn (Tập văn đường xuất bản,

1987)… Nhìn chung, qua các công trình nghiên cứu này, một số vấn đề liên quan đến nguồn gốc ảnh hưởng, căn cội văn hóa - lịch sử xã hội, một số vấn đề về nội dung tư tưởng cũng như nghệ thuật của tiểu thuyết truyền kỳ đã được bàn đến, dù chỉ là bước đầu Dưới góc độ nghiên cứu so sánh những vấn đề chung của truyện kỳ ảo/ truyền kỳ của Hàn Quốc với Việt Nam (qua một tập truyện cụ thể) có thể kể đến các bài viết như: “Bước đầu

so sánh Thính văn dị lục của Việt Nam và Sam Seol Gi (tức Thù dị truyện - KimKi Hyun) của Hàn Quốc” của Nguyễn Thị Ngân [181], “Tương đồng tiến trình lịch sử văn học trung

đại Việt - Hàn” [234], “So sánh trào lưu nhân văn trong văn học Hàn - Việt thế kỷ XIX” [235], “Tương đồng các tiểu truyện thiền sư Hàn Quốc và Việt Nam trước thế kỷ XIV” [233] của Nguyễn Hữu Sơn, “Sự tương đồng kỳ lạ giữa văn học cổ điển Việt Nam và

XVIII-văn học cổ điển Hàn Quốc” của Đoàn Lê Giang [69], “Thử so sánh Tiễn đăng tân thoại

của Cù Hựu (Trung Quốc) với Kim Ngao tân thoại của Kim Thời Tập (Hàn Quốc), Truyền

kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ (Việt Nam) và Cà tỳ tử của Asai Rey (Nhật Bản)” của B

Riptin [12], “Vài nét tương đồng và khác biệt của hai tác phẩm: Kim Ngao tân thoại (Hàn Quốc) và Truyền kỳ mạn lục (Việt Nam)” của Lê Đình Chỉnh [33]… Qua các nghiên cứu

này, các nhà nghiên cứu đã có những nhận định khái quát về đặc trưng thể loại, vị trí văn học sử của truyện kỳ ảo hai nước trong tiến trình chung của nền văn học Cùng với đó là những khảo sát để đi đến một số phân định điểm chung và điểm khác độc đáo của loại hình truyện kỳ ảo Việt Nam và Hàn Quốc

1.2 Những nghiên cứu về nhân vật trong thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

Vốn là vấn đề cốt lõi nhất của thể loại, nhân vật và những vấn đề liên quan đến nhân vật được các nhà nghiên cứu đề cập đến từ rất sớm, đan lồng trong các nghiên cứu chung về tác phẩm, tập truyện hoặc những vấn đề chung về thể loại Ở tiểu mục này, để tiện cho sự

theo dõi, chúng tôi cũng tách thành hai tiểu mục nhỏ: 1) Những nghiên cứu về nhân vật

trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và 2) Những nghiên cứu về nhân vật trong truyện kỳ

ảo trung đại Hàn Quốc trong tương quan so sánh với nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam

1.2.1 Những nghiên cứu về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam

Theo hướng này, sẽ có những nghiên cứu lựa chọn nhân vật trong một truyện hoặc

trong một/ một vài tập truyện Nhân vật trong các truyện và tập truyện như Truyện Hà Ô

Lôi, TTDT, TKML, TKTP, LTKVL… được quan tâm hơn cả Có thể kể ra các nghiên cứu

tiêu biểu của Lê Sĩ Thắng, Hà Thúc Minh [295]; Bùi Duy Tân [248]; Trần Đình Sử [241]; Trần Thị Băng Thanh, Bùi Thị Thiên Thai [265]; Trần Nho Thìn [283], [284]; Đinh Thị Khang [120]; Nguyễn Phong Nam [212]… Một số các nhà nghiên cứu khác như Hoàng Hữu Yên, Đoàn Lê Giang, Nguyễn Đăng Na, Nguyễn Phạm Hùng, Lã Nhâm Thìn, Nguyễn Hữu Sơn, Đoàn Thị Thu Vân, Đinh Phan Cẩm Vân, Lê Văn Tấn, Phạm Văn Hưng… trong các công trình tổng quan cũng như nghiên cứu thể loại truyện kỳ ảo/ truyền

kỳ hay những bài viết về nhân vật trong một vài truyện cụ thể nào đó đều ít nhiều có những gợi mở về nhân vật và các nội dung liên quan đến nội dung và tổ chức xây dựng nhân vật

1.2.2 Những nghiên cứu về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc trong tương quan so sánh với nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam

Từ phương diện nghiên cứu nhân vật trong truyện kỳ ảo Hàn Quốc hoặc những nghiên cứu so sánh với Việt Nam, phía Hàn Quốc, cũng theo chỉ dẫn của Toàn Huệ Khanh

là không nhiều, chưa có những công trình chuyên biệt Công trình Nghiên cứu so sánh tiểu

thuyết truyền kỳ Hàn Quốc - Trung Quốc - Việt Nam thông qua “Kim Ngao tân thoại”,

“Tiễn đăng tân thoại”, “Truyền kỳ mạn lục” của Toàn Huệ Khanh” [117] là một công

trình có giá trị Còn trong Văn học sử Hàn Quốc từ cổ đại đến cuối thế kỷ XIX [134] và

Văn học cổ điển Hàn Quốc [348], do tính chất riêng của cuốn sách nên hầu như vấn đề về

nhân vật trong truyện kỳ ảo chưa được nhắc đến Trong Giáo trình văn học Hàn Quốc [91] và Văn học cổ điển Hàn Quốc tiến trình và bản sắc [93], Phan Thị Thu Hiền cùng

nhóm nghiên cứu, khi nhắc đến vấn đề nhân vật trong truyền kỳ thì lại mới chủ yếu là gợi dẫn về nội dung của nhân vật, còn nghệ thuật xây dựng nhân vật hầu như chưa được nhắc đến một cách có ý thức Đóng góp chủ yếu từ phương diện này chính là một loạt các nghiên

cứu so sánh nhân vật trong hai tập truyện truyền kỳ nổi tiếng KNTT và TKML Có thể nhắc

tới một số bài viết tiêu biểu như: 1) “So sánh kiểu truyện “người lạc cõi tiên” trong văn học

Việt Nam với tiểu thuyết Cửu vân mộng (Hàn Quốc)” [229]; 2) “Tương đồng các tiểu

truyện thiền sư Hàn Quốc và Việt Nam trước thế kỷ XV” [233] của Nguyễn Hữu Sơn; 3)

“Nhân vật người phụ nữ trong Kim Ngao tân thoại và Truyền kỳ mạn lục” của Lưu Thị Hồng Việt [323]; 3) “Mộng - ảo và khát vọng hạnh phúc lứa đôi trong Tiễn đăng tân thoại,

Kim ngao tân thoại, Truyền kỳ mạn lục và Vũ nguyệt vật ngữ” của Nguyễn Thị Mai Liên

[148]; 4) “Vài nét tương đồng và khác biệt của hai tác phẩm: Kim Ngao tân thoại (Hàn

Quốc) và Truyền kỳ mạn lục (Việt Nam)” của Lê Đình Chỉnh [33]… Qua các nghiên cứu

trên, hầu hết các nhà nghiên cứu đều đi đến nhận định chung về nhiều điểm tương đồng

trong phản ánh cũng như nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện truyền kỳ Việt - Hàn,

mặc dù không gian - thời gian cũng như độ đậm nhạt của ý vị trong nhân vật ở mỗi nước là

tố kỳ ảo, sự đan xen của yếu tố kỳ ảo với yếu tố thực… đã được gợi dẫn từ những nghiên cứu đơn lẻ đến những công trình nghiên cứu bài bản, dài hơi hơn Liên quan đến vấn đề trọng tâm của luận án - vấn đề về nhân vật trong truyện kỳ ảo hai nước, các nghiên cứu còn khá thưa thớt, nhất là những nghiên cứu so sánh toàn diện, có tính hệ thống Đây sẽ là nhiệm vụ được đặt ra và bước đầu giải quyết trong luận án này Điểm gợi cảm hứng lớn cho chúng tôi, một người Hàn Quốc khi lựa chọn đề tài này chính là, trên hầu hết các phương diện của thể loại, trong đó có vấn đề thể hiện nhân vật, mối quan hệ loại hình của

nền văn học hai nước Việt Nam và Hàn Quốc thời trung đại chính là những “đại đồng tiểu

dị” như các nhà nghiên cứu đã nhắc đến, tất nhiên những sự thể hiện cụ thể thì ở mỗi nước

cũng như ở từng tác giả, từng tập truyện đều có những nét riêng thú vị

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN VÀ CƠ SỞ HÌNH THÀNH THỂ LOẠI

TRUYỆN KỲ ẢO TRUNG ĐẠI VIỆT NAM VÀ HÀN QUỐC 2.1 Một số vấn đề lý thuyết liên quan

2.1.1 Cơ sở lý thuyết chung

2.1.1 1 Lý thuyết về nhân vật văn học

Nhân vật văn học là “con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật văn học có thể có tên riêng ( ), cũng có thể không có tên riêng ( ) Nhân vật văn học

là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống” [79, tr.202] Nhân vật dù là vật được nhân hóa hay là con người lịch sử được phản ánh thì đều mang những đặc điểm của quan niệm nhân sinh của nhà văn Qua nhân vật, nhà văn bộc lộ những suy tư, chiêm nghiệm về con người, về cuộc sống, về nhân tình thế thái của thời đại anh ta sống Qua nhân vật, chúng ta cũng có thể hiểu được sự phản ánh hiện thực xã hội, tư tưởng thời đại, hiện thực của các yếu tố trong cấu trúc văn hóa truyền thống mỗi dân tộc Chính vì thế, từ việc đi sâu nghiên cứu về nhân vật, chúng

tôi sẽ có những khảo sát và miêu tả về sự dung hợp các yếu tố văn hóa truyền thống Việt - Hàn trong truyện kỳ ảo trung đại

2.1.1.2 Lý thuyết về thể loại văn học

Trong nền văn học trung đại của các nước Phương Đông nói chung, của các nước Đông Á, cũng như của Việt Nam và Hàn Quốc nói riêng, hệ thống các thể loại tương đối phong phú, có quá trình hình thành, tiếp nhận và biến đổi, vận động không ngừng cùng với sự vận động, phát triển của lịch sử văn học mỗi dân tộc Thể loại vốn là yếu tố thiên về hình thức, có tính cố kết chặt hơn so với các yếu tố khác của chỉnh thể tác phẩm, cũng lẽ

đó mà nó lại luôn tỏ ra “lỗi thời” trong quá trình vận động, phát triển

2.1.2 Quan niệm về cái kỳ ảo và thể loại truyện kỳ ảo

2.1.2.1 Quan niệm về cái kỳ ảo

Trước hết, về mặt chữ, kỳ ảo (tiếng Anh: fantastic; tiếng Hán: 奇幻; tiếng Hàn Quốc: 기환하다) bao gồm hai thành tố cần được làm rõ là kỳ và ảo Về cơ bản, các nhà nghiên cứu đều thống nhất với nhau ở chỗ: cái kì ảo phải đề cập đến cái siêu

nhiên (supernatural; 초자연적, 초연하다); cái không thể xảy ra (impossible;

불가능하다) Xét về mặt từ ngữ, trong tiếng Việt, kỳ là lạ lùng, ảo nghĩa là không có thật Cái kỳ ảo là cái lạ lùng, cái không có thật, không bắt gặp trong thực tế Một tác phẩm văn

học có yếu tố kỳ ảo theo đó phải có sự xuất hiện của những yếu tố siêu nhiên, kỳ lạ, kỳ ảo, huyễn hoặc trong xây dựng cốt truyện, nhân vật hay chủ đề, cảm hứng tư tưởng nào đó

2.1.2.2 Quan niệm về thể loại truyện kỳ ảo

Thể loại truyện kỳ ảo là một bộ phận của văn học kỳ ảo nói chung Văn học kỳ ảo là những sáng tác văn học chứa đựng trong nó những yếu tố kỳ ảo, những yếu tố ma quái, lạ lùng hay những sự kiện, con người không có thực Truyện kỳ ảo là một hình thức tự sự (truyện kể) văn học có sử dụng yếu tố kỳ ảo trong tổ chức tác phẩm (một hoặc tất cả các yếu tố) từ việc xây dựng kết cấu, cốt truyện nghệ thuật, lựa chọn xây dựng nhân vật, các biến cố, sự kiện, tình tiết khác có yếu tố, tính chất của cái kỳ ảo

2.1.2.3 Đề xuất khái niệm truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

Truyện kỳ ảo là một loại hình văn xuôi tự sự trung đại, thuộc văn học kỳ ảo, có quy

mô nhỏ hoặc trung bình (về mặt dung lượng số trang), có nội dung chuyện kể và/ hoặc có cốt truyện tương đối hoàn chỉnh; nhân vật được xây dựng và phản ánh theo phương thức

tư duy chứa đựng yếu tố kỳ ảo Các vấn đề của hiện thực cuộc sống, con người hai dân tộc được thể hiện trong tác phẩm thông qua hình thức sử dụng cái kỳ ảo, gắn với cách tổ chức kết cấu, cốt truyện, các kiểu/ loại nhân vật, các sự kiện, tình tiết, motip nghịch dị, khác thường, lạ thường Truyện kỳ ảo trung đại gắn với hư cấu và tưởng tượng, thể hiện, khẳng định ý thức tự chủ, tự giác trong sáng tạo nghệ thuật của nhà văn trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

2.2 Cơ sở hình thành thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

2.1.1 Cơ sở lịch sử, xã hội

Trong mục này, chúng tôi khái quát những đặc điểm chính nhất của cơ sở lịch sử xã hội hai nước Việt Nam và Hàn Quốc thời kỳ trung đại như những tiền đề nảy sinh nhu cầu

và sự ra đời những hình thức đầu tiên của thể loại truyện kỳ ảo trung đại Bối cảnh lịch sử

xã hội của Việt Nam và Hàn Quốc thời trung đai đã trở thành chất liệu phản ánh và cũng đồng thời tạo cơ sở động lực cho sự hình thành, phát triển đến đỉnh cao của loại hình truyện kỳ ảo trung đại hai nước

2.1.2 Cơ sở văn hóa, văn học

2.1.2.1 Ảnh hưởng từ văn học dân gian

Dấu ấn văn học dân gian trong văn xuôi trung đại nói chung, trong thể loại truyện

kỳ ảo trung đại Việt Nam - Hàn Quốc nói riêng là một bằng chứng xác tín về ảnh hưởng của nó đối với văn học viết Từ những motif, cốt truyện dân gian, đến các kiểu/ loại nhân vật; từ phương diện tư duy, từ quan niệm vật linh, vật thiêng, linh hồn hóa vạn vật đến phương diện tư tưởng, triết lý dân gian “ở hiền gặp lành”, “thiện thắng ác”, “chính thắng tà”, “người tốt thì được ban thưởng, kẻ xấu bị trừng phạt”, phúc họa, nghiệp báo, các kiểu hình thức kết thúc có hậu, tinh thần lạc quan dân gian đã được các nhà truyền kỳ hai nước tiếp thu một cách có chọn lọc, sáng tạo thành những câu chuyện hoàn chỉnh, kết hợp thực - ảo, hiện thực - lãng mạn, từng bước mang dấu ấn phong cách tác giả và gửi gắm những triết lý, tư tưởng nhân sinh sâu sắc

2.1.2.2 Ảnh hưởng từ các hệ tư tưởng Phật giáo, Lão - Trang và Nho giáo

a) Ảnh hưởng từ tư tưởng Phật giáo

Những quan niệm của Phật giáo về thế giới, cuộc đời vô thường hư ảo, hư huyễn;

học thuyết về luân hồi, tái sinh, ứng báo; khả năng đạt đến cõi “niết bàn”, cực lạ ở một thế giới khác thế giới trần tục đã có sự ảnh hưởng rất sâu sắc đến thế giới quan, nhân sinh quan của các nhà văn viết truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc Như một lẽ tất yếu, những chiều cạnh văn hóa, đời sống tinh thần, những biểu hiện của tư tưởng Phật giáo đã ngấm sâu vào nhiều phương diện nội dung cũng như hình thức của nhiều truyện/ tập truyện kỳ ảo hai nước

b) Ảnh hưởng từ tư tưởng Lão - Trang

Cùng với Phật giáo, tư tưởng Lão - Trang tiếp tục là một trong những hệ tưởng có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tôn giáo, tín ngưỡng, tinh thần của người Việt và người Hàn Được sáng lập bởi Lão Tử và sau đó là Trang Tử, hệ thống kinh điển của Lão - Trang khá cô đọng, súc tích, hàm ngôn rất cao mà người đời sau không phải dễ gì có thể hiểu được một cách thấu đáo Có ba phương diện quan trọng nhất của học thuyết Lão -

Trang được các nhà văn trung đại tiếp thu đó là: 1) Quan niệm về vũ trụ và vạn vật, 2)

Quan niệm về nhân sinh và 3) Lý thuyết vô vi và tất nhiên, mức độ đậm nhạt ở mỗi nhà

văn và trong từng truyện hay tập truyện kỳ ảo là khác nhau

c) Ảnh hưởng từ tư tưởng Nho giáo

Nho giáo được xem là hệ tư tưởng có ảnh hưởng sâu rộng và lâu dài đến xã hội Việt Nam cũng như xã hội Hàn Quốc, đóng góp to lớn vào việc tổ chức nhà nước, duy trì trật

tự xã hội, phát triển kinh tế, ảnh hưởng đến sáng tác văn học trong thời kỳ trung đại Nhiều chiều cạnh của tư tưởng Nho giáo ở hướng này cũng sẽ khúc xạ trong thế giới truyện kỳ ảo trung đại Nhiều câu chuyện kỳ ảo vì thế mà có thể giúp người đọc hiểu được trình độ, năng lực quan sát, nhìn nhận, giải thích thế giới cũng như những vấn đề nan giải của hiện thực lịch sử và xã hội Nhiều nhà văn trung đại Việt Nam, Hàn Quốc vốn xuất thân là Nho gia song họ lại lựa chọn loại hình truyện kỳ ảo là vì thế

2.1.2.3 Sự tiếp thu tư tưởng từ tín ngưỡng bản địa Việt - Hàn

Đời sống văn hóa tín ngưỡng của cư dân Việt và Hàn rất phong phú và có nhiều điểm tương đồng Cư dân Việt nổi bật với loại hình tín ngưỡng đa thần và cư dân Hàn cũng gắn với loại hình tín ngưỡng đa thần, được gọi với khái niệm là Musok (Vu tục), cũng gọi là Shaman giáo hay Saman giáo Hàn Quốc Loại hình tín ngưỡng này sẽ có ảnh hưởng quan trọng đối với hình dung của con người về thế giới và sự hình thành loại hình

truyện kỳ ảo Trong hình thức tín ngưỡng đa thần, cư dân hai nước đều cho rằng có sự tồn tại của nhiên thần và nhân thần Cư dân hai nước từ xa xưa đã có tục lệ thờ cúng các thần

tự nhiên, các hiện tượng tự nhiên như gió, mưa, sấm, chớp, mưa nắng, bão lũ đều được hình dung là linh Việt Nam có tục thờ Bà Trời (Mẫu Thượng thiên), Bà Chúa Sơn Trang (Mẫu Thượng ngàn), Bà Nước (Mẫu Thoải), Bà Đất (Mẫu Địa phủ), tục thờ các hiện tượng tự nhiên như đã nhắc đến phía trên Còn cư dân Hàn thì thờ các vị thần linh như Thần tối cao (vị thần này ở trên trời và từ đó điều hành mọi vật trong vũ trụ), Thần không gian (Obang Changgun là tên gọi chung của năm vị thần linh ngự trị ở năm phương, thể hiện vũ trụ quan dân gian của dân tộc Hàn), Thần đất thì có Sơn thần (San-sin), Thần bảo

hộ làng (Changsũng), Thánh chủ (Sõngju), Thần nước và vô số những vị thần vô danh khác Tất cả những yếu tố này của tín ngưỡng bản địa Việt - Hàn đều sẽ được các nhà viết truyện kỳ ảo trung đại tiếp thu và thể hiện trong thế giới nghệ thuật của tác phẩm

2.1.2.4 Sự tiếp thu truyền thống văn học kỳ ảo khu vực

Trên thực tế, truyện kỳ ảo tồn tại cả ở nền văn học phương Tây lẫn phương Đông và chúng đều có một quá trình hình thành và phát triển theo những diễn biến riêng của từng khu vực cũng như của từng nền văn học mỗi dân tộc Tuy nhiên, khi xem xét đến sự tiếp thu truyền thống thể loại như một yếu tố hình thành loại hình truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam

và Hàn Quốc thì ảnh hưởng của truyền thống văn học kỳ ảo Trung Hoa thời cổ trung đại là

rõ nét hơn cả Vì thế, ở tiểu mục này, chúng tôi đã tập trung làm rõ một số phương diện căn bản trong truyền thống truyện kỳ ảo Trung Hoa và quá trình tiếp thu của các tác giả Việt - Hàn

Tiểu kết Chương 2

Trong chương 2, chúng tôi đã xác định và luận giải ngắn gọn những vấn đề lý thuyết liên quan đến đề tài luận án cũng như cơ sở hình thành thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc Những vấn đề lý thuyết liên quan gồm lý thuyết về nhân vật văn học

và lý thuyết về thể loại đã được chúng tôi điểm qua Nếu như thể loại truyện truyền kỳ mang nặng đặc trưng khu vực văn hóa Đông Á thì loại hình truyện kỳ ảo lại có tính quốc

tế Như các nhà nghiên cứu đã chỉ ra, truyện kỳ ảo hình thành sớm trên thế giới và nó nhanh chóng phát triển ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam và Hàn Quốc Truyện kỳ

ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc, lẽ đó mà trong khảo sát của chúng tôi đã không chỉ tiếp nhận truyền thống kỳ ảo khu vực mà còn tiếp nhận những ảnh hướng của thể loại này trên thế giới Và điều đáng lưu tâm là trong bối cảnh văn hóa thời trung đại của Việt Nam

và Hàn Quốc, một số nhà văn kỳ ảo của hai nước đã trở thành những tác giả có tầm khu vực, có những đóng góp nhất định cho sự phát triển của thể loại Đây là những nội dung

mà bước đầu luận án sẽ làm rõ ở các chương sau Ngoài ra, trong nội dung của phần này, trên cơ sở tham khảo các công nghiên nghiên cứu đi trước, nhất là căn cứ vào thực tiễn thể loại truyện kỳ ảo trong nền văn học hai nước để từ đó chúng tôi đưa ra quan niệm của

mình về cái kỳ ảo và loại hình truyện kỳ ảo trung đại Việt - Hàn Bên cạnh đó, trong

chương này, chúng tôi cũng dành một số trang để phân tích ngắn gọn về cơ sở hình thành thể loại truyện kỳ ảo gồm cơ sở lịch sử - xã hội và cơ sở văn hóa, văn học Những điểm riêng về căn gốc lịch sử - xã hội cũng như cơ sở về văn hóa văn học (như sự tiếp thu từ văn học dân gian, sự tiếp thu tư tưởng của các học thuyết Phật giáo, Lão - Trang, Nho giáo, tín ngưỡng bản địa cũng như sự tiếp thu truyền thống văn học kỳ ảo khu vực và thế giới) đã được chúng tôi làm rõ

Chương 3 ĐẶC ĐIỂM MỘT SỐ KIỂU NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN KỲ ẢO

TRUNG ĐẠI VIỆT NAM VÀ HÀN QUỐC

Do những đặc thù của thể loại và đặc biệt để tránh sự trùng lặp nội dung mô tả của các

phần trong luận án nên ở đây, căn cứ chính để khảo sát và phân chia nhân vật của chúng tôi là

nguồn gốc xuất hiện của nhân vật trong quan hệ với bút pháp miêu tả (sẽ có hai tuyến căn

bản là tuyến nhân vật có nguồn gốc kỳ ảo và tuyến nhân vật có nguồn gốc đời thường; tất

nhiên trong hai tuyến chính này lại có những nhóm riêng với những đặc điểm riêng) Tất nhiên, dù có phân chia đến đâu, dù có tách bạch đến thì cũng chỉ mang ý nghĩa tương đối Việc một nhân vật đồng thời có thể xếp vào nhiều kiểu nhân vật là một thực tiễn của sáng tạo nghệ thuật nói chung của tư duy nghệ thuật của nhà kỳ ảo hai nước nói riêng

3.1 Kiểu nhân vật kỳ ảo

Như đã ít nhiều đề cập đến ở các phần trên, nhân vật kỳ ảo là để chỉ sự xuất hiện của những nhân vật mang đặc điểm, yếu tố kỳ ảo Họ là những nhân vật có thể siêu thực, có năng lực, khả năng thần bí hay kỳ diệu nào đó hoặc có những đặc điểm kỳ lạ mà người bình thường không có được Nhóm những nhân vật kỳ ảo này có thể có nguồn gốc phi thường, siêu nhiên, hoàn toàn không có mối liên hệ với trần thế; lại cũng có thể là những nhân vật có nguồn gốc trần thế nhưng vì những lí do khách quan hoặc chủ quan nào đó, họ được phi thường hóa để trở thành những nhân vật kỳ ảo, hoặc cũng có thể là những con người phàm trần sau khi chết còn nặng duyên nợ nên tìm cách quay lại cõi trần thế để làm nốt những việc mà lúc sống họ chưa có điều kiện để thực hiện

Bảng 3.1 Sự xuất hiện của kiểu nhân vật kỳ ảo trong truyện kỳ ảo trung đại

Việt Nam và Hàn Quốc

TT

TẬP TRUYỆN (Số truyện có xuất hiện

nhân vật kỳ ảo)

SỐ LƯỢNG NHÂN VẬT

KỲ ẢO

KIỂU NHÂN VẬT KỲ ẢO Nhóm nhân vật

có nguồn gốc siêu nhiên

Nhóm nhân vật có nguồn gốc trần tục Việt Nam