Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh: Sự kết hợp hài hoà giữa tình yêu thiên nhiên, phong thái ung dung tự tại và bản lĩnh người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh, trong thời gian bị giam cầm tron
Trang 1TIẾT 90: ĐI ĐƯỜNG ( TẨU LỘ)
HỒ CHÍ MINH
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
- Nâng cao năng lực đọc - hiểu một tác phẩm thơ tiêu biểu của nhà thơ - chiến sĩ
Hồ Chí Minh
- Hiểu sâu hơn về nghệ thuật thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh
- Nắm được ý nghĩa triết lí sâu sắc của bài thơ
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1 Kiến thức:
- Tâm hồn giàu cảm xúc trước vể đẹp thiên nhiên và vẻ đẹp thiên nhiên và phong thái Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh thử thách trên đường
- Ý nghĩa khái quát mang tính triết lí của hình tượng con đường và con người vượt qua những chặng đường gian khó
- Vẻ đẹp của Hồ Chí Minh ung dung, tự tại, chur động trước mọi hoàn cảnh
- Sự khác nhaugiữa văn bản chữ Hán và văn bản dịch bài thơ( Biết được giữa hai văn bản có sự khách nhau, mức độ hiểu sâu sắc về nguyên tác sẽ được bổ xung sau này)
2 Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm bản dịch của bài thơ.
- Phân tích được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm
Trang 23 Tích hợp:
a Kĩ năng sống:
- Giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ về tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê
hương, đất nước được thể hiện trong mỗi bài thơ
- Suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ, vẻ đẹp của hình ảnh thơ
- Xác định giá trị bản thân: biết tôn trọng, bảo vệ thiên nhiên vè có trách nhiệm đối với quê hương, đất nước
b Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh:
Sự kết hợp hài hoà giữa tình yêu thiên nhiên, phong thái ung dung tự tại và bản lĩnh người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh, trong thời gian bị giam cầm trong nhà ngục của Tưởng Giới Thạch
III CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên: - Xem sgk, sgv, thiết kế bài giảng
- Đọc tham khảo một số bài thơ trong tập Nhật kí trong tù
2 Học sinh:- Đọc bài thơ, xem kĩ phần chú thích.
- Trả lời câu hỏi Hướng dẫn đọc - hiểu
IV.CÁC BƯỚC LÊN LỚP.
1 Ổn định lớp:
Trang 3Tổng số: 18
Vắng
2 Kiểm tra bài cũ:
Kiểm tra việc soạn bài của học sinh
3 Bài mới:
Giới thiệu bài: Trong thời gian bị giam cầm hơn một năm ỏ Trung Quốc( từ
tháng 8-1942 đến tháng 9-1943), Hồ Chí Minh bị giải hết nhà lao này đến nhà lao
khác khắp 13 huyện của tỉnh Quảng Tây.Vậy mà người chiến sĩ cách mạng vô
cùng gang thép, dù gặp cảnh ngộ gian khổ, hiểm nguy đến mấy vẫn bình tĩnh ung
dung, lại cũng rất mực khiêm nhường, luôn lòng dặn lòng, tự mình nhắc nhủ, động
viên mình gắng rèn luyện để vượt lên …… Hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu bài
thơ “ đi đường” để thấy được đó không chỉ là những cảm xúc của Bác mà đó còn
là bài học đường đời, đường cách mạng…
GV hd HS đọc.
Gv đọc mẫu, Gọi Hs đọc, nhận xét cách
đọc.
? Nêu một số hiểu biết của em về tác giả,
tác phẩm ?
? Xác định kiểu văn bản và phương thức
I Tìm hiểu chung:
1 Đọc.
2 Chú thích.
a Tác giả (SGK)
b Tác phẩm : Bài thơ được trích từ tập ‘‘Nhật
ký trong tù’’
c Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt:
biểu cảm
Trang 4biểu đạt ?
? Hãy nêu bố cục của bài thơ ?
? Câu thơ nêu lên nhận định của ai?
Hs trả lời
? Nhận định về việc đi đường ntn?
Hs trả lời
? ‘‘Gian lao’’ có nghĩa là thế nào?
? Câu thơ thứ 2 có quan hệ ý nghĩa ntn đối
với câu thơ thứ 1?
3 Bố cục:
Khai, thừa, chuyển, hợp
II Tìm hiểu văn bản:
* Câu 1( Khai)
‘‘ Đi đường mới biết gian lao ’’
Câu thơ mở ra một cách tự nhiên, giản dị –là lời nhận xét về việc đi đường của chính người đang thực hiện chuyến đi
- ‘‘Gian lao’’: Những khó khăn, vất vả, hiểm
nguy (Đường xa, trời nắng, đi bộ, chân tay bị xiềng xích
… năm mươi ba cây số một ngày Dãi nắng, dầm mưa rách hết giày’’)
Câu thơ thật đơn sơ nhưng là sự suy ngẫm thấm thía rút ra từ thực tế những cuộc chuyển lao- gợi một ý tưởng
* Câu 2 (Thừa)
‘‘ Núi cao rồi lại núi cao trập trùng’’
Nghệ thuật: điệp ngữ
Câu thơ nêu một khó khăn cụ thể của việc đi đường Đặt trong quan hệ với câu thơ 1 thì đây
Trang 5(Nâng cao, triển khai ý câu 1)
? Nx về nghệ thuật mà tác giả sử dụng ?
? Hình ảnh con người ở câu thơ này ntn ?
? Miêu tả con đường để nói đến điều gì?
? Em có nhận xét gì về 2 câu thơ đầu?
? Câu thơ thứ 3 nói về điều gì?
? Em hiểu ‘‘tận cùng’’ có nghĩa là gì?
‘‘Tận cùng’’ : điểm cao nhất, cái đích cần
là câu thơ cụ thể hoá những gian lao trên đường đi- trước mắt người đọc như hiện lên con đường núi chất chồng, hết dãy này đến dãy khác, tưởng như núi kéo dài vô tận, người đi đường càng nhỏ
bé như bị bao vây giữa núi non hiểm trở, hoang vu
=> Những khó khăn gian lao trên đường đời, đường CM
=> Hai câu thơ đầu nhà thơ đã ghi lại một cách trung thực những gian lao vất vả mình đã trải qua trên đường chuyển lao vừa gợi cho người đọc những liên tưởng sâu sắc về một quy luật cuộc sống: đường đi - đường đời
* Câu 3( chuyển)
‘‘ Núi cao lên đến tận cùng’’.
- ‘‘Tận cùng’’ : điểm cao nhất, cái đích cần phải
đến
Bao nhiêu núi non trùng điệp, khó khăn đã vượt qua
Người đi đường miệt mài bền bỉ có ý chí sẽ vượt qua hết lớp núi này đến lớp núi khácđể lên đến đỉnh cao nhất
Người cách mạng bằng ý chí kiên cường, sự kiên trì và lòng dũng cảm sẽ đạt tới thành công
Trang 6phải đến
? Để đi đến được cái đích đó, người đi
đường phải ntn?
? Em hiểu gì về câu thơ thứ 4?
? Vị trí giành cho người anh hùng có gì
đặc biệt?
GV:Từ tư thế con người bị đày đoạ tới
kiệt sức, tưởng như tuyệt vọng, người đi
đường cực khổ ấy bỗng trở thành người du
khách ung dung say sưa ngắm phong cảnh
* Câu 4(Hợp)
‘‘ Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non’’
- Con người vượt lên sự bao vây của núi non trở thành chủ thể trong vũ trụ bao quát được một không gian rộng lớn, hùng vĩ
- Vị trí vinh quang giành cho người anh hùng: Hiên ngang trong tư thế tự chủ sau bao gian truân vất vả trên đường đi.=> là hình ảnh đẹp đầy tự tin, kiêu hãnh
=> Hai câu thơ cuối ẩn chứa ý tưởng sâu sa là sự khái quát một triết lý thiết thực đối với đời người nói chung và con đường cách mạng nói riêng
Trang 7đẹp Nhưng con đường núi gian nan, hiểm
nguy trong bài thơ còn gợi ra hình ảnh con
đường cách mạng, và hình ảnh người
chiến sĩ đứng trên đỉnh cao của chiến
thắng sau biết bao gian khổ hi sinh
? Hình ảnh con người mà 2 câu thơ cuối
gợi lên có gì khác câu thơ thứ 2? ý nghĩa
ẩn dụ của hình ảnh này?
? Giá trị về nội dung của bài thơ?
Hs trả lời
? Giá trị nghệ thuật của bài thơ?
HS đọc phần ghi nhớ
? Em hãy tìm nét chung giữa bài thơ
“Ngắm trăng”và “Đi đường”?
4 Tổng kết:
- Nội dung: Từ thực tế đi đường gian lao, bài thơ nêu lên một triết lý: đời người là những chặng đường chông gai, trở ngại, nếu bền bỉ kiên trì thì sẽ tới đích, giành vinh quang to lớn
- Nghệ thuật: Bài thơ cô đọng, hàm súc mang triết lý sâu sắc về đường đời, đường CM
* Ghi nhớ ( SGK )
III Luyện tập
Đọc diễn cảm bài thơ
Điểm chung giữa hai bài thơ: tình yêu thiên nhiên,phong thái ung dung ,tự tin , lạc quan, một tâm hồn nhẹ nhàng,thanh thản, phơi phới Đất trời và con người hoà quyện trong một cảm hứng
rộng mở,kết hợp hài hoà giưã hiện thực và lãng mạn, giữa sự thực khắc nghiệt và cái bay bổng của tâm hồn
Trang 8IV Củng cố, dặn dò:
4 Củng cố: Nắm nội dung bài học.
5.Dặn dò: Học thuộc lòng bài thơ, nắm chắc nội dung bài thơ.
Soạn ‘‘Chiếu dời đô’’