- Tác dụng của nói giảm nói tránh trong ngôn ngữ đời sống và trong tác phẩm văn học.. ở tiết hoc trước chúng ta đã tìm hiểu biện pháp tu từ nói qúa và tác dụng của nó.. G: Trong thơ văn
Trang 1TiÕt 40 - TiÕng viÖt :
NÓI GIẢM NÓI TRÁNH
1 Mục tiêu:
a Kiến thức:
- Hiểu được thế nào là nói giảm nói tránh.
- Tác dụng của nói giảm nói tránh trong ngôn ngữ đời sống và trong tác phẩm
văn học
b Kĩ năng:
- Phân biệt nói giảm nói tránh với nói không đúng sự thật.
- Sử dụng nói giảm nói tránh đúng lúc, đúng chỗ.
- KN tự nhận thức, và kĩ năng giao tiếp.
c.Thái độ: - Có ý thức vận dụng biện pháp nói giảm nói tránh trong giao tiếp khi
cần thiết
2 Chuẩn bị:
- GV: Giáo án, bảng phụ.
- HS: Trả lời các câu hỏi phần tìm hiểu bài
3 Các hoạt động dạy và học:
a Kiểm tra bài cũ (7p)
- Nói quá là gì? Tác dụng?
- Nhận xét tác dụng của phép nói quá trong hai câu thơ sau :
Bác ơi tim Bác mênh mông qúa ,
ôm cả non sông mọi kiếp người ! ( Tố Hữu )
b Bài mới: Giới thiệu bài.
ở tiết hoc trước chúng ta đã tìm hiểu biện pháp tu từ nói qúa và tác dụng của nó Bài học hôm nay chúng ta tiếp tục tìm hiểu biện pháp tu từ nói giảm nói tránh Vậy nói giảm nói tránh là gì? Trong viết văn, thơ hoặc trong lời ăn tiếng nói hàng ngày
nó đem lại hiệu qủa gì? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học
Hoạt động 1: HD h/s tìm hiểu nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh (20p)
G treo bảng phụ ghi sẵn
VD / SGK Gọi h/s đọc
I Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh
1 Ví dụ / SGK
Trang 2VD
? Các từ in đậm ở VD 1
đều nói lên điều gì?(nghĩa
là gì )
G: CácMác, Lênin và các
vị lãnh tụ đều là những vị
cách mạng tiền bối, đã
qua đời rất lâu Trong qúa
trình đi tìm đường cứu
nước Bác đã tiếp cận với
học thuyết Mác- Lênin
tìm ra đường lối cách
mạng đúng đắn giải
phóng dân tộc.Vậy lúc
này đây khi viết di chúc
để lại cho toàn thể nhân
dân VN, Bác đã nói rằng
Bác đi gặp cụ Các Mác
ở thế giới bên kia
? Viết về cái chết nhưng
tại sao người viết lại chọn
cách diễn đạt ấy nhằm
mục đích gì?
Câu hỏi thảo luận theo
nhóm:
? Khi nói về cái chết
người ta có nhiều cách
diễn đạt khác nhau tránh
sự thật phũ phàng , giảm
đau xót
như: '' đi, chẳng còn '' Em
hãy tìm vài ví dụ trong
thơ văn có sử dụng cách
diễn đạt này cũng nói đến
cái chết ?
Hs đọc ví dụ
Trả lời
Nghe-tiếp thu
Suy nghĩ trả lời
Các nhóm thảo luận Đại diện trình bày
- Bỗng loè chớp đỏ
Thôi rồi , Lượm ơi ! ( Lượm - Tố Hữu ).
- Bác đã lên đường theo tổ tiên
(Tố Hữu )
- Hôm sau lão Hạc sang nhà
tôi! Vừa thấy tôi, lão bảo ngay:
Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo
ạ!
(Lão Hạc - Nam Cao )
- Bác Dương thôi đã, thôi rồi.
( Khóc Dương khuê - Nguyễn
*) VD1:
*) Nhận xét:
- Đều nói đến cái
chết: a, b: cái chết của Bác Hồ c: cái chết ( bố mẹ nhân vật Lượng )
- VD a, b : giảm nhẹ
sự thương tiếc , đau buồn của nhà thơ , của mọi người đối trước cái chết của Bác
- VD c: giảm nhẹ sự
đau buồn, thương tiếc của người con ( xa nhà) trước một
sự thật phũ phàng, đau xót như vậy
Trang 3G: Trong thơ văn các tác
giả rất chú ý sử dung cách
nói như trên để bày tỏ
tình cảm, cảm xúc của
mình và tránh cảm giảm
đau buồn, nặng nề Ngoài
ra sử dụng cách diễn đạt
như trên còn có mục đích
nào khác chúng ta cùng
tìm hiểu VD 2
Gọi h/s đọc VD 2
?Tại sao trong câu văn tác
giả lại dùng từ '' bầu sữa ''
mà không dùng từ ngữ
khác cùng nghĩa để nhằm
mục đích gì ?
?Không chỉ sử dụng rộng
rãi và có giá trị trong thơ
văn, mà trong lời ăn tiếng
nói hàng ngày chúng ta
cũng sử dụng cách diễn
đạt trên Đọc VD 3
?Hai câu có nội dung gì?
?So sánh hai cách nói
trên, cách nói nào nhẹ
nhàng, tế nhị hơn đối với
người nghe?
G: Cũng là phê bình
nhưng ở mức độ nhe
nhàng có sự động viên,
khuyến khích cố gắng
vươn lên
? Đặt câu với cách nói
Khuyến )
Hs đọc ví dụ 2
Trả lời
Đọc ví dụ 3
Trả lời
Cách nói hai tế nhị , nhẹ nhàng hơn đối với người tiếp nhận
- Anh hát rất dở.
- Anh hát chưa hay lắm.
*)VD 2:
*) Nhận xét:
- Dùng từ '' bầu sữa
'' cốt để tránh thô tục
*)VD 3:
*) Nhận xét:
Người mẹ đều phê bình sự lười biếng
Trang 4tương tư như trên?
G: Tất cả những cách nói
tránh gây cảm giác đau
buồn,
tránh thô tục, thiếu lịch sự
chính là biện pháp tu từ
nói giảm, nói tránh Vậy
em hãy nhắc lại nói giảm,
nói tránh là gì? Tác dụng
của nó là gì?
Gọi h/s đọc ghi nhớ?
? Qua ba ví dụ cho biết
tác giả đã nói giảm nói
tránh bằng cách nào?
G: Ngoài những cách nói
trên người ta còn sử dụng
các từ HV ( từ thuần Việt
gây ấn tượng cụ thể, từ
HV gây ấn tượng mờ nhạt
)
Hs rút ra từ ghi nhớ
Hs đọc ghi nhớ / SGK
VD 1, 2: dùng từ đồng nghĩa
VD 3: dùng cách nó phủ định ở măt tích cực trong cặp từ trái nghĩa
Cách nói hai tế nhị, nhẹ nhàng hơn đối với người tiếp nhận
2 Ghi nhớ (sgk)
VD: Xác chết, tử thi, thi hài
Chôn, mai táng, an táng
Yếu, kém, còn nhiều tồn tại cần khắc phục
Hoặc cách nói trống VD: Ông ấy sắp chết
Ông ấy chỉ nay mai thôi
G: Nói giảm nói tránh thể hiện thái độ lịch sự nhã nhặn của người nói, sự quan tâm, tôn trọng của người nói đối với người nghe góp phần tạo phong cách nói năng đúng mực của người có giáo dục, có văn hóa Là h/s các em phải học cách nói năng đúng mực, lễ phép với thầy cô, hoà nhã với bạn bè Cần phê phán thói quen
ăn nói bỗ bã, thô tục.Trong cuộc sống không phải lúc nào chúng ta cũng sử dụng cách nói giảm nói tránh
Trang 5? Việc sử dụng cách nói
giảm nói tránh là tuỳ
thuộc tình huống giao
tiếp Vậy trong những
trường hợp nào không
nên dùng cách nói giảm
nói tránh? Lấy ví dụ?
Khi cần thiết phải nói thẳng nói đúng sự thật
- Khi trình bày, kể lại một sự
việc nào đó để tránh người nghe có sự hiểu lầm thì cần phải nói đúng mức độ sự việc
Hoạt động 2 : Hướng dẫn luyện tập (13p)
Gọi h/s đọc yêu cầu của
bài
Hình thức làm cá nhân
Hình thức thảo luận
nhóm, làm ra bảng phụ
G: Nhận xét và bổ sung
BT: Cho 2 VD sau:
1, Thuận vợ thuận chồng
tát biển Đông cũng cạn
2, Bác Dương thôi đã,
thôi rồi?
( Khóc Dương Khuê -
NGuyễn Khuyễn )
? Xác định biện pháp tu
từ trong hai ví dụ trên?
? Qua đó hãy so sánh nói
quá và nói giảm nói
tránh?
a, Đi ngủ
b, chia tay nhau
c, khiếm thị
d, có tuổi
e, đi bước nữa
a, a2 b, b2 ; c, c1 ; d, d1 ;
e, e2
- Đừng cười to Xin cười
nho nhỏ một chút
- Giọng hát chua loét
Giọng hát chưa được ngọt lắm
- VD 1: Nói qúa nhấn mạnh
sự hoà thuận, chung thuỷ, chung lòng của vợ chồng làm được những điều lớn lao : '' tát cạn nước biển Đông ''
- VD2: Nói qúa tránh cảm
giác đau buồn, thương tiếc của nhà thơ đối với người bạn của mình
- Giống: Đều là biện pháp tu từ
được dùng phổ biến trong thơ văn, trong lời ăn tiếng nói hàng ngày
- Khác: + Nói quá là cách nói phóng đại mức độ , quy mô,
II Luyện tập Bài 1 :
Bài 2 :
Bài 3:
Trang 6G: Mặc dù có những điểm
khác nhau nhưng cả hai
biện pháp tu từ này khi sử
dụng đều đem lại hiệu
qủa cao, đặc biệt trong
văn, thơ
tính chất của sự vật hiện tượng
để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm
Tác dụng: Nói quá để nhấn mạnh, gây ấn tượng
+ Nói giảm, nói tránh là biện
pháp tu từ dùng cách diễn đạt
tế nhị , uyển chuyển tránh gây
cảm giác đau buồn, nặng nề, tránh thô tục thiếu lịch sự
Tác dụng: tránh cảm giác đau buồn, nặng nền
c Củng cố: (3p).
- Nói giảm nói tránh có tác dụng gì ? Lấy một số VD có sử dụng nói giảm nói
tránh?
d Dặn dò: (2p)
- Học thuộc ghi nhớ.
- Sưu tầm thêm những bài văn, bài thơ sử dụng biện pháp tu từ nói giảm nói
tránh
- Phân tích tác dụng của bp nói giảm nói tránh trong một đoạn văn cụ thể.
- Soạn bài: Câu ghép