Ví dụ - Ví dụ 1: Đùng một cái, họnhững người bản xứ được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lí” -> Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần giải thích - Ví dụ 2:... TM v
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN 8 TUẦN 13 - TIẾT 50: DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI
CHẤM
I Mục tiêu cần đạt
Giúp học sinh:
- Hiểu rõ công dụng của dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
- Biết dùng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm khi viết
II Chuẩn bị
- Giáo viên: soạn bài, máy chiếu
- Học sinh: chuẩn bị bài ở nhà
III Tiến trình dạy học
1 Kiểm tra bài cũ: Các vế trong câu ghép thường quan hệ với nhau theo những mối quan
hệ ý nghĩa nào?
2 Bài mới:
HS đọc VD
Dấu ngoặc đơn trong những đoạn trích
trên dùng để làm gì?
Giải thích rõ “họ” là ai Phần này thường
giúp người đọc hiểu rõ hơn phần được
chú thích nhưng nhiều khi còn có tác
dụng nhấn mạnh
I Dấu ngoặc đơn
1 Ví dụ
- Ví dụ 1:
Đùng một cái, họ(những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là
“chiến sĩ bảo vệ công lí”
-> Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần giải thích
- Ví dụ 2:
Trang 2TM về một loài động vật mà tên của nó
được dùng để gọi tên một con kênh,
nhằm giúp người đọc hình dung rõ hơn
đặc điểm của con kênh này
Bổ sung thêm về năm sinh, năm mất của
nhà thơ và cho người đọc biết thêm Miên
Châu thuộc tỉnh nào
Hãy bỏ phần trong dấu ngoặc đơn của
mỗi câu và cho nhận xét về ý nghĩa
của các câu văn đó?
Vì sao?
Nó không thuộc phần nghĩa cơ bản của
câu
Em rút ra kết luận gì về dấu ngoặc
đơn?
Phần trong dấu ngoặc đơn có thể là một
từ, một ngữ, một vế câu, hoặc cho một
chuỗi câu trong ĐV, một con số hay một
Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây(ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím
đỏ, làm mắm xé ra trộn với tỏi ớt ăn rất ngon)
-> Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần thuyết minh
- Ví dụ 3:
Lí Bạch(701-762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên)
-> Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần
bổ sung thêm
- Nếu bỏ phần trong dấu ngoặc đơn thì ý nghĩa câu văn không thay đổi
2 Kết luận(ghi nhớ SGK tr 134)
Trang 3dấu cõu khỏc thường như dấu chấm hỏi
hoặc dấu chấm than, núi chung là bất cứ
điều gỡ mà người viết muốn chỳ thớch
Để đỏnh dấu cỏc bộ phận chỳ thớch
trong cõu người ta cũn sử dụng loại
dấu nào khỏc?
Dấu gạch ngang
Cụng dụng của dấu gạch ngang và dấu
ngặc đơn cú nhiều điểm giống nhau nờn
theo thúi quen, người dựng dấu này,
người dựng dấu kia
Tuy vậy để sử dụng cho đỳng chỳng ta
cần lưu ý:
- Khi thành phần chỳ thớch cú quan hệ rừ
với một từ, một ngữ ở trước nú thỡ
thường dựng dấu gạch ngang
- Nếu quan hệ đú khụng rừ thỡ thường
dựng dấu ngoặc đơn
Cho biết các VD trên đợc
trích từ những VB nào?
Dấu hai chấm đợc dùng trong
các VD trên nhằm mục đích
gì?
II Dấu hai chấm
1 Vớ dụ
- VD 1:
Rồi chỳ Dế choắt loanh quanh, băn khăn Tụi phải bảo:
- Được, chỳ mỡnh cứ núi thẳng thừng ra nào
Dế Choắt nhỡn tụi mà rằng:
- Anh đó nghĩ thương em như thế thỡ hay
là anh đào giỳp cho em một cỏi ngỏch
Trang 4Đây là lời của Dế Mèn nói với Dế Choắt
và của Dế Choắt nói với Dế Mèn
Khi báo trước lời đối thoại của nhân vật,
dấu hai chấm được dùng cùng với dấu
câu nào?
Lời của Thép Mới dẫn lại lời của người
xưa
Khi đánh dấu lời dẫn trực tiếp dấu hai
chấm được dùng kết hợp với dấu nào?
Giải thích lí do thay đổi tâm trạng của
nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đi học
Dấu hai chấm có những công dụng gì?
Quan sát câu văn sau:
Phong Nha gồm hai bộ phận: động khô
và động nước
Có thể thay dấu hai chấm hai chấm
bằng dấu ngoặc đơn được không? Nếu
sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đưa nào đến bắt nạt thì em chạy sang
-> báo trước(đánh dấu) lời đối thoại của nhân vật, dùng cùng với dấu gạch ngang
- VD 2:
Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất
Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng” Tre là thẳng thắn, bất khuất!
-> dấu hai chấm dùng để đánh dấu lời dẫn trực tiếp, dùng với dấu ngoặc kép
- VD 3:
Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học
-> dấu hai chấm dùng để đánh dấu phần giải thích
2 Kết luận(ghi nhớ SGK- 135)
* Lưu ý
Trang 5thay thì ý nghĩa của câu có gì thay đổi?
- Có thể thay được Khi thay như vậy
nghĩa của câu cơ bản không thay đổi,
nhưng như vậy là đã biến phần trong
dấu ngoặc đơn thành bộ phận không bắt
buộc trong câu
Nếu viết lại là:
Phong Nha gồm: động khô và động
nước thì có thể thay dấu hai chấm bằng
dấu ngoặc đơn được không? Vì sao?
- Không thể thay dấu hai chấm bằng dấu
ngoặc đơn, vì như vậy cụm từ động khô
và động nước trở thành một bộ phận
chính tạo nên nghĩa cơ bản của câu
Vậy khi nào ta có thể thay dấu hai
chấm bằng dấu ngoặc đơn?
Trong quá trình học văn, làm văn em
đã sử dụng đúng các loại dấu câu theo
công dụng của nó hay chưa?
- GV liên hệ ngay bài viết số 2
GV chia ba nhóm mỗi nhóm làm một
phần
- Dấu hai chấm có thể được thay bằng dấu ngoặc đơn khi: bỏ phần do dấu hai chấm đánh dấu mà phần còn lại vẫn có ý nghĩa hoàn chỉnh
II Luyện tập
Bài 1
a Qua các cụm từ “tiệt nhiên”(rõ ràng, dứt khoát như thế, không thể khác), “định phận tại thiên thư”(định phận tại sách trời), “hành khan thủ bại hư”(chắc chắn
sẽ nhận lấy thất bại), hãy nhận xét về giọng điệu của bài thơ
-> đánh dấu phần giải thích ý nghĩa của
các cụm từ: tiệt nhiên, định phận tại
thiên thư, hành khan thủ bại hư
Trang 6b nhằm giúp người đọc hiểu rõ trong
2.290m chiều dài của cầu có tính cả phần
cầu dẫn
c Dấu ngoặc đơn được dùng ở hai vị trí:
+ Vị trí 1: đánh dấu phần bổ sung(phần
này có quan hệ lựa chọn với phần được
chú thích(có phần này thì không có phần
kia): người tạo lập VB hoặc là người nói
hoặc là người viết Cacghs dùng này
thường gặp trong các đề thi
+ ở vị trí 2: dấu ngoặc đơn đánh dấu
phần thuyết minh(để làm rõ những
phương tiện ngôn ngữ ở đây là gì)
a cho ý họ thách nặng quá
b Chiều dài của cầu là 2.290m(kể cả phần cầu dẫn với chín nhịp dài và mười hai nhịp ngắn)
-> đánh dấu phần thuyết minh
c để VB có tính liên kết, người viết(người nói) phải làm cho nội dung của các câu, các đoạn thống nhất và gắn
bó chặt chẽ với nhau; đồng thời, phải biết kết nối các câu, các đoạn đó bằng những phương tiện ngôn ngữ(từ, câu )thích hợp
-> đánh dấu phần bổ sung và phần TM
Bài 2
a Nhưng họ thách nặng quá: nguyên tiền mặt phải một trăm đồng bạc lại còn cau, còn rượu cả cưới nữa thì mất đến cứng hai trăm bạc
-> dấu hai chấm đánh dấu phần giải thích
b Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu như thế này:
- Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi klhuyên anh: ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy -> Dấu hai chấm dùng để báo trước lời
Trang 7c đủ màu là những màu nào
Có thể bỏ dấu hai chấm trong đoạn trích
sau được không?
- Có thể bỏ được vì ý nghĩa cơ bản của
câu, đoạn văn không thay đổi
Trong đoạn văn này tác giả dùng dấu
hai chấm nhằm mục đích gì?
- Tác giả dùng dấu hai chấm nhằm nhấn
mạnh đặc điểm của TV
Sau khi đọc xong mấy mươi tên đã viết
sẵn trên mảnh giấy lớn, ông đốc nhìn
chúng tôi nói sẽ:
- Thế là các em được vào lớp năm các
em phải cố gắng học để thầy mẹ được
vui lòng và để thầy dạy các em được
sung sướng các em đã nghe chưa (các
thoại của NV và phần thuyết minh nội dung mà Dế Choắt muốn khuyên dế Mèn
c Rồi một ngày mưa rào Mưa giăng giằng bốn phía Có quãng nắng xuyên xuống biển, óng đủ màu: xanh lá mạ, tím phớt, hồng, xanh biếc
-> Đánh dấu phần thuyết minh
Bài 3
Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay Nói thế có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt hài hoà về mặt âm hưởng, thanh điệu mà cũng rất tế nhị uyển chuyển trong cách đặt câu Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt
có đầy đủ khả năng để diễn đạt tình cảm,
tư tưởng của người Việt Nam và để thoả mãn nhu cầu của đời sống văn hoá nước nhà qua các thời kì lịch sử
Bài 5(có thể cho HS về nhà làm)
a Sai, vì phần nằm trong dấu ngoặc đơn chỉ có chức năng giải thích một ý nào đó
nó không thể bình đẳng với một câu có ý khác hẳn
b Phần nằm trong dấu ngoặc đơn được coi là một bộ phận của câu, gọi là phần phụ giải thích hay chú thích
Bài 6
ĐV mẫu:
Câu cuyện kén rể của nhà thông thái khiến nhiều người đọc không khỏi giật
Trang 8ưem đều nghe nhưng không em nào dám
trả lời Cũng may đã có một tiếng dạ ran
của phụ huynh đáp lại
mình Người ta không thể ngờ rằng dân
số của hành tinh này sẽ có một sự nhảy vọt khổng lồ giữa quá khứ và tương lai: 2(A- đam và Ê- va) và 7 tỉ(dự tính năm
2015) Như vậy Bài toán dẫn số đã trở
thành một bài toán hóc búa của toàn nhân loại chứ không còn là bài toán của riêng quốc gia nào Loài người phải cùng nhau tìm cách “giảm tốc’ trên con đường đi tới cái ô 64 khủng khiếp! Bởi đó là con đường tồn tại hay không tồn tại của chính
xã hội loài người
D Củng cố và hướng dẫn về nhà
1 Củng cố:
- Nắm được công dụng của dấu hai chấm và dấu ngoặc đơn
Biết cách vận dụng khi làm văn
2 Huớng dẫn về nhà:
- Học thuộc phần ghi nhớ
- Chuẩn bị bài: Đề văn TM và phương pháp làm bài văn TM