Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên: sự yếu kém trong công tác quản lý, quy chế dân chủ, ý thức trách nhiệm của cán bộ, công chức chưa được đề cao, lợi dụng chức vụ quyền hạn tr
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Xã hội hóa, kêu gọi đầu tư xây dựng, mở rộng, nâng cấp cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi công cộng là một trong những chủ trương lớn của Đảng
và Nhà nước Nhận thức được tầm quan trọng của những công trình phục vụ cho các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, tại nhiều địa phương không ít người dân
tự nguyện hiến đất hay giao lại đất cho Nhà nước để thực hiện các dự án
Tuy nhiên, không phải lúc nào và ở đâu việc thu hồi đất để thực hiện các
dự án cũng đều diễn ra suôn sẻ, đúng với mục tiêu Nhà nước đã đề ra
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên: sự yếu kém trong công tác quản lý, quy chế dân chủ, ý thức trách nhiệm của cán bộ, công chức chưa được đề cao, lợi dụng chức vụ quyền hạn trục lợi cá nhân, thiếu hiểu biết pháp luật dẫn đến những sai sót về trình tự, thủ tục thu hồi đất… Những nguyên nhân
đó đã làm cho số lượng các vụ khiếu nại ngày càng tăng khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án
Thực tiễn những bức xúc trên đòi hỏi người làm công tác quản lý nhà nước phải đi tìm nguyên nhân và hậu quả đối với từng vụ việc cụ thể Đó là lý
do tôi chọn đề tài : “Giải quyết khiếu nại về việc thu hồi đất thực hiện dự án”
làm tiểu luận cuối khóa
Họ tên học viên: Thanh Dương
1
Trang 2I MÔ TẢ TÌNH HUỐNG:
Thực hiện chủ trương xã hội hoá trong đầu tư xây dựng chợ ở nông thôn, góp phần xây dựng nông thôn mới, nhiều địa phương đã mời gọi các nhà đầu tư góp vốn để thực hiện dự án mở rộng, nâng cấp chợ Trong đó, huyện Chợ Gạo là một trong những đơn vị thực hiện rất mạnh chủ trương này
Năm 2002, Ủy ban nhân dân huyện đã kêu gọi đầu tư cải tạo nâng cấp Chợ
A toạ lạc tại xã A, một trong những xã vùng sâu và là xã có truyền thống cách mạng trong thời kỳ kháng chiến Song song việc mời gọi đầu tư, chính quyền địa phương đã lập dự án mở rộng, nâng cấp chợ Nội dung dự án có sử dụng 5.000m2 đất nông nghiệp của gia đình bà Võ Thị Hai, và 5.000m2 đất nông nghiệp của 05 hộ (là ông Nguyễn Văn B, ông Nguyễn Văn C, ông Nguyễn Văn
D, ông Nguyễn Văn E, ông Nguyễn Văn F) để mở rộng chợ, phần diện tích trên gộp chung vào diện tích hiện có của chợ để làm đường giao thông, xây các dãy nhà vừa ở, vừa phục vụ kinh doanh buôn bán Việc sử dụng diện tích trên không
ra quyết định thu hồi đất mà Ủy ban nhân dân huyện thoả thuận với bà Hai và 05
hộ theo hướng phần diện tích đưa vào dự án sau khi trừ diện tích đường giao thông, phần còn lại nhà đầu tư sẽ san lấp, chuyển mục đích sang đất phi nông nghiệp để phân thành các nền nhà và chia theo tỉ lệ 2/10 (cứ 10 nền thì chủ đầu tư được quyền sử dụng 08 nền, người góp đất vào được nhận 02 nền) Nội dung thỏa thuận này được 05 hộ (ông B, ông C, ông D, ông E, ông F) chấp nhận Riêng bà Hai không đồng ý với thỏa thận mà yêu cầu chia theo tỉ lệ 5/5
Tuy thoả thuận không thành với bà Hai nhưng Ủy ban nhân dân huyện không lập đầy đủ trình tự, thủ tục của một dự án có thu hồi đất như: Tuy đã được Ủy ban nhân dân tỉnh có Quyết định số 1010/QĐ-UB giao đất cho dự án, nhưng Ủy ban nhân dân huyện không ra quyết định thu hồi đất của người bị ảnh hưởng và bồi thường theo qui định, mà vẫn tiến hành thi công dự án, giao nền nhà theo tỉ lệ 2/10 Sau khi chia nền theo tỉ lệ trên thì được 05 hộ (ông B, ông C,
Họ tên học viên: Thanh Dương
2
Trang 3ông D, ông E, ông F) chấp nhận Riêng hộ bà Võ Thị Hai (số đất đưa vào dự án
là 5.000m2, trừ công trình công cộng còn lại 4.000m2 tương đương 40 nền Biên bản thỏa thuận giữa Ủy ban nhân dân huyện với gia đình bà Võ Thị Hai không thể hiện việc thống nhất là chia nền theo tỷ lệ 2/10 Biên bản thỏa thuận thể hiện
nội dung: “mở con lộ có hai dãy nhà theo đường phần nền nhà phía sau của mỗi
gia đình có được thì mỗi gia đình toàn quyền sử dụng, phần nền nhà phía lộ bên kia giao cho chủ đầu tư sử dụng” Ý kiến của bà Hai yêu cầu được chia thêm
nền nhà, nhưng yêu cầu này không được Ủy ban nhân dân huyện trả lời mà bỏ lửng không có kết luận cuối cùng như biên bản thỏa thuận với 05 hộ khác và biên bản thỏa thuận không nói rõ nghĩa vụ của các bên
Chỉ duy nhất biên bản thỏa thuận nêu trên, nhưng Ủy ban nhân dân huyện
có đề nghị xin cấp đất mở rộng chợ, văn bản đề nghị nêu đã thoả thuận xong với các hộ dân Từ đó, Ủy ban nhân dân tỉnh Tiền Giang có quyết định cấp đất mở rộng chợ A, quyết định nêu rõ: “…Nay cấp cho Ủy ban nhân dân huyện Chợ Gạo một phần đất tọa lạc giáp ranh với chợ A hiện có, do UBND huyện thỏa thuận với 06 hộ nhân dân đã đồng ý bàn giao lại, để mở rộng chợ phục vụ nhân dân….” Vì thế, bà Hai không cho thực hiện và phát sinh tranh chấp và khiếu nại đến UBND cấp huyện
Ủy ban nhân dân huyện Chợ Gạo ban hành quyết định số 100/QĐ-UBND
ngày 12/12/2004 bác đơn bà Hai và giao phần đất bà Hai đang tranh chấp cho
UBND xã A đưa vào quy hoạch mở rộng chợ A Thực hiện đúng theo quyết định cấp đất số 1010/QĐ-UB của Ủy ban nhân dân tỉnh Giao cho UBND xã A tính chia đất nền nhà theo tỷ lệ 2/10 (tức khi quy hoạch được 10 nền thì chủ đầu
tư sử dụng 08 nền, chủ đất 02 nền) để giao cho gia đình bà Võ Thị Hai (số đất nền tương ứng với tỷ lệ trên như 05 hộ khác đã thỏa thuận và thực hiện xong)”
Lý do: đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý, Nhà nước chỉ giao quyền sử dụng đất cho người sử dụng Từ đó, bà Võ Thị Hai gửi đơn lên cấp tỉnh
Họ tên học viên: Thanh Dương
3
Trang 4Sau khi thẩm tra, Sở Tài nguyên và Môi trường báo cáo đề xuất Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Quyết định số 200/QĐ-UBND ngày 30/2/2005 giải quyết chấp thuận một phần yêu cầu của bà Hai Cụ thể là giao thêm cho bà 08 nền, nâng tổng số nền giao cho bà Hai là 16 nền (tỉ lệ 4/6) Lý do: đất gốc của gia đình bà Hai, dù chưa cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng nhưng đã sử dụng ổn định, căn cứ chi phí đầu tư, san lắp thì tỉ lệ chia đất 4/6 là phù hợp vì: sau khi đầu
tư để mở đường, làm chợ thì diện tích đất còn lại của bà Võ Thị Hai có vị trí mặt tiền, giáp chợ nên giá trị đất được tăng lên rất cao
Sau khi có quyết định giải quyết của UBND tỉnh (quyết định lần 2, có hiệu lực) phần diện tích nền còn lại chủ đầu tư đã tiến hành đấu giá, bán cho người có nhu cầu để lấy kinh phí bù đấp vốn đầu tư Từ đó, bà Võ Thị Hai liên tục khiếu nại, yêu cầu trả lại đủ đất gốc
Bà Võ Thị Hai là người khiếu nại, yêu cầu trả lại đất gốc cho bà với lý do phần diện tích này bà vẫn còn đứng tên trong sổ bộ địa chính, Ủy ban nhân dân huyện chưa có quyết định thu hồi đất, chưa bồi thường cho người sử dụng đất và ngành Tài nguyên – Môi trường chưa lập thủ tục chỉnh lý biến động đất đai Đất của bà Võ Thị Hai đưa vào quy hoạch được 40 nền nhà: Giao cho bà Võ Thị Hai tổng cộng 16 nền (quyết định huyện giao 08 nền, quyết định tỉnh giao thêm 08 nền) nhưng bà Hai không nhận và tiếp tục khiếu nại Còn lại 24 nền nhà Ủy ban nhân dân huyện Chợ Gạo tổ chúc bán đấu giá cho hộ khác Việc bán đấu giá thực hiện đúng trình tự thủ tục do khi đấu giá đã có quyết định giải quyết có hiệu lực pháp luật Tuy nhiên do bà Hai tranh chấp gay gắt nên chưa giao nên bán đấu giá cho người mua, dẫn đến các hộ này rất bức xúc
Theo quy định của Luật Khiếu nại, Tố cáo thì trường hợp của bà Võ Thị Hai đã có quyết định giải quyết lần 2 (quyết định giải quyết của huyện là lần 1
và quyết định giải quyết của tỉnh là lần 2), có hiệu lực pháp luật, không đựơc cơ quan hành chính xem xét giải quyết tiếp, chỉ có thể kiện ra tòa; Trong trường hợp này, từ lúc bà Võ Thị Hai phát sinh là tranh chấp đất (không khiếu nại hành
Họ tên học viên: Thanh Dương
4
Trang 5vi quản lý đất đai) và theo Luật Đất đai thì quyết định lần 2 (của tỉnh) là quyết định cuối cùng, có hiệu lực thi hành Do đã có quyết định giải quyết lần 2 nên không được Toà án hành chính thụ lý, vì không nằm trong những loại vụ việc
mà Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính quy định thẩm quyền Toà
án giải quyết (thời điểm này Bộ Luật Tố tụng hành chính chưa có hiệu lực) Luật Khiếu nại, Tố cáo có hiệu lực năm 1999 và các văn bản hướng dẫn thi hành có qui định việc xem xét lại các quyết định có hiệu lực pháp luật, nếu có căn cứ xác định quyết định đó là vi phạm pháp luật, và thẩm quyền xem xét là của Thủ tướng Chính phủ, khi có kết luận của Chính phủ thì Ủy ban nhân dân tỉnh có trách nhiệm ban hành quyết định giải quyết lại Tuy nhiên, Luật Khiếu nại, Tố cáo sửa đổi bổ sung năm 2004, năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã
bỏ điều luật quy định việc xem xét lại các quyết định có hiệu lực pháp luật Mặt khác, do quyết định giải quyết gần nhất ban hành năm 2005 mà Bộ Luật Tố tụng hành chính hiện nay quy định hồi tố đến năm 2006 nên trường hợp của bà Võ Thị Hai không đựơc cơ quan nào thụ lý, giải quyết Vì vậy, Thủ tướng Chính phủ có kết luận giao cho địa phương rà soát, giải quyết dứt điểm các trường hợp khiếu nại kéo dài (văn bản số 300/VPCP.KNTN ngày 30/9/2010) Từ đó khiếu nại của bà Võ Thị Hai mới đựơc xem xét lại
Họ tên học viên: Thanh Dương
5
Trang 6II XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG:
Tình huống đặt ra là việc khiếu nại của bà Võ Thị Hai cần được xem xét giải quyết, trong đó mục tiêu cần xử lý như sau:
a Mục tiêu trước mắt:
- Giải quyết nội dung khiếu nại của bà Võ Thị Hai thấu lý, đạt tình và đúng quy định của pháp luật, đảm bảo trình tự thủ tục giải quyết theo luật định
- Chấm dứt vụ việc, không để khiếu nại kéo dài
- Điều chỉnh những thiếu sót trong quá trình thực hiện dự án và giải quyết khiếu nại
- Đảm bảo giao đất để công trình thực hiện đúng tiến độ
b Mục tiêu lâu dài:
- Ngăn ngừa, hạn chế những thiếu sót tương tự
- Ổn định tình hình an ninh trật tự tại địa phương; bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh trong đời sống xã hội
- Bảo vệ lợi ích chính đáng của công dân và tổ chức
- Đảm bảo phát triển kinh tế-xã hội của địa phương
- Củng cố lòng tin của quần chúng nhân dân đối với chính quyền địa phương, đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.
Họ tên học viên: Thanh Dương
6
Trang 7III PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ:
1 Nguyên nhân:
a Về chủ quan:
- Chính quyền và các đoàn thể trong hệ thống chính trị của xã A: chưa
thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở, chủ yếu vì mục đích phát triển kinh tế-xã hội chung của xã là làm đựơc chợ, chưa thực hiện tốt vai trò đại diện cho những
cử tri đã bầu ra mình để bảo vệ quyền lợi hợp pháp bị xâm hại; chưa lắng nghe tâm tư nguyên vọng của công dân trong phạm vi địa bàn quản lý; không có bất
kỳ tiếng nói nào để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của hộ bà Võ Thị Hai Cấp trên quyết sao thì thực hiện theo chứ không chú ý đến điều kiện để ổn định đời sống
và tiếp tục phát triển kinh kế của hộ bà Võ Thị Hai – người trực tiếp bị ảnh hưởng bởi dự án
- Đối với Ủy ban nhân dân huyện Chợ Gạo: chưa nghiên cứu đầy đủ văn
bản pháp luật, dẫn đến chưa thực hiện đúng trình tự thủ tục luật định trong thực hiện các dự án có thu hồi đất Khi báo cáo lên cấp trên chưa trung thực, bà Hai chưa đồng ý chia nền theo tỉ lệ 2/10, không có đầy đủ các biên bản thoả thuận tỉ lệ chia nền của những hộ có đất bị ảnh hưởng trong dự án, nhưng báo cáo đã thoả thuận thống nhất xong với các hộ để xin giao đất cho dự án Khi được giao đất cho dự án thì chưa ban hành quyết định thu hồi đất và chỉnh lý giấy chứng nhận của từng hộ
- Đối với cấp tỉnh: Chưa kiểm tra thủ tục đầy đủ đã vội ra quyết định giao
đất, khi dân khiếu nại thì giải quyết chưa thoả đáng, còn tư tưởng bênh vực cấp dưới, chưa thẳng thắn nhìn nhận thiếu sót để chỉnh sửa, khắc phục tất cả các tồn tại và hậu quả Đáng lý cấp tỉnh phải hướng dẫn người dân khiếu nại hành vi
Họ tên học viên: Thanh Dương
7
Trang 8hành chính trong quản lý đất đai, để đựơc bảo vệ quyền lợi chính đáng nhưng cấp tỉnh không thực hiện, mà tiếp tục quyết định giải quyết tranh chấp, lờ đi việc cấp huyện chưa đảm bảo trình tự, thủ tục
- Đối với bà Võ Thị Hai: chưa hiểu hết các quy định pháp luật liên quan
đến đất đai; khi quyền lợi hợp pháp bị xâm hại đáng lý phải khiếu nại, khởi kiện hành vi hành chính trong quản lý đất đai của cơ quan hành chính nhà nước nhưng không thực hiện theo cách này lại tranh chấp đất, dẫn đến giải quyết theo thủ tục tranh chấp làm cho quyền lợi hợp pháp của bà Hai không đựơc pháp luật bảo vệ
- Cơ quan chuyên môn của Ủy ban nhân dân các cấp: khi tham mưu, đề
xuất trong giải quyết khiếu nại và trong thực hiện các dự án có thu hồi đất, bồi thường giải tỏa chưa thẩm định đầy đủ các hồ sơ, chưa nghiên cứu kỹ các quy định pháp luật có liên quan, khi bị khiếu nại thì lúng túng, không mạnh dạn nhìn nhận để khắc phục, chưa giải quyết thoả đáng những thắc mắc của người dân Cán bộ làm công tác giải quyết khiếu nại chưa có ý thức trách nhiệm trong việc tham mưu cấp lãnh đạo giải quyết khiếu nại của công dân Nội dung quyết định chưa đưa ra chứng cứ pháp lý chặt chẽ có tính thuyết phục cao
- Những công trình, dự án đem lại lợi ích cho người bị ảnh hưởng đến đất đai thì thủ tục động viên, thuyết phục qua loa, chưa tạo sự đồng thuận của dân
đã tiến hành thực hiện
- Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho cán bộ và nhân dân chưa đi vào chiều sâu, một số người dân còn đề cao quá mức quyền lợi cá nhân, xem nhẹ lợi ích chung nên dễ bị các phần tử xấu tác động, xúi dục khiếu kiện gay gắt, không tuân thủ pháp luật khiếu nại, tố cáo
b Về khách quan:
- Việc xã hội hoá, mời gọi đầu tư các công trình công cộng trong thời điểm xảy ra tình huống là khá mới, chưa có quy định chi tiết trình tự thủ tục nên khi thực hiện còn nhiều lúng túng, dẫn đến thiếu sót
Họ tên học viên: Thanh Dương
8
Trang 9- Hệ thống văn bản pháp luật còn nhiều chồng chéo, bất cập, các văn bản luật trong lĩnh vực đất đai thì chồng chéo, mâu thuẫn nhau và thường xuyên điều chỉnh bổ sung, không mang tính ổn định lâu dài làm cho việc áp dụng gặp nhiều khó khăn Người bị ảnh hưởng (thu hồi đất) thường yêu cầu áp dụng văn bản mới nhất để có lợi hơn trong khi thời điểm xảy ra sự việc thì đựơc điều chỉnh bởi văn bản khác Từ đó người khiếu nại cho rằng giải quyết không đúng pháp luật
- Việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại thì pháp luật mong muốn có điểm dừng nên điều chỉnh theo hướng quyết định cuối cùng, quyết định có hiệu lực pháp luật nên khi phát hiện quyết định hành chính (quyết định cá biệt) có sai sót thì không còn thẩm quyền để xem xét, điều chỉnh Khi công dân khiếu nại thì các cơ quan Trung ương không có ý kiến chỉ đạo cụ thể mà thường chuyển đơn về tỉnh trong khi tỉnh đã hết thẩm quyền, điều này làm cho người khiếu nại nghi ngờ, bức xúc vì về địa phương phải kiến nghị, chờ cơ quan cấp trên cho chủ trương mới dám xem xét lại
- Người sử dụng đất chưa có thói quen đăng ký, lập thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng đất Trong khi khung giá đất nông nghiệp so với đất ở chênh lệch khá cao dẫn đến thiệt thòi khi
bị thu hồi đất Từ đó cho rằng bồi thường chưa đúng giá và khiếu nại gay gắt
2 Hậu quả:
- Đối với các cơ quan hành chính nhà nước: Vụ khiếu nại của bà Võ Thị
Hai kéo dài làm ảnh hưởng đến hoạt động chung của cơ quan hành chính các cấp, tốn nhiều công sức để tiếp và giải quyết Từ sai sót trong quá trình thực hiện dự án dẫn đến việc khiếu nại của công dân, những phần tử xấu sẽ có cơ hội lợi dụng quyền khiếu nại để kích động, xúi giục công dân đi khiếu nại, hoặc vi phạm pháp luật Uy tín của chính quyền địa phương bị ảnh hưởng, lòng tin của quần chúng nhân dân đối với chính quyền bị giảm sút (cho rằng chính quyền không thực hiện đúng quy định pháp luật)
Họ tên học viên: Thanh Dương
9
Trang 10- Đối với đối tượng mua nền đấu giá: tuy thực hiện đúng thủ tục, được nhà
nước đấu giá hợp pháp, hợp lệ, đã nộp tiền đủ nhưng không nhận đựơc diện tích đất đã mua, không đầu tư thu lợi đựơc từ số vốn bỏ ra để đấu giá, không sử dụng đựơc đất (do tranh chấp, không ai sử dụng được phải bỏ hoang) dẫn đến lãng phí tài nguyên đất
- Đối với bà Hai: từ sự thiếu sót về trình tự thu hồi, đền bù giải tỏa đất đai
của Ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quan tham mưu đã dẫn đến cuộc sống bà Hai gặp rất nhiều khó khăn
- Pháp luật chưa được thực hiện nghiêm chỉnh Các quy định về giải quyết khiếu nại của công dân và công tác quản lý đất đai bị vi phạm nghiêm trọng, không tuân thủ đầy đủ theo trình tự, thủ tục luật định dẫn đến ảnh hưởng lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại mà không đựơc bảo vệ làm cho khiếu nại gay gắt
IV XÂY DỰNG, PHÂN TÍCH VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG:
Từ tình huống trên, có thể đưa ra các phương án sau:
1 Phương án 1: Thống nhất chia nên theo tỉ lệ 5/5 (trong 40 nền thì bà Hai được nhận 20 nền, chủ đầu tư nhận 20 nền)
Mặc tích cực của phương án:
Giải quyết được khiếu nại của bà Võ Thị Hai theo đúng nguyên vọng ban
đầu của gia đình bà; từ đất nông nghiệp (giá thấp), bà Hai không phải chuyển mục đích sử dụng sang đất ở (phải nộp 100% giá đất nên giá cao) và không phải tốn chi phí san lắp
Không phải điều chỉnh, bổ sung các trình tự thủ tục của một dự án có thu hồi đất, mà chỉ thỏa thuận và đựơc sự đồng thuận của người sử dụng đất, trên cơ
sở đó ra quyết định thu hồi đất, đổi nền theo thoả thuận và điều chỉnh các quyết định giải quyết khiếu nại trước đây để làm cơ sở tổ chức thực hiện
Họ tên học viên: Thanh Dương
10