Giáo án Ngữ văn 8 bài 17: Hai chữ nước nhà

Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh: - Cảm nhận được nội dung trữ tình yêu nước trong đoạn trích: nỗi đau mất nước và ý chí phục thù cứu nước - Tìm hiểu sức hấp dẫn của nghệ thuật ngòi bút

GIÁO ÁN NGỮ VĂN 8 TUẦN 17 - TIẾT 66: VĂN BẢN: HAI CHỮ NƯỚC NHÀ

(Trích)

Trần Tuấn Khải

-I Mục tiêu cần đạt

Giúp học sinh:

- Cảm nhận được nội dung trữ tình yêu nước trong đoạn trích: nỗi đau mất nước

và ý chí phục thù cứu nước

- Tìm hiểu sức hấp dẫn của nghệ thuật ngòi bút Trần Tuấn Khải: cách khai tác đề tài lịch

sử, sự lựa chọn thể thơ thích hợp, việc tạo dựng được không khí, tâm trạng, giọng điệu thống thiết

II Chuẩn bị

- Giáo viên: Soạn bài

- Học sinh: Chuẩn bị bài ở nhà

III Tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc lòng bài thơ “Muốn làm thằng cuội”và phân tích giá trị nội dung- nghệ thuật chủ yếu của bài thơ.

2 Bài mới:

Qua Mục Nam Quan, nhớ lại chuyện Nguyễn Trãi tiễn cha là Nguyễn Phi Khanh bị giặc Minh bắt về Trung Quốc, nhà thơ Tố Hữu viết:

“ Ai lên ải bắc ngày xưa ấy,

Khóc tiễn cha đi mấy dặm đường Hôm nay biên giới mùa xuân dậy Núi trắng hoa mơ, cờ đỏ đường!”

Còn Trần Tuấn Khải, một nhà thơ yêu nước nổi tiếng đầu thế kỉ XX, lại mượn hẳn câu chuyện lịch sử cảm động này để giãi bày tâm sự yêu nước và kích động tinh thần cứu nước của ND ta đầu TK XX.

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG BÀI HỌC

Giới thiệu vài nột về tac giả?

VD: “Nỗi chị khuyờn em” là lời bà

Trưng Trắc núi với em khi Trưng Nhị đi

đỏnh giặc

Bởi thế những bài thơ này khụng mang

tớnh chất hoài cổ mà lại chất chứa tõm

trạng phẫn uất, đau thương trong cảnh

nước mất nhà tan

Vào những năm đầu TK XX thơ ụng

được truyền tụng rộng rói

Giới thiệu về xuất xứ của tỏc phẩm?

Nguyễn Phi Khanh, cha của NT bị giặc

bắt đem sang TQ, Nguyễn Trói đi theo,

nhưng tới biờn giới phớa Bắc Nguyễn Phi

Khanh đó khuyờn con nờn quay lại để lo

tớnh việc trả thự, đền nợ nước Trần Tuấn

Khải đó mượn lời người cha dặn dũ con

để gửi gắm tõm sự của mỡnh

- Bài thơ “Hai chữ nước nhà” gồm 101

cõu, đoạn trớch chỉ cú 36 cõu

- Sau đoạn trớch là 12 cõu tỏi hiện lịch sử

anh hựng thời Trưng Vương, Trần Hưng

đạo

I Giới thiệu chung

1 Tác giả- Tác phẩm

* Tác giả(1895-1983)

- Bút hiệu: á Nam

- Quê: Mĩ Lộc- Nam Định

- Ông thuờng mợn các đề tài lịch

sử hoặc những biểu tợng NT để bộc lộ nỗi đau mất nớc, sự căm hận với kẻ thù

* Tác phẩm

- “Hai chữ nớc nhà” là bài thơ

mở đầu của tập “Bút quan hoài I” , mợn lời của Nguyễn Phi

Khanh dặn Nguyễn Trãi khi ông

bị quân Minh bắt giải sang TQ

- Đoạn trích là phần mở đầu của bài thơ

- 28cõu tiếp theo là lời khuyờn con, cũng

là lời nhắc nhở thế hệ thanh niờn đương

thời phải làm sao cho khỏi hổ thẹn với

gương Lạc Hồng

- 25 cõu cuối trở lại với tõm sự người

cha, kớ thỏc chớ bao thự phục quốc lại cho

con

Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Em

biết gỡ về thể thơ đú?

- Mỗi khổ gồm 4 cõu(2 cõu song thất và

hai cõu lục bỏt)

- Là thể thơ rất hợp để diễn đạt nỗi uất

ức, căm giận, lời mắng nhiếc, thở than,

suy nghĩ, nỗi ưu sầu

GV giải thớch một số từ khú:

- Chõu: nước mắt

- Hồng Lạc: thuỷ tổ, dũng dừi

DTVN (Hồng: nỳi Hồng Lĩnh,

sụng Hồng; Lạc: chim lạc

Đoạn trớch được chia làm mấy phần?

Nhiệm vụ của mỗi phần là gỡ?

- Thể thơ: Song thất lục bát

2 Chú thích

3 Bố cục

- Phần 1: 8 câu đầu -> Tầm trạng của ngời cha trong cảnh ngộ éo le, đâu đớn

GV đọc diễn cảm một lần Lưu ý ở cõu

hai cõu 7, cõu 6,8 giọng thơ thống thiết,

kớch động

Cuộc chia ly diễn ra trong bối cảnh

khụng gian ntn?

Em cú nhận xột gỡ về khụng gian đú?

Cảnh vật thiờn nhiờn trong bốn cõu đầu

được miờu tả qua cỏc từ: mõy sầu ẩm

đạm, giú thảm đỡu hiu, hổ thột, chim kờu

-> cảnh vật cũng phủ một màu tang túc,

chia li

Giữa cảnh và người cú sự hoà hợp, cho

dự cỏc từ ngữ hỡnh ảnh cú phần cũ mũn,

ước lệ và kộm cụ thể nú vẫn tạo ra khụng

khớ chung của cuộc chia li, năm 1407và

cũng chớnh là khụng khớ của nước An

Nam nụ lệ trong những năm XX của TK

XX

Trong bối cảnh ấy hỡnh ảnh người cha

hiện ra ntn?

Để khắc hoạ hỡnh ảnh người cha tỏc

giả đó sử dụng BPNT gỡ? phõn tớch tỏc

dụng của BPNT đú?

Cha bị giải sang TQ khụng mong ngày

trở lại, con muốn đi theo để phụng dưỡng

cha già cho trũn đạo hiếu, nhưng cha

phải dằn lũng khuyờn con ở lại Đối với

cả hai cha con tỡnh nhà, nghĩa nước đều

sõu đậm, da diết và tột cựng đau đớn, xút

xa: nước mất, nhà tan, cha con li biệt

- Phần 2: 20 câu tiếp -> Hiện tình đất nớc trong cảnh

đau thơng , tang tóc

- Phần 3: 8 câu cuối -> Thế bất lực của ngời cha và lời trao gửi cho con

II.Tìm hiểu văn bản

1 Đọc

2 Tìm hiểu văn bản

a Nỗi lòng ngời cha trong cảnh ngộ éo, le đau đớn

- Bối cảnh không gian: cuộc chia

ly diễn ra ở nơi biên giới ảm

đạm, heo hút -> Là nơi tận cùng của Tổ quốc, nơi ngời cha chia biệt vĩnh viễn với Tổ quốc

Cho nờn mỏu và lệ hoà quyện là sự chõn

thật khụng chỳt sỏo mũn

Lỳc này tỏc giả nhập vai người trong

cuộc, nạn nhõn vong quốc đang đi vào

chỗ chết, để miờu tả hiện tỡnh đất nước

Trong đoạn tiếp theo người cha đó

nhắc đến những vấn đề lịch sử nào của

DT?

Tại sao khi khuyờn con trở về người

cha lại nhắc đến lịch sử hào hựng của

DT?

Trở về là vỡ Tổ quốc chứ khụng phải vỡ

mỡnh Vỡ vậy ụng nhắc đến LS để người

con ý thức rừ hơn về trỏch nhiệm to lớn

của mỡnh đối với Tổ quốc

Trong tỏm cõu tiếp theo tỏc giả nờu

hiểm hoạ gỡ? Khắc hoạ cụ thể ntn?

Điều đú cú nghĩa là khụng cú hạnh phỳc

cỏ nhõn và gia đỡnh khi nước bị mất chủ

quyền độc lập

Trước cảnh đất nước như vậy, người

cha cú tõm trạng gỡ?

Chỉ ra cỏc BPNT được sử dụng trong

đoạn thơ này?

Người cha dặn con những lời cuối

cựng ntn?

của mỡnh để hun đỳc, kớch thớch chớ gỏnh

- Tâm trạng thể hiện qua các hình ảnh:

+ “Hạt máu nóng thấm quanh

hồn nớc Chút thân tàn lần bớc dặm khơi”

-> những hình ảnh ẩn dụ: nói lên nhiệt huyết yêu nớc sâu thẳm cùng cảnh ngộ bất lực,

đau khổ của ngời cha

+ “Tầm tã châu rơi” -> là giọt

n-ớc mắt xót thơng cho con, xót thơng cho mình, xót thơng cho cảnh ngộ nớc mất nhà tan

b Hiện tình đất nớc trong cảnh đau, thơng tang tóc

- Bốn câu:

“Giống Lạc Hồng

xa nay kém gì”

-> Tự hào về dòng giống DT anh hùng chẳng kém gì ai

vỏc giang sơn của người con

Sử cũ cũn ghi lại:

NT cựng em là Nguyễn Phi Hựng theo xe

tự, đưa cha lờn đến ải nam quan Thấy

NT cứ nhất định m uốn theo cha sang TQ

để dụng dưỡng Nguyễn Phi Khanh gạt lệ,

õn cần dặn con:

- Cha biết con là người cú tài TK- 370

Qua đõy ta thấy Nguyễn Phi Khanh là

người ntn?

Qua bài thơ ta hiểu gỡ về Á nam

Trần Tuấn Khải?

Em hiểu ntn về ý nghĩa

nhân đề bài thơ?

Qua bài thơ tác giả bộc lộ

tâm sự gì?

Hệ thống lại các BPNT tiêu

biểu sử dụng trong bài?

Làm phần LT SGK- 163

- Tám câu tiếp:

“Than vận nớc còn thơng

đâu!”

-> đất nớc chịu biết bao cảnh

đau thơng, tang tóc dới ách đô

hộ của giặc Minh Qua đó gián tiếp nêu lên chân lí: nớc mất thì nhà tan

- Tám câu tiếp:

“Thảm vong quốc đàn sau đó mà?

-> sử dụng phép nhân hoá so sánh và nói quá, hình ảnh ớc lệ, tợng trng để cực tả nỗi đau mất nớc Nỗi đau ấy nh động chạm

và thấm đến cả đất trời, sống núi VN

c Lời trao gửi cho con

- Nói đến tình cảnh thực của mình : già yếu, bất lực

- Mong muốn con nhớ đến tổ tông để khích lệ con cứu nớc

-> là anh hùng hào kiệt, luôn một

lòng, một dạ vì dân vì nớc.

=> TTK đã mợn một câu chuyện lịch sử để bày tỏ lòng yêu nớc của mình và khích lệ lòng yêu nớc của đồng bào

* Nhan đề bài thơ

Thể hiện mối quan hệ gắn bó chặt chẽ giữa Tổ quốc và gia

đình Tình yêu nớc bao giờ cũng đợc đặt lên trên Khi cần

có thể hi sinh tình nhà cho nghĩa nớc

III Tổng kết và luyện tập

1.Tổng kết

* Nội dung:

* Nghệ thuật

2 Luyện tập

IV Củng cố và hướng dẫn về nhà

1 Củng cố:

- Nắm được tõm sự yờu nước của tỏcgiả thụng qua một cõu chuyện lịch sử

- Năm được cỏc BPNT chớnh trong bài thơ

2 Huớng dẫn về nhà:

- Học thuộc lũng 8 cõu cuối đoạn trớch và phần ghi nhớ

- Chuẩn bị bài: làm thơ 7 chữ