Tuần 17 Tiết 65 HAI CHỮ NƯỚC NHÀ -Trần Tuấn Khải- A-M ỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp hs: 1.Kiến thức: cảm nhận được nd trữ tình yêu nước trong đoạn thơ trích: nỗi đau mất nước và ý chí phục th
Trang 1Tuần 17 Tiết 65
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ -Trần Tuấn Khải-
A-M ỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp hs:
1.Kiến thức: cảm nhận được nd trữ tình yêu nước trong đoạn thơ trích: nỗi
đau mất nước và ý chí phục thù cứu nước
- Tìm hiểu sức hấp dẫn nghệ thuật của ngòi bút Trần Tuấn Khải: cách khai thác đềtài lịch sử, sự lựa chọn thể thơ thích hợp, việc tạo dựng không khí, tâm trạng, giọng điệu thơ thống thiết
2.Rèn luyện kĩ năng phân tích một đoạn thơ trữ tình có nd yêu nước và
giọng điệu thống thiết
3.Thái độ: lòng yêu nước truyền thống.
B- CHUẨN BỊ:
1.Thầy: Giáo án, sgk, sgv, TKBG
2 Trò: Sgk, vở ghi, soạn bài theo nd câu hỏi trong sgk
C- TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
Hoạt động 1: ÔĐTC:
Hoạt động 2:Kiểm tra sự chuẩn bị của hs:
? Đọc thuộc lòng bài thơ “Muốn làm thằng Cuội” của Tản Đà? Những yếu tố nghệ thuật nào đã làm nên sức hấp dẫn của bài thơ?
Hoạt động 3: Tổ chức dạy - học bài mới:
*Giới thiệu bài:
Trang 2Trần Tuấn Khải là một hồn thơ yêu nước nhưng thơ ông được lưu hành công khai, hợp pháp, cho nên nd yêu nước đó thường phải được biểu hiện theo một cách thức riêng để có thể lọt qua vòng kiểm duyệt khắt khe của TD Pháp Vì thế ông thường mượn đề tài lịch sử, đề tài về cảnh thiên nhiên và di tích lịch sử của đất nước để kí thác tâm sự yêu nước, tấm lòng ưu thời mẫn thế của mình và cổ vũ, khích lệ đồng bào
“Hai chữ nước nhà được xem là bài thơ hay nhất, đã tổng hợp những mô típ văn yêu nước của Á Nam, từ giọng bi tráng đến giọngmỉa mai, từ chất căm hờn đến lời mắng mỏ, từ sự dỗi tức, nguyền rủa bọn Việt gian chết tiệt đến nỗi đau thương ôm lấy bà mẹ giang san…
Hoạt động cảu thầy và trò Yêu cầu cần đạt
? Nêu tóm tắt vài nét về tiểu sử
tác giả?
-Gv hd hs đọc: giọng thống thiết,
kích động,…
-Gv đọc mẫu một đoạn, gọi hs
đọc tiếp, nhận xét
I-Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: (1895 – 1983)
- Bút hiệu: Á Nam -Quê: Nam Định
-Ông thường mượn đề tài lịch sử hoặc những biểu tượng nghệ thuật bóng gió để bộc lộ nỗi đau mất nước và bày tỏ khát vọng độc lập tự do
-Thơ ông cũng được truyền tụng rộng rãi vào những năm 20 của thế kỉ XX
2 Đọc và tìm hiểu chú thích:
-Đọc:
-Chú thích: SgkT161, 162
Trang 3? Nêu xuất xứ đoạn trích học?
? Bài thơ được sáng tác theo thể
thơ nào?
? Đoạn ttrích có thể chia làm mấy
phần? Nội dung chính của từng
phần?
? Nhan đề “Hai chữ nước nhà”
cho biết nd chính của bài thơ này
là gì?
? Nhưng tác giả không trực tiếp
bộc lộ cảm nghĩ của mình Ông
đã có cách biểu hiện riêng nào?
-Gọi hs đọc 8 câu đầu
? Chú thích trong sgk đã cho biết
điều gì đặc biệt trong cuộc ra đi
cảu người cha Nguyễn Phi
Khanh?
? Cảnh vật thiên nhiên trong 4
câu thơ đầu được mtả ntn?
3 Tác phẩm:
-Là bài thơ mở đầu tập “Bút quan hoài I”
-Đoạn trích học là phần mở đầu của bài thơ -Thể loại: Song thất lục bát
-Bố cục: 3 phần
+ P1: 8 câu đầu: Tâm trạng cảu người cha phải
từ biệt con trai nơi ải Bắc
+ P2: 20 câu tiếp: Nỗi lòng của người cha trong hoàn cảnh nước mất nhà tan
+ P3: 8 câu cuối: Lời trao gửi sự nghiệp cho con
-Bài thơ trình bày cảm nghĩ của con người về đất nước mình
-Mượn lời ông Nguyễn Phi Khanh nói với con khi ông bị quân Minh giải sang TQ.=> Tâm sự yêu nước của ông Nguyễn Phi Khanh cũng là của tác giả TTKhải
II-Phân tích:
1.Tâm trạng cảu người cha khi phải từ biệt con trai nơi ải Bắc:
-Nguyễn Phi Khanh bị giặc Minh bắt giải sang
TQ Nguyễn Trãi định đi theo cha nhưng tới biên giới phía Bắc, Phi Khanh khuyên con trai nên quay trở về để ttrả thù nhà, đền nợ nước
Chốn ải Bắc mây sầu ảm đạm
Trang 4? Không gian chốn ải Bắc và cõi
giời Nam được đặt trong thế
tương phản đã phản ánh trạng
thái tâm tư nào của con người?
? Chi tiết mây sầu, gió thảm, hổ
thét, chim kêu gợi tính chất gì của
cuộc chia li?
? Khung cảnh ấy như khêu nỗi
bất bình của người cha Em hiểu
nỗi bất bình ấy ntn?
? Giữa khung cảnh ấy, hình ảnh
người cha hiện lên từ những lời
thơ nào?
? Hình ảnh: hạt máu nóng thấm
quanh hồn nước, thân tàn lần
bước dặm khơi, hình ảnh giọt
châu lã chã theo mỗi bước người
đi gợi cho em suy nghĩ và liên
tưởng gì không?
? Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật
trong mấy câu thơ này?
? Nước mắt tần tã của người cha
là nước mắt thương con, nước
mắt xót thương cho mình, nước
mắt xót thương cho cảnh nước
mất nhà tan hay nước mắt xót
thương cho những điều nào khác?
? Từ phần 1 em thấy người cha
hiện lên ntn?
Cõi giời Nam gió thảm đìu hiu Bốn bề vượn thét chim kêu
-Phản ánh tâm trạng phân đôi, vừa thân thiết (cõi giời Nam), vừa xa lạ (chốn ải Bắc)
-Đó là tâm trạng của người yêu nước buộc phải
xa đất nước -Buồn bã, thê lương, đe dọa con người
-Nỗi đau của người yêu nước buộc phải rời xa đất nước, nỗi căm tức giặc Minh xâm lược
- Đó là tình cảm vừa nhớ thương vừa căm tức nhưng bất lực
Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước Chút thân tàn lần bước dặm khơi Trông con tầm tã châu rơi
-Đối với cả hai cha con, tình nhà, nghĩa nước đều sâu đậm, da diết nên đều tột cùng đau đớn xót xa Nước mất, nhà tan, cha con li biệt
-> Người đọc như cuốn theo tâm trạng và cảm xúc của hai cha con, nhất là của người cha đang cố dặn con trở lại để tính việc nước, trả thù nhà
- Cách nói ước lệ của văn trữ tình trung đại, gợi không khí trang nghiêm như lời trăng trối,
Trang 5-Gọi hs đọc 20 câu tiếp
? Người cha nhắc đến lịch sử dt
trong những lời khuyên nào?
? Đặc điểm nào của dt được nói
đến?
? Tại sao khi khuyên con trở về
tìm cách cứu nước nhà, người cha
trước hết lại nhắc đến lịch sử anh
hùng của dt?
? Điều này cho thấy tinnhf cảm
sâu đậm nào trong tấm lòng cảu
người cha?
? Quan sát những câu thơ tiếp và
cho biết những câu thơ nào mtả
họa mất nước?
? Những hình ảnh đó gộich chúng
ta liên tưởng đến tình hình đất
nước ntn?
? Có phải tác giả chỉ có ý nhắc lại
tình hình đất nước thời vua Lê
Lợi hay có dụng ý nào khác?
? Tâm trạng cảu người cha trước
lúc qua biên giới nghĩ về hiện
tình đất nước được mtả qua
khiến người đọc, người nghe xúc động
-Hs tự bộc lộ
-Là người nặng lòng với quê hương đất nước
(Đó cũng chính là lời kí thác tâm sự của tác giả)
2 Nỗi lòng của tác giả trước cảnh nước mất nhà tan:
Giống Hồng Lạc hoàng thiên đã định Mấy ngàn năm suy thịnh đổi thay Giời Nam riêng một cõi này Anh hùng hiệp nữ xưa nay kém gì
-Nòi giống cao quý, lịch sử lâu đời, có nhiều anh hùng hào kiệt
-Vì: dt ta vốn có lịch sử hào hùng
người cha muón khích lệ dòng máu anh hùng dt ở người con
->Niềm tự hào dt - một biểu hiện cảu lòng yêu nước
Bốn phương khói lửa
Trang 6những câu thơ nào?
? Nhận xết về nghệ thuật cảu
đoạn thơ? Td?
? Những lời nói về thảm vong
quốc đã bộc lộ xúc cảm nào trong
tấm lòng của người cha?
-Gọi hs đọc 8 câu cuối
? Những câu thơ nào mtả tình
cảnh thực của người cha?
? Người cha đang trong cảnh ngộ
ntn?
? Tại sao khi khuyên con trai trở
về tìm cách cứu nước nhà, người
cha lại nói đến hoàn cảnh bất lực
của mình?
? Tiếp đến người cha mong con
nhớ đến tổ tông khi trước Đó là
một tổ tông ntn?
? Mục đích lời khuyên của người
cha ở đây là gì?
……xương rừng máu sông
……thành tung quách vỡ
……bỏ vợ lìa con
-Đất nước Đại Việt dưới ách đô hộ của giặc Minh: tơi bời trong khói lửa, đốt phá chết chóc (Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn – Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ)
- Chủ ý của tác giả không phải để nói về thời
đã qua mà muốn người đọc liên tưởng đến tình hình đất nước hiện thời
Thảm vong quốc…
Trông cơ đồ nhường xé tâm can Ngậm ngùi đất khóc giời than Thương tâm nòi giống lầm than nỗi này!
……… xây khối uất
………vật cơn sầu
-Ước lệ tượng trưng, cực tả nỗi đau mất nước thấm đến cả trời đất, sông núi nước Nam
-> Lòng xót thương vô hạn trước cảnh nước mất nhà tan
-Lòng căm phẫn vô hạn trước tội ác cảu giặc Minh
-Đó cũng là biểu hiện yêu nước trong lòng tác giả
Trang 7? Nhận xét về giọng điệu của lời
khuyên nhủ này?
? Từ những lời khuyên ấy, em
cảm nhận được nỗi lòng nào của
người cha?
? Nêu những đặc sắc nghệ thuật
của đoạn trích?
? Nd chính của đoạn trích?
? Qua đoạn trích, em hiểu gì về
tấm lòng của nhà thơ?
? Tìm những hình ảnh, từ ngữ
mang tính chất ước lệ, sáo mòn
trong đoạn thơ?
3 Lời trao gửi cuối cùng:
Cha xót phận tuổi già sức yếu
Lỡ sa cơ đành chịu bó tay Thân lươn bao quản vũng lầy
-Cảnh ngộ của người cha: già yếu, bi đát, không còn địa vị-> Ngặt nghèo, bất lực
-Để khích lệ co0n làm tiếp những điều cha chưa làm được, giúp ích cho nước nhà
-Tổ tông đã vì nước gian nan, vì ngọn cờ độc lập
-Khích lệ con nối nghiệp vẻ vang của tổ tông
-Thống thiết, chân thành
-Yêu con, yêu nước -Đặt niềm tin vào con và đất nước
-Tình yêu con hòa trong tình yêu đất nước, dân tộc
III-Tổng kết:
Trang 81.Nghệ thuật:
- Thơ song thất lục bát, âm điệu thống thiết, sử dụng nhiều hình ảnh ước lệ tượng trưng
2 Nội dung:
*Ghi nhớ: SgkT163
*Luyện tập:
-Tấm lòng tha thiết với vận mệnh của đất náơc -Thái độ khích lệ lòng yêu nước của mọi người
-Tôn trọng và tự hào về những anh hùng cứu nước trong lịch sử dt
*Các hình ảnh, từ ngữ ước lệ:
Ải Bắc, mây sầu, gió thảm, hổ thét, cim kêu, hạt máu nóng, Hồng Lạc, vong quốc,…
Hoạt động 4 Củng cố:
-Đọc diễn cảm cả đoạn trích học
-Nỗi lòng cảu người cha? Từ đó cho biết nỗi lòng của tác giả?
Hoạt động 5 HDVN:
-Học thuộc lòng đoạn trích, nắm chắc nd và nt
-Soạn bài: Ông đồ