Giáo án Ngữ văn 8 bài 23: Hịch tướng sĩ

Mục tiêu cần đạt Giúp HS: - Cảm nhận được lòng yêu nước bất khuất của TQT, của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thể hiện qua lòng căm thù giặc, tinh thần quyết chiến, q

TUẦN 23 - TIẾT 93: VĂN BẢN: HỊCH TƯỚNG SĨ

- Trần Quốc Tuấn -

I Mục tiêu cần đạt

Giúp HS:

- Cảm nhận được lòng yêu nước bất khuất của TQT, của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thể hiện qua lòng căm thù giặc, tinh thần quyết chiến, quyết thắng kẻ thù xâm lược

- Nắm được đặc điểm cơ bản của thể hịch, thấy được đặc sắc NT văn chính luận của hịch

- Biết vận dụng bài học để viết văn NL, có sự kết hợp giữa tư duy lôgíc và tư duy hình tượng, giữa lí lẽ và tình cảm

II Chuẩn bị

- Giáo viên : soạn giáo án, sưu tầm tư liệu: Tranh, ảnh, tượng Trần Quốc Tuấn, kiến thức về cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên xâm lược TK XIII

- Học sinh: Soạn bài

III Tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ: Vì sao thành Đại La được chọn làm kinh đô?

2 Bài mới:

TQT là một trong những danh tướng kiệt xuất của nhân dân VN và của thế giới trung đại Ông góp công lớn trong hai cuộc kháng chiến chống quân Mông- NGuyên Là nhà lí luận

quân sự với các tác phẩm Vạn kiếp tông bí truyền thư, Binh thư yếu lược

Nêu những nét chính về tác giả?

I Giới thiêu chung

1 Tác giả - Tác phẩm

* Tác giả: (1231- 1300), tước Hưng Đạo

Trình bày hiểu biết của em về tác phẩm?

Em biết gì về thể hịch?

- Là thể văn nghị luận đời xưa, thường

được vua chúa, tướng lĩnh hoặc thủ lĩnh

một phong trào nào đó dùng để cổ động,

thuyết phục hoặc kêu gọi đánh giặc

- Theo Biên niên lịch sử cổ trung đại VN

thì bài này được công bố vào tháng 9 năm

1284, tại cuộc duyệt binh ở Đông Thăng

Long Trong ba cuộc kháng chiến chống

Mông- Nguyên thời Trần thì cuộc kháng

chiến lần thứ hai là gay go nhất Giặc cậy

thế mạnh ngang tàng hống hách Ta sôi

sục quyết tâm chiến đấu Nhưng trong

hàng ngũ tướng sĩ cũng có người dao

động, có tư tưởng cầu hoà Để cuộc chiến

đấu giành thắng lợi điều quan trọng là

phải đánh bại tư tưởng dao động Vì vậy

TQT viết bài hịch này

- Ngôn ngữ không nặng nề, khoa trương

mà gần gũi, thân tình Điều này phù hợp

với đối tượng và mục đích của bài hịch

Đối tượng là ta nói với ta, còn mục đích là

đánh bại tư tưởng bàng quan, cầu an

hưởng lạc, thờ ơ trước vận mệnh của đất

nước

HS quan sát SGK

Vương

- Là một danh tướng kiệt xuất của DT

- Có công lớn trong các cuộc chống Mông – Nguyên

* Tác phẩm

- Thuộc thể hịch(thể văn nghị luận trung đại)

- Viết vào khoảng trước cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên lần thứ hai (1285)

- Viết chủ yếu bằng văn biền ngẫu(từng cặp câu cân xứng nhau)

Thông thường bài hịch kêu gọi đánh gặc

có bốn phần chính:

+ Phần 1: Nêu vấn đề

+ Phần 2: Thường nêu truyền thống vẻ

vang trong sử sách để gây lòng tin tưởng

+ Phần ba: Thường nhận định tình hình để

gây lòng căm thù giặc và phân tích để làm

rõ đúng sai

+ Phần kết thúc: đề ra chủ truơng cụ thể

và kêu gọi đấu tranh

Em có nhận xét gì về bố cục của bài

hịch này?

Kết cấu của bài hịch cơ bản giống kết cấu

chung của thể hịch nhưng có sự thay đổi

linh hoạt Tác giả không nêu phần đặt vấn

đề riêng vì toàn bộ bài hịch là nêu vấn đề

và giải quyết vấn đề

Giọng điệu cần thay đổi linh hoạt cho phù

hợp với từng đoạn Giọng điệu chung cần

hùng hồn, tha thiết

2 Chú thích

3 Bố cục:

- Phần 1: Từ đầu lưu tiếng tốt -> Nêu gương trung thần dám xả thân lập công, ghi danh sử sách

- Phần 2: tiếp ta cũng vui lòng -> Tố cáo tội ác của giặc, bộc lộ tâm trạng của tác giả

- Phần 3: Tiếp có được không -> phân tích những mặt lợi của việc đánh giặc cứu nước

- Phần 4: còn lại -> Nêu nhiệm vụ cấp bách, khích kệ tinh thần chiến đấu

II.Tìm hiểu văn bản

Tác giả mở đầu bài hịch bằng cách nào?

Mở bài như vậy có ý nghĩa gì?

Tất cả họ đều có chung một lòng trung

nghĩa TQT nêu ra như vậy để muốn nói

rằng: Họ đều là những tì tướng như các

ngươi, họ làm được tại sao các ngươi

không thế?

Cách nêu dẫn chứng từ xa đến gần, từ xưa

đến nay nhằm làm nổi bật tinh thần quên

mình vì chủ Điều quen thuộc là các tấm

gương ấy đều được dẫn từ sử sách TQ

như một thói quen truyền thống của các

nhà nho, nhà văn VN chịu ảnh hưởng sâu

sắc văn hoá Hán

Điều đáng lưu ý là tác giả đưa ra những

tấm gương của các tướng Mông- Nguyên

đang là kẻ thù của đất nước Đó chính là

một hạn chế của tác giả

Tội ác và sự ngang ngược của kẻ thù

được tác giả lột tả ntn?

Em có nhận xét gì về những hành động

của chúng?

Để lột tả điều đó tác giả sử dụng BPNT

gì?

1 Đọc

2 Tìm hiểu văn bản

a Nêu gương sáng trong lịch sử

- Nêu những tấm gương trung thần trong

sử sách TQ hi sinh vì chủ, vì nước -> Nhằm thức tỉnh và khích lệ ý chí lập công danh, hy sinh vì nước của nghĩa sĩ

b.Tố cáo tội ác của giặc và nỗi lòng của tác giả

* Tội ác của giặc

- Đi lại ngênh ngang

thân dê chó ” dùng để chỉ sứ Nguyên

-> có ý nghĩa gì diễn tả nỗi căm giận, lòng

khinh bỉ giặc, chỉ ra nỗi nhục lớn khi chủ

quyền đất nước bị xâm phạm

Có thể so sánh với thực tế lịch sử:

+ Năm 1277, Sài Xuân đi xứ, buộc ta lên

tận biên giới đón rước

+ Năm 1281, Sài Xuân lại sang xứ, cưỡi

ngựa đi thẳng vào cửa Dương Minh, quân

sĩ Thiên Trường ngăn lại, bị Xuân lấy roi

đánh toặc cả đầu, vua sai Thượng tướng

Trần Quang Khải ra đón tiếp, Xuân nằm

khểnh không dậy So với thực tế ấy sẽ

thấy tác dụng của lời hịch như đổ thêm

dầu vào lửa

Trước thực tế đó TQT có những hành

động, thái độ ntn?

Những hành động, thái độ đó nói lên

điều gì?

Em có nhận xét gì về kết cấu câu văn

trong đoạn văn trên?

Mỗi chữ, mỗi lời như chảy trực tiếp từ trái

tim qua ngòi bút lên trang giấy Câu văn

chính luận mà khắc hoạ sinh động hình

tượng người anh hùng yêu nước: đau xót

- Đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ

- Đòi ngọc lụa, thu bạc vàng

- > Bằng những hành động thực tế và qua hình ảnh ẩn dụ tác giả đã lột tả sự ngang ngược, tham lam tàn bạo của giặc

* Nỗi lòng tác giả

- Tới bữa quên ăn- Nửa đêm vỗ gối

- Ruột đua như cắt- Nước mắt đầm đìa

- Chỉ căm tức chưa xả thịt lột da - nuốt gan uống máu quân thù

- Trăm thân phơi ngoài nội cỏ- nghìn xác

đến quặn lòng trước tình cảnh đất nước,

căm thù giặc đến bầm gan tím ruột, mong

rửa nhục đến quên ăn, quên ngủ, vì nghĩa

lớn mà coi thường xương tan, thịt nát

này gói trong da ngựa cũng vui lòng

-> Sử dụng câu văn biền ngẫu để thể hiện nỗi uất ức, căm tức khi chưa trả được thù, sẵn sàng hi sinh để rửa sạch mối nhục cho đất nước

=> Tấm gương yêu nước bất khuất

IV Củng cố và hướng dẫn về nhà

1 Củng cố:

- Nắm được những nét chính về ấac giả và tác phẩm

- Nắm được nội dung hai phần đầu tiên của VB

2 Huớng dẫn về nhà:

- Hoàn thiện phần bài soạn “Hịch tướng sĩ”

- Trần Quốc Tuấn -

I Mục tiêu cần đạt

Giúp HS:

- Cảm nhận được lòng yêu nước bất khuất của TQT, của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thể hiện qua lòng căm thù giặc, tinh thần quyết chiến, quyết thắng kẻ thù xâm lược

- Nắm được đặc điểm cơ bản của thể hịch, thấy được đặc sắc NT văn chính luận của hịch

- Biết vận dụng bài học để viết văn NL, có sự kết hợp giữa tư duy lôgíc và tư duy hình tượng, giữa lí lẽ và tình cảm

II Chuẩn bị

- Giáo viên : soạn giáo án, sưu tầm tư liệu: Tranh, ảnh, tượng Trần Quốc Tuấn, kiến thức về cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên xâm lược TK XIII

- Học sinh: Soạn bài

III Tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ: Vì sao thành Đại La được chọn làm kinh đô?

2 Bài mới:

TQT là một trong những danh tướng kiệt xuất của nhân dân VN và của thế giới trung đại Ông góp công lớn trong hai cuộc kháng chiến chống quân Mông- NGuyên Là nhà lí luận quân sự với các tác phẩm Vạn kiếp tông bí truyền thư, Binh thư yếu lược

Chú ý vào ĐV: Các ngươi Lúc bấy

giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng

có được không

Mối ân tình giữa chủ và tướng sĩ dựa trên

c Mối ân tình giữa chủ và tướng và thái

độ của chut tướng trước những việc làm của tướng sĩ

* Mối ân tình giữa chủ và tướng

những MQH nào?

Đưa ra những MQH đó nhằm mục đích

gì?

QH chủ tướng  khích lệ tinh thần trung

quân ái quốc; QH cùng cảnh ngộ  khích

lệ lòng ân nghĩa thuỷ chung của những

người chung hoàn cảnh

- Sau khi nêu mối ân tình giữa chủ soái và

tướng sĩ, TQT phê phán những hành động

sai trái của tướng sĩ

TQT đã chỉ ra những gì chưa tốt ở các

tướng sĩ?

NHư việc chọi gà, mê tiếng hát

Tác giả phân tích hậu quả của lối sống

này ntn?

Qua đó tác giả bộc lộ thái độ ntn?

Sau đó tác giả khẳng định những hành

động đúng nên làm là gì? có dụng ý gì?

Nên nhoé câu: “đặt mồi lửa ”

Lợi ích của những việc làm này là gì?

- Mối quan hệ trên- dưới(giữa chủ tướng–

tì tướng, các thuộc tướng của mình )

- Mối quan hệ bình đẳng của những người cùng cảnh ngộ

-> Khích lệ ý thức trách nhiệm đối với ậo vua tôi và với tình cốt nhục

* Phê phán những biểu hiện sai trái của tướng sĩ:

+ Không biết nhục, không biết lo cho chủ, cho nước

+ Ham những thú vui tầm thường + Quên danh dự và bổn phận + Cầu an hưởng lạc

- > hậu quả là mất hết sinh lực và tâm trí đánh giặc, dẫn đến cảnh nước mất nhà tan

=> Tác giả phê phán dứt khoát, rạch ròi lối sống cá nhân, hưởng lạc của tướng sĩ

* KHuyên bảo tướng sĩ

- Phải biết lo xa

- Tăng cường tập võ nghệ

- > Chống được giặc ngoại xâm, bảo vệ được gia đình, đất nuớc

phục người ngh bằng lối lập luận nào?

Phần kết bài TQT đưa ra nội dung gì?

Em có nhận xét gì về giọng điệu ở phần

cuối bài hịch?

- Hãy nêu một số đặc sắc NT đã tạo nên

sắc thuyết phục người đọc bằng cả nhận

thức và tình cảm?

- Cảm nhận của em về ND bài hịch?

Trả lời các câu hỏi trong SGK tr.61

so sánh tương phản, câu văn biền ngẫu

d Nêu nhiệm vụ cấp bách- khích lệ tinh thần chiến đấu

- Vạch rõ ranh giới giữa hai con đường chính và tà, sống và chết

-> thái độ dứt khoát, giọng điệu tâm tình nhằm động viên tới mức cao nhất ý chí và quyết tâm chiến đấu của mọi người

III Tổng kết và luyện tập : Ghi nhớ

(SGK)

1 Tổng kết(ghi nhớ SGK)

2 Luyện tập

IV Củng cố và hướng dẫn về nhà

1 Củng cố:

- Nắm được những nét chính về nội dung của bài hịch và những nét đặc sắc NT

2 Huớng dẫn về nhà:

- Học thuộc phần ghi nhớ

- Chuẩn bị bài: Hành động nói