skkn một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn hóa học 9

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tế giảng dạy từ đó tìm ra những giải pháphợp lí tạo hứng thú học tập đối với bộ môn giúp học sinh có tư duy tốt, có khả năng họ

Trang 1

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã xác định: Giáodục quốc dân nhằm mục tiêu hình thành và phát triển toàn diện nhân cách xã hội chủnghĩa của thế hệ trẻ Trong đó, phát triển giáo dục và đào tạo phải tuân theo nguyên lý:Học đi đôi với hành, giáo dục phải kết hợp với lao động sản xuất, lí luận phải gắn liền vớithực tiễn, giáo dục nhà trường phải kết hợp với giáo dục xã hội

Trong hệ thống giáo dục quốc dân thì môn Hóa học là bộ môn khoa học thựcnghiệm chuyên nghiên cứu các chất, sự biến đổi và ứng dụng của chúng

Qua thực tế giảng dạy bộ môn Hóa học cấp trung học cơ sở tôi nhận thấy phần lớnhọc sinh đều cho rằng các bộ môn thuộc khoa học tự nhiên trong đó có bộ môn Hóa họcthường khô khan, khó hiểu Điều này đã gây ra ảnh hưởng không nhỏ đến việc nâng caochất lượng dạy và học bộ môn Một thực trạng thường thấy ở học sinh, đặc biệt là nhữnghọc sinh có học lực từ trung bình trở xuống thường rất khó tập trung trong giờ học bộmôn Vấn đề đặt ra là bản thân mỗi giáo viên cần phải không ngừng học hỏi, tìm tòi cácphương pháp, cách thức để có thể khơi dậy sự hứng thú cũng như sự nhiệt tình học tậpcủa học sinh, nếu không sẽ dẫn đến tiết học trở nên nhàm chán, khó thành công

Những tình huống diễn ra trong thực tiễn là những vấn đề nảy sinh trong cuộc sốnghằng ngày của con người, rất gần gũi và thân quen đối với chúng ta cũng như đối với các

em học sinh Việc sử dụng các tình huống thực tế, những bài thơ, những câu chuyện haynhững thí nghiệm vui về hóa học sẽ tạo cho các em một tâm thế học tập tốt, sự thíchthú, muốn khám phá ra những kiến thức để lí giải những vấn đề đó Từ đó yêu thích mônhọc hơn, chất lượng bộ môn được nâng cao hơn

Trong đề tài này đối tượng nghiên cứu là một số kinh nghiệm trong công tác giảngdạy nhằm gây hứng thú học tập ở môn Hóa học 9

Phạm vi nghiên cứu học sinh khối 9 từ năm học 2017 – 2018 đến nay ở trườngTHCS Nguyễn Trãi - Huyện Krông Ana - Tỉnh Đăk Lăk

Từ những lí do trên cùng với những kinh nghiệm có được qua nhiều năm giảng dạytại trường Trung học cơ sở Nguyễn Trãi cùng với sự giúp đỡ của các thầy cô, đồngnghiệp tôi mạnh dạn đưa ra một số kinh nghiệm của bản thân tích lũy được trong quá

trình giảng dạy và tôi chọn đề tài ‘‘ Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn hóa học 9’’ rất mong được sự đóng góp của các thầy cô, bạn

bè đồng nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tế giảng dạy từ đó tìm ra những giải pháphợp lí tạo hứng thú học tập đối với bộ môn giúp học sinh có tư duy tốt, có khả năng họctập linh hoạt, biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng họctập của học sinh

Tìm tòi, nghiên cứu từ những nguồn tư liệu để đưa ra một số bài thơ, một số câuchuyện,các hiện tượng thực tế trong đời sống, tiến hành một số thí nghiệm vui liên quanđến kiến thức bài học, tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm gây hứng thú học tập cho họcsinh từ đó vận dụng vào giảng dạy đạt hiệu quả cao nhất

Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 1 Trường THCS Nguyễn Trãi

Trang 2

Đề ra những giải pháp cần thiết, hiệu quả và cụ thể việc áp dụng nhằm nâng caochất lượng học tập đối với bộ môn Hóa học 9.

II PHẦN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận

Tại kỳ họp khóa XI Đảng ta đã xác định mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúphọc sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản,phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con ngườiViệt Nam xã hội chủ nghĩa

Trong luật giáo dục do Quốc hội khóa XI ban hành đã chỉ rõ: “Hoạt động giáo dụcphải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao độngsản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình

và giáo dục xã hội; phương pháp giáo dục phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủđộng, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, kỹ năngthực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên…”

Như chúng ta đã biết hứng thú là một thuộc tính tâm lí mang tính đặc thù cá nhân.Hứng thú có tính lựa chọn Đối tượng của hứng thú chỉ là những cái cần thiết, có giá trị,

có sức hấp dẫn với cá nhân Vậy vấn đề gì thu hút sự quan tâm, chú ý tìm hiểu của cácem? Trả lời được câu hỏi này nghĩa là người giáo viên đã sống cùng với đời sống tinhthần của các em, biến đổi những nhiệm vụ học tập khô khan phù hợp với những mongmuốn, nhu cầu, sở thích, nguyện vọng (tất nhiên là phải tích cực, chính đáng) của họcsinh Hứng thú học tập trước hết được tạo ra bằng cách làm cho học sinh ý thức được lợiích của việc học để tạo động cơ học tập Mục tiêu này có thể được trình bày một cáchtường minh ngay trong tài liệu học tập hoặc có thể trình bày thông qua các tình huốngdạy học cụ thể Với mỗi bài học cụ thể, giáo viên cần giúp cho học sinh nhận ra tính lợiích của một nội dung nào đó Các hiện tượng thường xuyên diễn ra trong đời sống hàngngày, nhiều khi các em nhìn thấy nhưng không thể giải thích được các hiện tượng đó.Chúng ta hãy tạo cho các em các tình huống vấn đề liên quan thực tế cuộc sống trong bài

dạy để các em thấy được môn Hóa học rất gần gũi với các em Ví dụ như: “Vì sao khi cơm bị khê người ta thường cho vào nồi cơm một mẩu than củi?” hoặc “Vì sao nước mắt lại mặn?”…Nói như vậy tức là chúng ta bằng nhiều cách khác nhau phải cho học sinh

thấy rằng môn hóa không khô khan, cứng nhắc như các em nghĩ

Theo công văn hướng dẫn nhiệm vụ và các biện pháp thực hiện trong năm học2016-2017 của phòng giáo dục huyện Krông Ana đã chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mới phươngpháp dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp

tự học và vận dụng kiến thức, kỹ năng của học sinh của học sinh theo tinh thần của côngvăn 3535/BGDĐT-GDTrH ngày 27/5/2013 về áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột”

và các phương pháp dạy học tích cực khác Đẩy mạnh việc vận dụng dạy học giải quyếtvấn đề, các phương pháp thực hành, dạy học theo dự án trong các môn học; tích cực ứngdụng công nghệ thông tin phù hợp với nội dung bài học; khắc phục lối truyền thụ áp đặtmột chiều, ghi nhớ máy móc; tập trung dạy cách học, cách nghĩ, phương pháp tự học; bảođảm cân đối giữa trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng và định hướng thái độ, hành vicho học sinh … ”

Giáo viên bộ môn có vai trò rất quan trọng trong hệ thống giáo dục Ngoài việctrang bị cho học sinh những kiến thức khoa học về bộ môn mình phụ trách còn có vai tròquan trọng trong việc rèn luyện cho học sinh các kỹ năng thực hành, các cách vận dụng

Trang 3

những kiến thức của bộ môn vào thực tiễn cuộc sống….Để làm tốt được những vai trònày, mỗi giáo viên phải không ngừng đổi mới phương pháp dạy và học nhằm phát huytính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh, từ đó tạo được hứng thú học tập bộ môngiúp học sinh có khả năng tư duy, khả năng học tập linh hoạt, biết vận dụng kiến thức bộmôn vào thực tiễn, từ đó góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh.

Qua quá trình giảng dạy tại trường bản thân tôi nhận thấy rằng trong mỗi tiết học

mà giáo viên chỉ tiến hành theo những phương pháp thông thường là tổ chức các hoạtđộng dạy học theo như các trình tự trong sách giáo khoa và cung cấp cho các em các nộidung kiến thức trong đó thì tiết học sẽ trở nên khô khan, không tạo được tâm thế học tậptốt cho các em, không gây được hứng thú học tập của học sinh, các em tiếp thu bài mộtcách thụ động, điều này dẫn đến học sinh học mang tính chất học vẹt, không nắm đượckiến thức trọng tâm, khả năng tổng hợp cũng như vận dụng kiến thức vào thực tiễn cònhạn chế đã dẫn đến kết quả học tập bộ môn còn thấp Chính vì vậy tôi đã tìm tòi, sưu tầmnhững tình huống thực tế, các bài thơ, một số câu chuyện vui, thí nghiệm vui… liên quanđến kiến thức bộ môn để áp dụng ở một số tiết dạy và đã kích thích được hứng thú họctập của các em học sinh, làm nảy sinh trong các em suy nghĩ muốn khám phá ra nhữngkiến thức và có thể áp dụng những kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề trongthực tiễn, từ đó các em cảm thấy môn Hóa học trở nên gần gũi hơn, các em yêu thíchmôn học hơn và chất lượng bộ môn cũng được nâng cao

2 Thực trạng

Phương pháp dạy học truyền thống là phương pháp dạy học mà nhiều giáo viênthường sử dụng trong những năm qua Ở phương pháp này chủ yếu là hoạt động của giáoviên trong đó: giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học cũng như cung cấp các nội dungkiến thức như trình tự có trong sách giáo khoa Phương pháp này có ưu điểm là học sinhnắm được nội dung kiến thức của bài, ngay trong tiết học học sinh có thể trả lời đượcnhững câu hỏi liên quan có trong sách giáo khoa Tuy nhiên, khi dạy học theo phươngpháp này vẫn còn nhiều hạn chế như: Học sinh học bài còn mang tính chất học vẹt, các

em tiếp thu bài một cách thụ động nên không nắm được nội dung kiến thức trọng tâm dẫnđến rất nhanh quên, bên cạnh đó khả năng tư duy còn hạn chế, khả năng vận dụng cáckiến thức bộ môn vào thực tiễn còn kém, điều này thể hiện qua kết quả ở các bài kiểm tracủa các em còn thấp, khi gặp các vấn đề thực tiễn có liên quan đến kiến thức của mônhọc các em còn lúng túng hoặc không giải đáp được

Ở lứa tuổi trung học cơ sở, các em học sinh có sự phát triển mạnh mẽ về tâm sinh lí,các em rất tò mò, muốn tìm hiểu cũng như giải đáp được những vấn đề nảy sinh trongcuộc sống hàng ngày Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy nhiều giáo viên ít chú trọng đếnviệc đưa các vấn đề thực tế vào trong giảng dạy Điều này đã làm cho các em cảm thấycác kiến thức của môn học trở nên khô khan, xa lạ …từ đó các em ít hứng thú hơn đối vớimôn học Mặt khác, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin các em học sinh có rấtnhiều các sân chơi khác như: Facebook, Zalo, Zing Me, Game online…điều này đã gâynên ảnh hưởng rất lớn đến các em, sự tập trung cũng như sự hứng thú học tập của các emngày càng bị giảm sút, các em học tập rất thụ động, không nắm được kiến thức trọng tâm

Vì vậy, chất lượng học tập bộ môn vẫn còn thấp

Kinh tế của nhiều gia đình học sinh còn rất khó khăn nên nhiều phụ huynh ít quantâm đến việc học tập của con em mình, bên cạnh đó khi đến lớp các em không nắm được

Trang 4

kiến thức của bài nên sinh ra tâm lí chán nản, không thích đi học Điều này dẫn đến nhiều

em vẫn còn hay vắng học, chất lượng bộ môn còn thấp

Kết quả bài kiểm tra định kì lần 1 học kì I môn Hoá học lớp 9 trường THCS NguyễnTrãi khi chưa thực hiện đề tài trong hai năm học gần đây như sau:

sử dụng thí nghiệm vui và lồng ghép vào đó một số bài thơ, câu chuyệnliên quan đến hóahọc Đối với cách làm này tôi nhận thấy sẽ tạo cho các em một tâm thế học tập tốt, các

em chủ động trong việc lĩnh hội tìm ra kiến thức Từ đó, kích thích được hứng thú họctập của các em, chất lượng bộ môn cũng được nâng cao Ngoài ra, thông qua đó giáo viêncòn có thể lồng ghép được các nội dung khác nhau chẳng hạn như: Giáo dục ý thức bảo

Trang 5

vệ môi trường, biết chăm sóc, bảo vệ sức khỏe con người và giáo dục đạo đức lối sốngcho các em học sinh.

3 Nội dung và hình thức của giải pháp

Trước những thực trạng trên, bản thân tôi đã mạnh dạn đưa ra các giải pháp đã rút

ra được từ nhiều năm giảng dạy tại trường Trung học cơ sở Nguyễn Trãi Nhằm mục đíchtrao đổi với đồng nghiệp trong và ngoài nhà trường để cùng nhau tháo gỡ những mặt cònhạn chế của công tác giảng dạy bộ môn Hóa học nói chung và bộ môn Hóa học 9 nóiriêng trong trường học Từng bước đưa chất lượng bộ môn ngày càng đi lên, góp phầnnâng cao hiệu quả giáo dục

Trong quá trình giảng dạy môn Hóa học 9 ở trường THCS Nguyễn Trãi tôi đã tìmtòi, sưu tầm và đúc kết được một kinh nghiệm và đã sử dụng trong giảng dạy trong mônHóa học 9 và bước đầu đã mang lại hiệu quả Tôi xin mạnh dạn đưa ra đây để cùng traođổi với bạn bè đồng nghiệp

Giải pháp 1: Sử dụng các tình huống thực tế trong giảng dạy:

Chúng ta luôn thích tìm hiểu những điều mới lạ vì nó đem lại cho chúng ta nhữngthông tin bổ ích, thú vị, biết thêm những thông tin mới lạ của thế giới xung quanh là nhucầu không thể thiếu giúp chúng ta tồn tại và phát triển Khi được cung cấp những thôngtin thực tế, các em học sinh sẽ quan tâm và hứng thú tìm hiểu sự việc đó Việc giáo viênkhai thác, cung cấp những kiến thức mới lạ về hóa học sẽ giúp các em hiểu rõ tầm quantrọng của hóa học đối với đời sống và sản xuất

Khi dạy bài 2: Một số Oxit quan trọng

Giáo viên đặt câu hỏi khi vào bài nhằm kích thích tính tò mò của học sinh như: Tại

sao khi cho vôi sống vào nước, ta thấy khói bốc lên mù mịt, nước vôi như bị sôi lên và nhiệt độ hố vôi rất cao có thể gây nguy hiểm cho tính mạng của người và động vật Ta cần tránh xa hố đang tôi vôi hoặc sau khi tôi vôi ít nhất 2 ngày ?

Sau khi học xong phần Canxi oxit giáo viên cho học sinh trả lời câu hỏi trên và bổsung

Giải thích:

Khi tôi vôi đã xảy ra phản ứng tạo thành canxi hiđroxit:

CaO + H2O → Ca(OH)2Phản ứng này tỏa rất nhiều nhiệt nên làm nước sôi lên và bốc hơi đem theo cảnhững hạt Ca(OH)2 rất nhỏ tạo thành như khói mù trắng Do nhiệt tỏa ra nhiều nên nhiệt

độ của hố vôi rất cao Do đó người và động vật cần tránh xa hố vôi để tránh rơi xuống hốvôi tôi gây nguy hiểm đến tính mạng

Khi học xong phần lưu huỳnh đioxit giáo viên đặt câu hỏi: Theo em “hiện tượng mưa axit” là gì? Tác hại như thế nào?

Học sinh thảo luận theo nhóm và trả lời, sau đó giáo viên nhận xét và bổ sung

Giải thích:

Khí thải công nghiệp và khí thải của các động cơ đốt trong (ô tô, xe máy…) có chứacác khí SO2, NO, NO2,…Các khí này tác dụng với oxi O2 và hơi nước trong không khínhờ xúc tác oxit kim loại (có trong khói, bụi nhà máy) hoặc ozon tạo ra axit sunfuricH2SO4 và axit nitric HNO3

Trang 6

2SO2 + O2 + 2H2O → 2H2SO42NO + O2 → 2NO2

4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3Axit H2SO4 và HNO3 tan vào nước mưa tạo ra mưa axit

Hiện nay mưa axit là nguồn ô nhiễm ở một số nơi trên thế giới nhưở các khu vựccông nghiệp châu Âu hay ở Bắc Mỹ Mưa axit làm hư hỏng các tượng đài làm từ đá cẩmthạch, đá vôi, đá phiến (các loại đá này thành phần chính là CaCO3):

CaCO3 + H2SO4 → CaSO4 + CO2↑ + H2OCaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2↑ + H2ONgày nay hiện tượng mưa axit và những tác hại của nó đă gây nên những hậu quảnghiêm trọng, đặc biệt là ở những nước công nghiệp phát triển Vấn đề ô nhiễm môitrường luôn được cả thế giới quan tâm Việt Nam chúng ta đang rất chú trọng đến vấn đềnày Do vậy mà giáo viên phải cung cấp cho học sinh những hiểu biết về hiện tượng mưaaxit cũng như tác hại của nó nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường

Khi dạy bài 4: Một số Axit quan trọng

Khi học xong phần ứng dụng giáo viên đặt câu hỏi: Em có biết Axit clohiđric có vai trò như thế nào đối với cơ thể ?

Học sinh thảo luận theo nhóm và trả lời Sau đó giáo viên nhận xét và bổ sung

Giải thích:

Axit clohiđric có vai trò rất quan trọng trong quá trình trao đổi chất của cơ thể.Trong dịch dạ dày của người có axit clohiđric với nồng độ khoảng chừng 0,0001 đến0,001 mol/l (có độ pH tương ứng với là 4 và 3) Ngoài việc hòa tan các muối khó tan, nócòn là chất xúc tác cho các phản ứng phân hủy các chất gluxit (chất đường, bột) và chấtprotein (đạm) thành các chất đơn giản hơn để cơ thể có thể hấp thụ được

Lượng axit trong dịch dạ dày nhỏ hơn hay lớn hơn mức bình thường đều gây bệnhcho người Khi trong dịch dạ dày có nồng độ axit nhỏ hơn 0,0001 mol/l (pH>4,5) người

ta mắc bệnh khó tiêu, ngược lại nồng độ axit lớn hơn 0,001 mol/l (pH<3,5) người ta mắcbệnh ợ chua Một số thuốc chữa đau dạ dày chứa muối hiđrocacbonat NaHCO3 (còn gọi

là thuốc muối) có tác dụng trung hòa bớt lượng axit trong dạ dày

NaHCO3 + HCl → NaCl + CO2 + H2O

Khi dạy bài 7: Tính chất hóa học của Bazơ

Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi mở rộng nâng cao kiến thức cho họcsinh: Em có biết vì sao bôi vôi vào chỗ ong, kiến đốt sẽ đỡ đau ?

Khi dạy bài 9: Tính chất hóa học của muối

Trang 7

Sau khi học xong bài 9: Giáo viên đặt ra một câu hỏi liên quan đến thực tế mà các

gia đình nông thôn gặp rất nhiều: Tại sao khi nấu nước giếng ở một số vùng, lâu ngày thấy xuất hiện lớp cặn ở đáy ấm? Cách tẩy lớp cặn này như thế nào?

Do CaCO3 và MgCO3 là chất kết tủa nên lâu ngày sẽ đóng cặn Để tẩy lớp cặn nàythì dùng giấm (dung dịch CH3COOH 5%) cho vào ấm đun sôi để nguội khoảng một đêmrồi rửa sạch

Mục đích của câu hỏi này là cung cấp cho học sinh một số vấn đề có trong đời sống

từ đó có thể giải thích được bản chất vấn đề nhằm kích thích sự hưng phấn trong học tập

Đây là hiện tượng mà học sinh có thể quan sát và thực hiện được dễ dàng.

Khi dạy bài 10: Một số muối quan trọng.

Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao nước mắt lại mặn ?

Học sinh khá hứng thú và tò mò với câu hỏi trên

Giải thích :

Nước mắt mặn vì trong nước mắt có tới 6 gam muối Nước mắt sinh ra từ tuyến lệnằm phía trên mi ngoài của nhãn cầu Nước mắt có tác dụng bôi trơn nhãn cầu làm chonhãn cầu không bị khô, bị xước và vì có muối nên còn có tác dụng hạn chế bớt sự pháttriển của vi khuẩn trong mắt

Khi dạy bài 16: Tính chất hóa học của kim loại

Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao ta hay dùng bạc để “đánh gió” khi bị bệnh cảm ?

Giải thích :

Khi bị bệnh cảm, trong cơ thể con người sẽ tích tụ một lượng khí H2S tương đốicao Chính lượng H2S sẽ làm cho cơ thể mệt mỏi Khi ta dùng Ag để đánh gió thì Ag sẽtác dụng với khí H2S Do đó, lượng H2S trong cơ thể giảm và dần sẽ hết bệnh Miếng Agsau khi đánh gió sẽ có màu đen xám:

4Ag + 2H2S + O2 → 2Ag2S↓ + 2H2O (đen)

Hiện tượng “đánh gió” đã được ông bà ta sử dụng từ rất xa xưa cho đến tận bây giờ

để chữa bệnh cảm Cách làm này rất có cơ sở khoa học mà mọi người cần phải biết

Khi dạy bài 25: Tính chất của phi kim.

Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Các em có biết hiện tượng“Ma trơi” là

gì ? Ma trơi thường xuất hiện ở đâu ?

Trang 8

Giải thích : Trong xương của động vật luôn có chứa một hàm lượng photpho Khi cơ

thể động vật chết đi, nó sẽ phân hủy một phần thành photphin PH3 và lẫn một ít điphotphin

P2H4 Photphin không tự bốc cháy ở nhiệt độ thường Khi đun nóng đến 150oC thì nó mớicháy được Còn điphotphin P2H4 thì tự bốc cháy trong không khí và tỏa nhiệt Chính lượngnhiệt tỏa ra trong quá trình này làm cho photphin bốc cháy:

2PH3 + 4O2 → P2O5 + 3H2O

Quá trình trên xảy ra cả ngày lẫn đêm nhưng do ban ngày có các tia sáng của mặt trờinên ta không quan sát rõ như vào ban đêm

Hiện tượng ma trơi chỉ là một quá trình hóa học xảy ra trong tự nhiên Thường gặp

ma trơi ở các nghĩa địa vào ban đêm

Khi dạy bài 25: Cacbon

Sau khi học xong phần tính hấp phụ của cacbon giáo viên dặt câu hỏi: Tại sao khi cơm bị khê, ông bà ta thường cho vào nồi cơm một mẫu than củi ?

Giải thích :

Do than củi xốp, có tính hấp phụ nên hấp phụ hơi khét của cơm làm cho cơm đỡ mùikhê

Khi dạy bài 29: Axit Cacbonic và muối Cacbonat

Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Hiện tượng tạo hang động và thạch nhũ ở vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng với những hình dạng phong phú đa dạng được hình thành như thế nào?

Học sinh dựa vào các kiến thức đã học để giải thích Các em hoạt động rất sôi nổi

Giải thích :

Ở các vùng núi đá vôi, thành phần chủ yếu là CaCO3 Khi trời mưa trong không khí

có CO2 tạo thành môi trường axit nên làm tan được đá vôi Những giọt mưa rơi xuống sẽbào mòn đá thành những hình dạng đa dạng:

Trang 9

CaCO3 + CO2 + H2O → Ca(HCO3)2Theo thời gian tạo thành các hang động Khi nước có chứa Ca(HCO3)2 ở đá thay đổi

về nhiệt độ và áp suất nên khi giọt nước nhỏ từ từ có cân bằng:

Ca(HCO3)2 → CaCO3 + CO2 + H2ONhư vậy lớp CaCO3 dần dần lưu lại ngày càng nhiều, dày tạo thành những hình thù

đa dạng.Đây là một hiện tượng thường gặp trong các hang động núi đá, cụ thể là PhongNha Kẻ Bàng (Quảng Bình) Học sinh sẽ biết được quá trình hình thành các hang độngvới những hình dạng phong phú là do thiên nhiên kiến tạo dựa trên các quá trình biến đổihóa học

Khi dạy bài 36: Metan

Sau khi học xong phần I giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao có khí metan thoát ra từ ruộng lúa hoặc các ao (hồ)?

Giải thích:

Trong ruộng lúa, ao (hồ) thường chứa các vật thể hữu cơ Khi các vật thể này thốirữa (hay quá trình phân hủy các vật thể hữu cơ) sinh ra khí metan Người ta ước chừng1/7 lượng khí metan thoát vào khí quyển hàng năm là từ các hoạt động cày cấy

Lợi dụng hiện tượng này người ta đã làm các hầm bioga trong chăn nuôi heo tạo khímetan để sử dụng đun nấu hay chạy máy …Đây là hiện tượng thường gặp và là cơ sởgiải quyết các vấn đề về môi trường ở các địa phương chăn nuôi nhỏ lẻ học sinh cần nắm

Khi dạy bài 41: Nhiên liệu

Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao đốt xăng, cồn thì cháy hết sạch, còn khi đốt gỗ, than đá lại còn tro?

Giải thích:

Bởi vì so với gỗ và than đá thì xăng và cồn là những hợp chất hữu cơ có độ thuầnkhiết cao Khi đốt xăng và cồn chúng sẽ cháy hoàn toàn tạo thành CO2 và hơi H2O, tất cảchúng đều bay vào không khí Xăng tuy là hỗn hợp nhiều hiđrocacbon, nhưng chúng lànhững chất dễ cháy Vì vậy cho dù ở trạng thái hỗn hợp nhưng khi đốt đều cháy hết

Trang 10

Với than đá và gỗ thì lại khác Cả hai vật liệu đều có những thành phần rất phức tạp.Những thành phần của chúng như xenlulozơ, bán xenlulozơ, gỗ, nhựa là những hợp chấthữu cơ dễ cháy và có thể “cháy hết” Nhưng gỗ thường dùng còn có các khoáng vật.Những khoáng vật này đều không cháy được Vì vậy sau khi đốt cháy gỗ sẽ còn lại và tạothành tro,

Than đá cũng vậy, trong thành phần than đá ngoài cacbon và các hợp chất hữu cơphức tạp còn có các khoáng là các muối silicat Nên so với gỗ khi đốt cháy than còn chonhiều tro hơn.Đây là câu hỏi nhằm kích thích tư duy học sinh Học sinh không lạ gì vớihiện tượng trên nhưng để giải thích thì không phải dễ

Khi dạy bài 44: Rượu Etylic

Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Tại sao rượu giả có thể gây chết người

? Học sinh không lạ gì với các hiện tượng trên nhưng để giải thích thì không phải dễ.

Khi dạy bài 52: Tinh bột

Khi dạy xong phần phản ứng thủy phân của tinh bột giáo viên đặt câu hỏi: Tại sao

khi ăn cơm nhai kỹ sẽ thấy vị ngọt?

Giải thíc h:

Cơm chứa một lượng lớn tinh bột, khi ăn cơm trong tuyến nước bọt của người có cácenzim Khi nhai kỹ trộn đều, tuyến nước bọt làm tăng cơ hội chuyển hoá một lượng tinh bộttheo phản ứng thuỷ phân thành mantozơ, glucozơ gây ngọt theo sơ đồ:

(Tinh bột) (Mantozơ) (Glucozơ)

Học sinh cũng có thể kiểm nghiệm được trong khi ăn, các em tỏ ra khá tò mò vàthích thú

Khi dạy bài 53: Protein

Sau khi dạy xong phần sự đông tụ giáo viên củng cố bằng câu hỏi: Em có biết vì sao khi nấu canh cua thì có gạch cua nổi lên? Khi nấu trứng thì lòng trắng trứng kết tủa lại?

Giải thích:

Vì trong những trường hợp đó có xảy ra sự kết tủa protit bằng nhiệt, gọi là sự đông

tụ Một số protit tan trong nước tạo thành dung dịch keo, khi đun nóng sẽ bị kết tủa

Khi dạy bài 54: Polime

Sau khi dạy xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Em có biết vì sao “chảo chống dính”

khi chiên thức ăn không bị dính không?

Giải thích:

Trang 11

Nếu dùng chảo bằng gang, nhôm thường để chiên cá, trứng không khéo dễ bị dínhchảo Nếu dùng chảo chống dính thì thức ăn sẽ không dính chảo Thực ra mặt trong củachảo chống dính người ta có trải một lớp hợp chất cao phân tử Đó là Politetra floetilenđược tôn vinh là “vua chất dẻo” thường gọi là “teflon” Politetra floetilen chỉ chứa 2nguyên tố C và F nên liên kết với nhau rất bền chắc, làm cho thức ăn không dính chảo khichiên.

Một điều lưu ý là không nên đốt nóng chảo chống dính trên bếp lửa vì teflon ở nhiệt

độ trên 2500C là bắt đầu phân huỷ và thoát ra chất độc Khi rửa chảo không nên chà xátbằng các đồ vật cứng vì có thể gây tổn hại cho lớp chống dính

“Chảo chống dính” hiện nay được các bà nội trợ sử dụng khá nhiều Công dụng củachảo đã làm hài lòng tất cả các đầu bếp khó tính Nhưng ít ai hiểu được vì sao chảo chốngdính lại ưu việt như vậy

Giải pháp 2: Sử dụng thí nghiệm vui

Dựa trên kiến thức hóa học cơ bản trong chương trình hóa 9, tôi xây dựng hệ thống

“thí nghiệm vui” giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, phân tích tổng hợp và giải

thích các hiện tượng từ thí nghiệm,Các em biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộcsống, giải thích các hiện tượng tự nhiên thực tế có liên quan, các thí nghiệm vui giúp các

em giảm căng thẳng sau một tiết học, làm cho các em càng yêu thích môn học hơn, say

mê và hứng thú học tập

Khi dạy bài 7: Tính chất hóa học của bazơ

Sau khi dạy xong bài giáo viên có thể tiến hành thí nghiện vui để học sinh quan sát,sau đó yêu cầu các em giải thích về hiện tượng mà các em quan sát được

Hoa trắng hóa hồng

Giáo viên chuẩn bị sẵn một bó hoa gấp gằng giấy ăn màu trắng có tẩm dung dịchNaOH đã được phơi khô và một bình nước dùng để xịt giáo viên cho học sinh quan sát,sau đó dùng bình xịt nước, xịt lên hoa lập tức những cánh hoa màu trắng chuyển thànhmàu hồng và yêu cầu học sinh giải thích hiện tượng trên

Học sinh tỏ ra vô cùng thích thú với hiện tượng mà các em quan sát được

Giải thích:

Hoa có tẩm dung dịch NaOH và trong bình xịt nước có chứa dung dịchphenolphtalein nên làm cho hoa chuyển màu từ trắng sang hồng

Khi dạy bài 4: Một số Axit quan trọng

Khi dạy xong bài giáo viên làm 1 thí nghiệm:

Khi trộn KMnO4 với H2SO4 đậm đặc sẽ sinh ra HMnO4:

Trang 12

2KMnO4 +H2SO4 → K2SO4 + 2HMnO4

Dưới tác dụng của H2SO4 đậm đặc HMnO4 mất nước tạo thành Mn2O7 Chất này làmột chất lỏng không màu, sánh như dầu, dễ bị phân hủy ở nhiệt độ thường kèm theotiếng nổ tạo thành MnO2 Mn2O7 là một chất oxi hóa cực kì mạnh nên khi bông tẩm cồn

dễ dàng bị bốc cháy khi tiếp xúc với Mn2O7

Các em học sinh tỏ ra khá thích thú với hiện tượng mà các em quan sát được

Khi dạy bài 16: Tính chất hóa học của kim loại

Sau khi học xong bài giáo viên tiến hành thí nghiệm, sau đó đến đầu tiết học ngàyhôm sau đưa lên cho học sinh quan sát để học sinh vận dụng kiến thức đã học vào giảithích hiện tượng mà các em quan sát được

Cây phủ tuyết

Dùng các phoi đồng chắp thành cây rụng hết lá thả chìm cây này vào cốc thủy tinhloại lớn chứa đầy dung dịch AgNO3 Sau một vài giờ cây sẽ bị phủ đầy tuyết trắng xóa

Giải thích

Cu hoạt động hóa học mạnh hơn Ag nên đẩy Ag ra khỏi dung dịch muối AgNO3

Cu + 2AgNO3 → Cu(NO3)2 + 2AgCác tinh thể Ag bám trên cành cây trông như cây bị phủ tuyết

Học sinh tỏ ra khá thích thú với hiện tượng mà các em quan sát được

Khi dạy bài 18: Nhôm

Sau khi học xong bài giáo viên tiến hành thí nghiệm cho học sinh quan sát, sau đóhỏi học sinh các em hãy dự doán dây kim loại màu trắng là chất gì? và nước ở trong ốngnghiệm là chất gì? Giải thích hiện tượng mà các em quan sát được?

Làm cho nước “sôi”bằng một sợi dây kim loại

Rót nước vào 1/3 ống nghiệm, rồi nhúng vào đó 1 sợi dây kim loại màu trắng ngaylập tức “ nước” sẽ sôi sùng sục rồi hơi nước bay mù mịt, mờ cả thành ống nghiệm Nhấcsợi dây kim loại ra, nước trong ống ngừng sôi, nhúng sợi dây vào nó lại sôi sùng sục

Giải thích:

Dùng dung dịch HCl làm “nước” và cần đun nóng trước khi biểu diễn Sợi dây kimloại màu trắng là nhôm Khi nhúng nhôm vào dung dịch HCl nóng, phản ứng xảy ramãnh liệt Bọt khí hiđro thoát ra rất mạnh trông như nước đang sôi sùng sục Mặt khác,phản ứng cũng làm nhiệt độ dung dịch tăng lên dần và nước bay hơi mù mịt càng làm chohiện tượng xảy ra giống hệt như nước đang sôi

Học sinh tỏ ra khá thích thú với hiện tượng mà các em quan sát được

Khi dạy bài 38: Axetilen

Trang 13

Trong ống bơ đã đặt sẵn mẩu CaC2 Khi bỏ nước đá vào, CaC2 sẽ tác dụng vớinước, Giải phóng khí C2H2.

CaC2 + H2O → C2H2 + Ca(OH)2

Khí C2H2 thoát lên mặt nước đá, khi đốt nó sẽ cháy giống hệt nước đá đang cháyvậy

2C2H2 + 5O2 → 4CO2 + 2H2OSau khi học xong bài giáo viên tiến hành thí nghiệm sau để học sinh vận dụng kiếnthức vừa học vào giải thích hiện tượng mà các em quan sát được

Giải pháp 3: Sử dụng những câu chuyện và thơ hóa học để tạo hứng thú cho hoc sinh

Thơ về hóa học sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh có nhịp điệu, vần điệu nên nộidung được truyền tải đến học sinh hết sức nhẹ nhàng, ý nhị Hóa học là môn khoa học tựnhiên nên những kiến thức hóa học đơn thuần sẽ rất cứng nhắc, khô khan Vì thế học sinh

sẽ cảm thấy khó tiếp thu, khó nhớ kiến thức Nếu giáo viên có thể dùng thơ để truyền tảinhững kiến thức đó cho học sinh thì các em sẽ khắc ghi một cách nhẹ nhàng, sâu sắc vìthơ dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ

Những câu chuyện liên quan đến hóa học lồng ghép trong một số bài học giúp các

em giảm căng thẳng sau những giờ học tập mệt mỏi, các em sẽ cảm thấy môn học thú vịhơn

Khi dạy bài: ôn tập đầu năm

Như chúng ta đã biết đối với môn hóa học thì hóa trị có vai trò rất quan trọng Họcsinh không thể viết phương trình phản ứng nếu không nhớ hóa trị.Nên khi học bài ôn tậpđầu năm giáo viên có thể giúp học sinh ghi nhớ lại hóa trị thông qua bài thơ về hóa trị:

Bài ca hóa trị

Natri, Iốt, Hiđrô Kali với Bạc, Clo một loài

Có hóa trị I em ơi

Ghi nhớ cho kỹ kẻo rồi phân vân

Magiê với Kẽm, Thủy ngân Oxiđồng ấy cũng gần Canxi Cuối cùng thêm chú Bari

Hóa trị II đó có gì khó khăn

Bác Nhômhóa trị III lần

In sâu vào trí khi cần có ngay

Cácbon, Silic này đây

Là hóa trị IV Không ngày nào quên

Sắt kia lắm lúc hay phiền

II, III lên xuống thật phiền lắm thôi

Trang 14

Lưu huỳnh lắm lúc chơi khăm

Xuống II lên VI khi nằm thứ IV

Nitơ cùng với Phốtpho,

Hóa trị V đó còn lo điều gì

Em ơi cố gắng học chămBài ca hóa trị suốt năm cần dùng

Khi dạy bài 2: Một số oxit quan trọng

Khi học xong bài giáo viên kể cho học sinh nghe 1 câu chuyện:

“Màn khói giết người” đã xảy ra ở đâu?

Ngày 5 tháng 12 năm 1952, nước Anh (nước được mệnh danh là xứ sở của sươngmù) tại Luân Đôn đã xảy ra sự kiện “màn khói giết người” làm chấn động thế giới Việcgiám sát môi trường cho thấy hàm lượng khí SO2 cao tới 3,8 mg/m3, gấp 6 lần và nồng độbụi khói lên tới 4,5mg/m3 gấp 10 lần so với ngày thường Dân trong thành phố thấy tứcngực, khó thở và ho liên tục Chỉ trong vòng 4, 5 ngày đã có hơn 4000 người chết trong

đó phần lớn là trẻ em và người già, hai tháng sau lại có trên 8000 người nữa chết

Nguyên nhân của “màn khói giết người” ở thành phố Luân Đôn là do khói than(SO2, bụi …) của các nhà máy quyện vào với sương mù buổi sớm mùa đông gây ra

Khi dạy bài 9: Tính chất hóa học của muối

Khi dạy xong phần phản ứng trao đổi trong dung dịch điều kiện để xảy ra phản ứngtrao đổi là sản phẩm tạo thành có chất không tan hoặc chất khí Để học tốt được phần nàyhọc sinh cần nhớ các chất kết tủa, chất tan, chất khí nên tôi đã đưa ra cho các em bài thơ

về tính tan của các muối

Tính tan của muối

Tính tan của muốiLoại muối tan tất cả

là muối nitơrat

Trang 15

Và muối axêtatBất kể kim loại nàoNhững muối hầu hết tan

Là clorua, sunfatTrừ bạc chì cloruaBari, chì sunfatNhững muối không hoà tanCacbonat, photphat

Sunfua và sunfitTrừ kiềm, amoni

Các em tỏ ra khá hứng thú với bài thơ này và ngay trong những bài học tiếp theogần như tất cả các em đã nắm được trạng thái của các chất

Khi dạy bài 13: Luyện tập chương 1

Giáo viên kiểm tra bài cũ trong giờ luyện tập bằng 1 số câu đố Yêu cầu học sinh trảlời và giải thích:

1.Axit gì nhận biếtBằng quỳ tím đổi màuThêm vào bạc nitratTạo kết tủa trắng phau

Đáp án: HCl

2 Axit gì cùng sắtTạo muối sắt hai, baTùy điều kiện dung dịchCòn làm sắt trơ ra

Đáp án: H 2 SO 4 đặc nóng

3 Axit gì không bền

Có tên, không thấy mặtĐiều chế muối cho kiềmCùng oxit tương tác

Đáp án: H 2 CO 3

4 Muối gì dùng tẩy trắngMang nặng mùi cloBảo quản nơi râm mátMong bạn hãy nhớ cho?

Đáp án: NaClO

5.Muối gì ở dạng quặngCông dụng chẳng gì bằng Xây nên nhà ta ở

Định dạng
Số trang	30
Dung lượng	782,3 KB