Giáo án Ngữ văn 8 bài 20: Tức cảnh Pác Bó

Qua đó thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Bác, vừa là một chiến sĩ say mê hoạt động cách mạng vừa như một người khách lâm tuyền ung dung sống hoà nhịp với thiên nhiên.. Người đã sống bằng nhiề

Giáo án Ngữ văn 8

TIẾT 81 TỨC CẢNH PÁC BÓ

(Hồ Chí Minh)

A.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS:

1 Cảm nhận được niềm thích thú thực sự của Hồ Chí Minh trong những ngàygian khổ ở Pắc Bó Qua đó thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Bác, vừa là một chiến sĩ say

mê hoạt động cách mạng vừa như một người khách lâm tuyền ung dung sống hoà nhịp với thiên nhiên.

2 Hiểu được giá trị nghệ thuật độc đáo của bài thơ.

* Trọng tâm: phân tích

B.CHUẨN BỊ:

GV: Soạnbài,tranhvẽ cảnh Bác đang ngồi trên bàn đá dịch sử Đảng.

HS: học bài cũ, soạn bài mới.

C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG

1 Ổn định

2 Kiểm tra:

- Học thuộc lòng bài thơ"Khi con tu hú" của Tố Hữu

- Bài thơ có thể chia làm mấy đoạn? bức tranh mùa hè hiện lên như thế nào và tâm trạng của tác giả ra sao?

3 Bài mới

* Giới thiệu bài:

Năm 1911, tại bến cảng Nhà Rồng, người con đất Việt Nguyễn Tất Thành rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước Người đã sống bằng nhiều nghề, làm đủ mọi việc

để hoạt động cách mạng.Ba mươi năn sau( 2/1941), Người trở về Tổ quốc; nơi

Người đặt chân đến đầu tiên là Cao Bằng Ghi lại giây phút đáng nhớ ấy, nhà thơ

Tố Hữu viết:

Ôi sáng xuân nay, xuân bốn mốt

Trắng rừng biên giới nở hoa mơ Bác về Im lặng Con chim hót Thánh thót bờ lau vui ngẩn ngơ

Từ đó Người sống và làm việc ở hang pác Bó( Cốc Bó), tỉnh Cao Bằng ởđây, Người đã nhiều lầnngẫu hứng, cất bút đề thơvịnh cảnh, vịnh đời Hôm nay cô cùng các em thưởng thức một trong những bài thơ đó của Người nơi Pác Bó: Tức cảnh Pác Bó.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

HOẠT ĐỘNG 1: HD đọc và hiểu chú thích

- GV gọi HS đọc chú thích * trang 28 Sgk để

tìm hiểu về tác giả, xuất xứ bài thơ, hoàn

cảnh sống và làm việc của Bác Hồ ở Pác Pó

-H: Em hãy nêu một vài nét về tiểu sử cuộc

đời tác giả?

* Trả lời: Hồ Chí Minh (Bác Hồ) là người

yêu thiên nhiên Người đã mở ra lối đi mớ cho

cả dân tộc Việt Nam …

-H: Em hãy nêu xuất xứ của bài thơ? Từ đó

em có nhận xét gì về hoàn cảnh sống và nơi

làm việc của Bác Hồ?

* Trả lời: Bài thơ ra đời khi Bác sống và làm

việc tại hang Pác Bó ( 2 – 1941)

- Bác sống và làm việc trong hoàn cảnh gian

khổ ( trong hang)

-H: Bài thơ thuộc thể thơ gì?

* Trả lời: Thất ngôn tứ tuyệt.

* Giáo viên: Nhắc lại và củng cố thể thơ thất

ngôn tứ tuyệt

-H: Kể tên một số bài thơ của Bác có cùng thể

thơ nói trên mà em đã được học?

* Trả lời: Cảnh khuya, nguyên tiêu

* Giáo viên: Hai bài thơ: Ngắm trăng, đi

đường… sắp được học

NỘI DUNG

I ĐỌC VÀ HIỂU CHÚ THÍCH.

1 Tác giả và tác phẩm.

- Tác giả: Hồ Chí Minh ( 1890 – 1969)

- Tác phẩm:

+ Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ ra đời khi Bác sống và làm việc tại hang Pác Bó ( 2 – 1941)

+ Thể loại: Thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật

2 Đọc và giải thích từ khó.

- GV đọc mẫu bài thơ và gọi HS đọc văn bản

Hướng dẫn đọc với giọng vui tươi, nhẹ nhàng,

chú ý nhịp thơ

- GV nhận xét cách đọc của HS

- GV HD HS tìm hiểu các từ khó trong bài

thơ:

+ Bẹ: Ngô

+ Sử Đảng: Lịch sử ĐCS Liên Xô

+ Chông Chênh: Không vững chắc, dễ

nghiêng đổ ( từ láy)

+ “Thú lâm tuyền”: Niềm vui thú được sống

với rừng, suối

+ Pác Bó: Nơi đầu nguồn

HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu chi tiết.

-H: Em hãy phát biểu cảm nhận của mình về

tinh thần chung của bài thơ?

-H: Em có nhận xét gì về giọng điệu chung

của bài thơ?

* Trả lời: Tự nhiên, bình dị, vui đùa, hóm

hỉnh

-H: Những yếu tố nào trong bài thơ giúp em

cảm nhận được như vậy?

-H: Câu thơ đầu được ngắt nhịp như thế nào?

* Trả lời: Nhịp 4/3.

-H: Em hãy xác định hai vế sóng đôi của câu

thơ đầu?

* Trả lời: Sáng ra bờ suối >< tối vào hang

-H: Tìm trong câu thơ các từ ngữ chỉ thời

gian, không gian và hoạt động diễn đạt nếp

sống của Bác?

* Trả lời: Thời gian: Sáng – tối

+ Không gian: Suối – hang

+ Hoạt động: Ra – vào

* Giáo viên phân tích và chốt ý.

*Giáo viên chuyển ý: Câu thơ đầu gợi ra

cảnh sống của Bác Câu thơ nói lên việc ở

trong nếp sinh hoạt thường ngày của Bác.

Vậy việc ăn của Bác thể hiện ra sao, chúng ta

cùng tìm hiểu qua câu thơ tiếp theo.

-H: Câu thơ nói thứ hai nói về việc gì?

* Trả lời: Việc ăn uống của Bác Hồ.

II TÌM HIỂU CHI TIẾT.

1 Tìm hiểu chung về bài thơ.

- Bài thơ tự nhiên, bình dị, giọng điệu thoải mái, pha chút vui đùa, hóm hỉnh  Cảm giác vui thích, thoải mái

2 Tìm hiểu “thú lâm tuyền” của Bác Hồ thể hiện trong bài thơ.

Sáng ra bờ suối tối vào hang

- Nhịp 4/3  Hai vế sóng đôi

- Dùng phép đối:

+ Thời gian: Sáng – tối + Không gian: Suối – hang + Hoạt động: Ra – vào

 Cảm giác nhịp nhàng, đều đặn,

nề nếp ( Sáng ra – tối vào)

=> Giọng điệu thơ vui đùa, thoải mái, phơi phới => Bác Hồ sống

ung dung, hòa điệu với nhịp sống núi rừng với hang, với suối

Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng

- Lương thực, thực phẩm, thức ăn luôn sẵn có, đầy đủ, dồi dào ( đến mức dư thừa)

-H: Em hiểu như thế nào về cụm từ “cháo bẹ

rau măng”?

- HS thảo luận nhanh theo cặp: Món ăn của

Bác hằng ngày là cháo ngô và thay cho rau là

măng rừng

-H: Em có nhận xét gì về các món ăn hàng

ngày của Bác Hồ?

* Trả lời: Món ăn giản dị, đơn sơ.

-H: Tinh thần lạc quan có pha chút vui đùa

của Bác Hồ thể hiện qua từ ngữ nào?

* Trả lời: “ sẵn sàng”

* Giáo viên giảng bài và chốt ý.

- GV liên hệ nếp sống giản dị của Bác Hồ qua

bài Đức tính giản dị của Bác Hồ ở lớp 7

* Giáo viên tổ chức cho HS hoạt động

nhóm GV chia lớp thành 4 nhóm và yêu cầu

tìm hiểu câu hỏi sau trong thời gian 3 phút

-H: Theo em, giữa niềm vui được sống hòa

với thiên nhiên của Hồ Chí Minh và “ thú lâm

tuyền” của người xưa có gì giống và khác

nhau?

* Giáo viên: Sau khi đại diện các nhóm trình

bày kết quả thảo luận, có nhận xét bổ sung,

chuẩn xác kiến thức:

 Giống nhau:

- Yêu thích thiên nhiên

- Sống gần gũi, giao hòa với thiên nhiên

 Khác nhau:

- Khi vui với “ thú lâm tuyền”, người xưa

thường sống như ẩn sĩ, xa lánh cõi đời.

- Bác Hồ vui với “ thú lâm tuyền” nhưng

không phải là ẩn sĩ Người là một chiến sĩ,

suốt đời chiến đấu không mệt mỏi cho sự

nghiệp cứu dân, cứu nước.

- Giáo viên liên hệ cách nói hóm hỉnh tự trào

của 1 số nhà thơ như:

+ Bạn đến chơi nhà (Nguyễn Khuyến)

+ Ngày hai bữa vỗ bụng rau bình bịch

Người quân tử ăn chẳng cần no (Nguyễn

Công Trứ)

+ Thu ăn măng trúc, đông ăn giá

Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao ( Nguyễn Trãi)

* Giáo viên chuyển ý: Hai câu thơ đầu nói

 Cuộc sống của Bác giản dị, đạm bạc => Bác có tinh thần lạc quan, yêu đời

Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng

- Đối:

+ Thanh bằng >< thanh trắc + Bàn đá chông chênh >< dịch sử

Đảng  

Từ láy gợi hình, gợi tả Việc đại sự

- Nhịp thơ 4/3

 Nơi làm việc đơn sơ

=> Câu thơ khắc họa hình ảnh Bác

về việc ở và ăn uống hằng ngày của Bác, vậy

còn công việc của Bác thì sao, chúng ta cùng

tìm hiểu nội dung câu thơ tiếp theo.

-H: Bác nói về việc gì ở câu thơ thứ ba?

* Trả lời: Bác nói về việc làm.

-H: Sự đối lập trong câu thơ thể hiện như thế

nào?

* Trả lời: Bàn đá chông chênh >< dịch sử

Đảng

-H: Em hãy cho biết sức gợi tả của từ láy:

“chông chênh”?

* Trả lời: Không vững chắc, dễ nghiêng đổ

( từ láy)

-H: “ Dịch sử Đảng” là làm việc gì?

* Trả lời: Dịch lịch sử ĐCS Liên Xô.

-H: Cảm nghĩ của em về câu thơ?

* Trả lời: Nơi làm việc của Bác đơn sơ.

* Giáo viên chuyển ý: Câu thơ cuối thể hiện

tinh thần chủ yếu của cả bài thơ Từ nơi làm

việc, Bác đã phát biểu cảm nghĩ của mình

Vậy cảm nghĩ ấy là gì, chúng ta cùng phân

tích.

-H: Em hiểu chữ “ sang”có nghĩa là gì?

-H: Tác dụng của chữ “sang” đối với bài thơ?

-H: Vì sao Bác lại cảm thấy cuộc sống gian

khổ đó “ thật là sang”?

- GV liên hệ các bài thơ đã học của Hồ Chí

Minh để tìm hiểu về phong cách thơ của bác

và tinh thần tư tưởng được thể hiện qua các

bài thơ của Bác

+ Gạo đem vào giã bao đau đớn

Gạo giã xong rồi trắng tựa bông

+ Đi đường mới biết gian lao …

HOẠT ĐỘNG 3: Tổng kết:

-H: Em hiểu như thế nào về “chất thép” trong

bài thơ này?

-H: Tâm trạng của Bác Hồ ở Pác Bó được

biểu hiện như thế nào qua bài thơ?

-H: Thơ Bác là sự kết hợp hài hòa giữa tính cổ

điển và hiện đại Hãy chứng minh

* Giáo viên: Phong cách: kế thừa, phát huy

thơ cổ Tư tưởng: yêu nước, yêu thiên nhiên,

lạc quan cách mạng (Liên hệ: Thơ Bài ca

vượt qua khó khăn, gian khổ với tư thế uy nghi

3 Phân tích cái “ sang” của cuộc đời cách mạng.

Cuộc đời cách mạng thật là sang -> Chữ “ sang” là kết tinh và làm tỏa sáng tinh thần của bài thơ

=> Tinh thần lạc quan, yêu đời của một người có nhân cách cao cả

=> Phong cách riêng vừa độc đáo, vừa hiện đại

III TỔNG KẾT.

- Ghi nhớ: Sgk trang 30.

* Giáo viên kết luận: Bài thơ miêu

tả chân thực cuộc sống sinh hoạt hằng ngày thật gian khổ của Hồ Chí Minh ở Pác Bó

- Người rất vui, coi đó là “sang” vì đây là cuộc đời cách mạng

- Hồ Chí Minh là người yêu nước thiết tha, có tinh thần kiên cường, ung dung tự tại trong mọi tình huống

- Bác là người sống hòa hợp với thiên nhiên

Côn Sơn của Nguyễn Trãi, Tập thơ Nhật ký trong tù của HCM)

- GVHDHS đọc lại bài thơ và nhận xét giọng điệu, nhịp thơ tòan bài, tư tưởng được thể hiện

- GV gọi HS đọc phần ghi nhớ sgk và nhấn mạnh nội dung trọng tâm của bài